Zilyetlik Nedir? Zilyet Kime Denir ve Türleri Nelerdir?

Zilyetlik, bir eşya üzerindeki fiilî hâkimiyeti ifade eder. Bu fiilî hâkimiyeti elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiler ise zilyet olarak kabul edilir.

Zilyetliğin Unsurları ve Şartları

Bir kimsenin zilyet sayılabilmesi için zilyet olma iradesi ile fiilî hâkimiyet şartlarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur. Dolayısıyla bir eşyayı kazara ele geçiren veya bünyesine bilinçsiz olarak alan kişilerin zilyet olduğu kabul edilemez.

Fiilî hâkimiyetin geçici nitelikteki sebeplerle kullanılmaması veya kullanma olanağının ortadan kalkması zilyetliği sona erdirmez; hâkimiyetin fiilen ortadan kalkmadığı geçici durumlarda zilyetlik devam eder. Taşınmaz üzerindeki irtifak haklarında ve taşınmaz yüklerinde ise hakkın fiilen kullanılması zilyetlik sayılır.

Zilyetlik Türleri

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 974. maddesi uyarınca zilyet, bir sınırlı ayni hak veya kişisel hakkın kurulmasını ya da kullanılmasını sağlamak için şeyi başkasına teslim ettiğinde her ikisi de zilyet olur. Bir şeyde malik sıfatıyla zilyet olan kişi asli zilyet, sınırlı ayni veya kişisel hakka dayanarak şeyi teslim alan kişi ise fer'i zilyettir.

Fiilî hâkimiyetin sürdürülüş biçimine göre de ayrım yapılır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 975. maddesi hükmü gereğince, bir şey üzerinde fiilî hâkimiyetini doğrudan doğruya sürdüren kimse dolaysız zilyet, başka bir kişi aracılığı ile sürdüren kimse ise dolaylı zilyettir.

Zilyetliğin Kazanılması ve Mülkiyet Karinesi

Zilyetliğin tesisen kazanılması, zilyedin kendi zilyetliğini muhafaza ederek eşya üzerinde başkası için de zilyetlik tanıması yoluyla meydana gelir. Miras yoluyla intikalde ise eşya üzerindeki zilyetliğin mirasçı tarafından devren kazanıldığı yönündeki nitelemenin yanında, mirasbırakanın ölümüyle mirasçıların taşınır ve taşınmaz eşya üzerindeki zilyetlikleri doğrudan doğruya ve elbirliğiyle kazandığı yönünde de hukuki nitelemeler mevcuttur.

Taşınır bir malın zilyedi olan kişi o malın maliki sayılır ve bu durum bir mülkiyet karinesi teşkil eder; bununla birlikte karinenin aksini iddia ve ispat etmek mümkündür. Fer'i zilyet, eşyayı kendisinden iyi niyetle aldığı kişinin mülkiyet karinesine dayanabilir; fakat bu karineyi eşyayı bizzat teslim aldığı kişiye karşı ileri süremez.

Başkasına ait bir taşınır malı davasız ve aralıksız olarak beş yıl süreyle iyi niyetle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kimse, zamanaşımı yoluyla o taşınırın maliki olur.

Zilyetliğin Gaspı ve Saldırıya Karşı Korunması

Zilyetliği gasp edilen kişi, gasp edenden malın iadesini ve uğradığı zararın giderilmesini dava yoluyla talep edebilir. Davalı taraf, o şeyi davacıdan geri almasını gerektirecek üstün bir hakka sahip olduğunu derhâl ispat ederse eşyayı geri vermekten kaçınabilir.

Zilyetliği saldırıya uğrayan kimse, saldırının sona erdirilmesini, sebebinin önlenmesini ve zararın giderilmesini dava yoluyla isteyebilir. Saldırıda bulunan taraf eşya üzerinde bir hak iddia etse dahi zilyetliği saldırıya uğrayan kişinin dava açma hakkı saklıdır.

Zilyetliğin gaspı ve saldırıdan kaynaklanan dava hakları süreye bağlanmıştır. Bu dava hakkı, zilyedin fiili ve faili öğrenmesinden başlayarak iki ay ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy