Fiili Çalışma ve İşçilik Alacakları
Yabancı uyruklu bir kişinin geçerli bir çalışma izninin bulunmaması, işyerinde fiilen gerçekleştirdiği çalışmayı ve buna bağlı işçilik alacaklarını tamamen ortadan kaldırmaz. Çalışma izni bulunmasa dahi işyerinde fiilen emek verdiğini ispatlayan yabancı işçi, bu çalışmasının karşılığı olan ücretini ve kanundan doğan işçilik haklarını talep edebilir.
Yabancı işçinin yazılı bir iş sözleşmesi bulunmasa dahi fiili çalışmasını ispat etmesi mümkündür. Çalışmasını ortaya koyan işçi, kendisine ödenmeyen temel ücretin yanı sıra fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ile ulusal bayram ve genel tatil günlerine ilişkin ücret alacaklarını talep etme hakkına sahiptir.
Kıdem, İhbar ve Yıllık İzin Ücreti
Çalışma izni olmadan istihdam edilen yabancı işçinin kıdem tazminatı talebi, somut olayın niteliğine ve özelliklerine göre değerlendirilir. İşyerinde en az bir yıl çalışmış olan ve iş sözleşmesi kıdem tazminatına hak kazandıracak koşullarda sona eren yabancı işçi kıdem tazminatı talebinde bulunabilir.
İşverenin yabancı işçiyi kanuni bildirim süresi tanımaksızın işten çıkarması durumunda ihbar tazminatı sorumluluğu doğabilir. Çalışma izninin bulunmaması, işverenin bildirim yükümlülüğünü ve buna bağlı tazminat sorumluluğunu kendiliğinden bertaraf etmez.
İşyerinde bir yıldan fazla kıdemi bulunan yabancı işçinin iş sözleşmesi feshedildiğinde, kullandırılmamış yıllık izin günlerine ait ücret alacağı talep edilebilir. İzinlerin fiilen kullandırıldığını ispat etme yükümlülüğü ise işverene aittir.
İş Kazası Hâlinde İşverenin Hukuki Sorumluluğu
Çalışma izninin bulunmaması, işverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İş kazasına uğrayan yabancı işçi; tedavi masraflarını, geçici veya sürekli iş göremezlik tazminatını ve koşulları varsa maddi ve manevi tazminat taleplerini işverene karşı ileri sürebilir.
Hizmet Tespiti ve Dava Şartı Arabuluculuk
İzinsiz çalışan yabancının fiili çalışmasının belirlenmesi durumunda, işverenin SGK prim borçları ve idari yaptırımlarla karşılaşması söz konusu olur. Yabancı işçi de somut olayın durumuna göre hizmet tespiti niteliğindeki yollara başvurabilir.
Çalışma izni bulunmayan yabancı işçinin ödenmeyen ücret, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ve yıllık izin ücreti gibi alacakları için iş mahkemesinde dava açmadan önce dava şartı olan arabuluculuk sürecini tamamlaması zorunludur. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması hâlinde yetkili iş mahkemesinde dava yoluna gidilebilir.
İdari Yaptırımlar ve Sınır Dışı Süreci
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında, çalışma izni bulunmayan yabancıyı çalıştıran işverenler hakkında idari para cezası uygulanır ve bu eylemin tekrarlanması hâlinde para cezaları artırılır.
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca izinsiz çalıştığı tespit edilen yabancılar hakkında idari para cezası verilebilir ve sınır dışı etme işlemi başlatılabilir. Bu kapsamda işverenin, sınır dışı edilme işlemlerine ilişkin masraflardan sorumlu tutulması da gündeme gelebilir.
Çalışma izni başvurusu işçi tarafından tek başına yapılabilir mi?
Çalışma izni başvurusu yabancı işçi tarafından tek başına değil, işveren üzerinden gerekli sözleşme ve belgelerin yetkili mercilere sunulmasıyla yürütülür.
Çalışma izni olmayan yabancı işçi alacakları için doğrudan dava açabilir mi?
İşçilik alacaklarına yönelik dava açılmadan önce dava şartı olan arabuluculuk sürecinin tamamlanması zorunludur; uzlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.
İş kazası geçiren izinsiz yabancı işçinin tazminat hakkı var mıdır?
Çalışma izninin bulunmaması işverenin iş sağlığı ve güvenliği sorumluluğunu kaldırmadığından, iş kazası geçiren işçi maddi ve manevi tazminat ile tedavi giderlerini talep edebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy