İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe girerek iklim değişikliğiyle mücadele alanını işletmeler açısından kurumsal sosyal sorumluluk veya gönüllü sürdürülebilirlik raporlaması kapsamında değerlendirilen bir gündem olmaktan çıkarmıştır. Kanun ile birlikte sera gazı emisyonlarına ilişkin süreçler yasal uyum, teknik denetim ve piyasa mekanizmaları çerçevesinde bağlayıcı bir yapıya kavuşturulmuştur.
Sera Gazı Emisyon İzni ve Başvuru Esasları
Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında yer alan ve doğrudan sera gazı emisyonlarına sebebiyet veren faaliyetlerin, İklim Değişikliği Başkanlığından sera gazı emisyon izni temin edilmeksizin yürütülmesi yasaktır. Kapsama giriş koşulları, tesislerin yıllık emisyon seviyeleri ve yürüttükleri faaliyet türleri temel alınarak oluşturulan kategori sistemi üzerinden düzenlenmektedir.
Kapsama dahil olan işletmelerin faaliyetlerine devam edebilmesi adına tesisin faaliyet konusu, kurulu kapasitesi, emisyon kaynakları, izleme metodolojisi ve veri yönetimi altyapısına ilişkin teknik dokümantasyonla Başkanlığa müracaat etmesi zorunludur. Yapılan başvurular mevzuatta öngörülen süreler dahilinde incelenmekte, eksiklik tespit edilmesi halinde bunların giderilmesi amacıyla süre tanınmaktadır. İnceleme sonucunda uygun görülmeyen başvurularda ise ücret iadesi yapılmamaktadır.
Düzenlenen sera gazı emisyon izni beş yıl süreyle geçerliliğini korumakta olup bu müddet sona ermeden önce yenilenmesi gerekmektedir. İzin süresi boyunca tesisin niteliğinde veya işleyişinde meydana gelebilecek değişiklikler ile izin sahibi gerçek ya da tüzel kişideki değişikliklerin Başkanlığa bildirilmesi şarttır. Söz konusu değişiklikler neticesinde emisyon izninin güncellenmesi veya iptal edilmesi mümkündür.
Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sisteme tabi işletmelere sera gazı emisyon izni almaları için üç yıllık bir geçiş süresi tanınmıştır.
Veri Yönetişimi, Raporlama ve Doğrulama Mekanizması
İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanan TR-ETS Taslak Yönetmeliği, şirketlerin operasyonel, mali ve sözleşmesel süreçlerini doğrudan ilgilendiren, veri yönetişimi ile piyasa uyumunu esas alan düzenleyici bir çerçeve çizmektedir. Bu çerçevede Başkanlık, mevzuatın uygulanması doğrultusunda gerekli gördüğü bilgi, belge ve verileri doğrudan talep etme yetkisine haizdir; işletmeler talep edilen verileri süresi içerisinde ve herhangi bir bedel talep etmeksizin Başkanlığa iletmekle yükümlüdür.
İşletmeler her yıl 30 Nisan tarihine kadar bir önceki takvim yılına ilişkin emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini onaylanmış izleme planı uyarınca raporlamak zorundadır. Tanzim edilen emisyon raporlarının Başkanlığa iletilmeden önce bağımsız doğrulama sürecinden geçirilmesi kanuni bir zorunluluktur. Bu doğrulama süreci MEDAS üzerinden yürütülmekte olup denetçilerin bağımsızlığı, gizlilik yükümlülükleri ve menfaat ilişkisi yasağına ilişkin kurallar titizlikle uygulanmaktadır.
Veri paylaşımı süreçlerinde kişisel verilerin korunması mevzuatında yer alan hükümler saklıdır. Ancak talep edilen verilerin süresinde sunulmaması ya da eksik iletilmesi idari yaptırımlara sebebiyet vermektedir.
Tahsisat Teslim Yükümlülüğü ve Yaptırımlar
Sistem içerisindeki nihai uyum yükümlülüğü doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon değeri üzerinden tanımlanmaktadır. Bu kapsamda işletmelerin doğrulanmış emisyon miktarına karşılık gelecek düzeyde yıllık tahsisat tesliminde bulunması esastır. Teslim edilmeyen eksik tahsisatlar bir sonraki yıl teslim edilecek tahsisat miktarına ilave edilmekte olup faaliyetin sona ermesi, tasfiye veya konkordato gibi durumlar tahsisat teslim borcunun ortadan kalkmasına hukuki dayanak oluşturmamaktadır.
Doğrulanmış emisyon raporunun mevzuatta belirlenen takvimde sunulmaması durumunda, işletmenin işlem kayıt sisteminde yer alan tahsisat hesapları üzerinde teslim yükümlülüğü haricindeki tasarruf işlemleri geçici olarak engellenebilmektedir. Raporun gecikmeli ibrazı halinde bu kısıtlama kaldırılsa dahi idari para cezası tatbiki gündeme gelmektedir.
Tahsisat teslim yükümlülüklerinin belirli bir oranının üç yıl üst üste yerine getirilmemesi halinde emisyon izninin iptali yoluna gidilebilmekte ve ilgili işletmeye üç aydan altı aya kadar yeni bir emisyon izni verilmeyebilmektedir.
Uygulanan idari yaptırım kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulması mümkün olmakla birlikte, iptal davası açılması tesis edilen idari para cezasının tahsilini kendiliğinden durdurmamaktadır.
Pilot Dönem ve Geçiş Rejimi
İşletmelerin izleme, raporlama ve doğrulama altyapılarını oluşturabilmeleri ve izin süreçlerini eksiksiz tamamlayabilmeleri amacıyla 2026 ve 2027 yıllarına ait emisyonları kapsayan bir pilot dönem öngörülmüştür. Bu geçiş evresinde işletmelerin kurumsal hazırlıklarını tamamlamasını kolaylaştırmak adına idari para cezalarının yüzde seksen indirimli uygulanması kabul edilmiştir.
Sera gazı emisyon izninin geçerlilik süresi ne kadardır?
Sera gazı emisyon izni beş yıl süreyle geçerli olup süresi dolmadan önce yenilenmesi ve tesiste gerçekleşen değişikliklerin idareye bildirilmesi zorunludur.
Yıllık sera gazı emisyon raporları ne zamana kadar sunulmalıdır?
İşletmeler, bir önceki takvim yılına ait emisyon değerlerini ve faaliyet seviyelerini her yıl 30 Nisan tarihine kadar onaylı izleme planı doğrultusunda raporlamak zorundadır.
İdari para cezasına karşı dava açılması tahsilat sürecini durdurur mu?
İdari yaptırım kararlarına karşı dava açılması, idari para cezasının tahsilini kendiliğinden durdurmamaktadır.
Uygun görülmeyen emisyon izni başvurularında ücret iadesi yapılır mı?
Teknik inceleme neticesinde uygun bulunmayan sera gazı emisyon izni başvurularında başvuru ücretinin iadesi yapılmamaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy