Yatlarda Ortak Mülkiyet Türleri ve Pay Dağılımı
Yatlar üzerinde birden fazla kişinin mülkiyet hakkı paylı mülkiyet ya da elbirliği mülkiyeti hükümleri çerçevesinde şekillenir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 688 uyarınca paylı mülkiyette birden çok kimse, fiilen bölünmemiş bir malın bütününe belirlenmiş hisselerle malik olur. Aksine bir düzenleme bulunmadığı hallerde payların eşit olduğu kabul edilir. Her paydaş kendi hissesi yönünden malik hak ve borçlarına müstakil biçimde sahip olup hissesini devredebilir, rehne konu edebilir veya alacaklılarına haczettirebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 688Kaynağı aç
Ortaklığın kanun veya kanunda gösterilen sözleşmeler dolayısıyla tesis edildiği durumlarda ise Türk Medeni Kanunu m. 701 uyarınca elbirliği mülkiyeti söz konusu olur. Elbirliği mülkiyetinde maliklerin önceden ayrılmış hisseleri mevcut olmayıp ortakların her birinin hakkı yatın ve ortaklığa dahil diğer malvarlığı değerlerinin tamamını kapsar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 701Kaynağı aç
Terekeye Dahil Yatlarda Elbirliği Mülkiyetinin Dönüştürülmesi
Terekeye dahil bir yat üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi talebi Türk Medeni Kanunu m. 644 gereğince sulh hâkimine yöneltilir. Mahkeme diğer mirasçılara bildirimde bulunarak belirlenecek mühlet içinde itirazlarını bildirmelerini ister. Elbirliği rejiminin sürdürülmesini gerektiren haklı bir gerekçe sunulmadığı veya süresi içinde paylaşma davası açılmadığı takdirde hâkim söz konusu mal üzerindeki mülkiyetin paylı mülkiyete dönüştürülmesine hükmeder. Aynı kanun maddesi uyarınca terekeye ait diğer hak ve alacakların paylar nispetinde taksiminde de bu usul uygulanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 644Kaynağı aç
Yatın Kullanımı ve Menfaatlerin Temsili
Yatın fiili kullanımı paydaşların karşılıklı haklarıyla sınırlıdır. Türk Medeni Kanunu m. 693 hükmü gereğince her paydaş, diğer ortakların yetkileriyle bağdaştığı ölçüde paylı yattan faydalanma ve onu kullanma yetkisini haizdir. Paydaşların yararlanma düzeninde uyuşmazlığa düşmeleri halinde kullanım şeklini hâkim belirler ve bu yetki çerçevesinde mahkeme kullanım hakkını paydaşlar arasında zaman veya yer esasına göre bölüştürebilir. Ayrıca paydaşlardan her biri, bölünemeyen ortak menfaatlerin korunması amacıyla diğer paydaşları temsilen hukuki adım atabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 693Kaynağı aç
Bakım, Onarım ve Kiralama İşlemlerinde Karar Nisapları
Türk Medeni Kanunu m. 691 uyarınca, olağan yönetim sınırlarını aşan ve paylı malın değerinin veya yarar sağlamaya elverişliliğinin korunması için gerekli bakım, onarım ve yapı işlerinde pay ve paydaş çoğunluğu aranır. Aynı hüküm gereğince adi kiraya veya ürün kirasına ilişkin sözleşmelerin yapılması veya feshi gibi önemli yönetim işlerinde de pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesi gerekir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 691Kaynağı aç
Önemli yönetim işlerinde paydaşlar arasında pay ve kişi sayısı bakımından eşitlik çıkması idari kilitlenmeye yol açabilir. Türk Medeni Kanunu m. 691 uyarınca pay ve paydaşların eşitliği halinde hâkim, paydaşlardan birinin başvurusu üzerine tüm ilgililerin menfaatini gözeterek hakkaniyete uygun biçimde karar verir; gerekli gördüğü takdirde işlerin sevk ve idaresi amacıyla paydaşlar arasından veya dışarıdan bir kayyım atayabilir.
Marina, Donatım ve Yönetim Masraflarına Katılım
Yatın bağlanma, çekek, periyodik marina ve kışlama ücretleri ile harç ve vergileri paydaşlar arasında ortak külfet doğurur. Türk Medeni Kanunu m. 694 gereğince, aksine bir hüküm bulunmadıkça, paylı mülkiyet ilişkisinden doğan veya yatı ilgilendiren yönetim masrafları, vergiler ve benzeri yükümlülükler paydaşlarca payları oranında karşılanır. Kendi payına tekabül edenden daha yüksek bir ödeme yapan ortak, fazla karşıladığı miktar için diğer paydaşlara hisseleri nispetinde rücu hakkını kullanabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 694Kaynağı aç
Yat Payının Mülkiyet Devri ve Pay Üzerinde İpotek Tesis Edilmesi
Türk Ticaret Kanunu m. 1007 uyarınca sicile kayıtlı gemi payının mülkiyeti, malik ile iktisap edenin bu hususta anlaşmaları ile devralana geçer. Anlaşmanın yazılı yapılması ve imzaların noterce onaylanması gerekir; bu anlaşma gemi sicil müdürlüğünde de yapılabilir. Gemi payının devri sicile tescil ile tamamlanır.
Ortak yat mülkiyetinde payın teminat gösterilmesi hususu da sınırlandırılmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1014 gereğince bir gemi payı üzerinde gemi ipoteği kurulabilmesi, yalnızca gemiye paylı mülkiyet rejimine göre malik bulunan ortaklardan birinin payından ibaret olması şartına bağlıdır.
Deniz Turizmi Faaliyetinde Kiralamaya Dair İdari Esaslar
Yatın üçüncü kişilere tahsis edilerek ticari faaliyette kullanılması idari kuralların gözetilmesini gerektirir. Deniz Turizmi Yönetmeliği hükümleri uyarınca bakanlık tarafından düzenlenen işletme belgeleri şahsi mahiyette olup belgede adı geçen kişiye aittir ve izin alınmaksızın başkalarına devredilemez. Bununla birlikte Türk bayraklı ve azami 12 yolcu taşıma kapasitesine sahip olan yatların personelsiz kiralanabilmesi için kiralayan kişilerden en az birinin mevzuatça aranan yeterli ehliyeti haiz olması şart koşulmuştur.
Yükümlülüklerini Ağır Biçimde İhlal Eden Paydaşın Çıkarılması
Kendi davranışlarıyla yahut yatın kullanımını bıraktığı veya fiillerinden mesul olduğu kimselerin eylemleriyle ortaklara karşı ödevlerini ağır biçimde çiğneyen paydaşlar bakımından ortaklıktan çıkarma mekanizması işletilebilir. Türk Medeni Kanunu m. 696 uyarınca bu davranışlarıyla paylı mülkiyetin sürdürülmesini diğer paydaşlar yönünden çekilmez kılan paydaş, aksine sözleşme bulunmadıkça pay ve paydaş çoğunluğunun alacağı karara dayanarak açılacak dava neticesinde mahkeme hükmüyle paydaşlıktan çıkarılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 696Kaynağı aç
Paydaşlıktan çıkarma davasında söz konusu pay yatın bünyesinden aynen ayrılamıyorsa ve bu hisseyi dava tarihindeki rayici üzerinden devralmak isteyen bir paydaş çıkmazsa, hâkim davalıya hissesini devretmesi için uygun bir mehil verir. Tanınan süre zarfında devir yapılmadığı takdirde payın açık artırmayla paraya çevrilmesine karar verilir ve satış işlemi cebri icra usullerine göre infaz edilir.
Yatın Paylaşılması ve Paylaşmayı İsteme Sınırları
Ortak mülkiyet birliğinden ayrılmak isteyen ortaklar yatın paylaşılmasını talep edebilir. Türk Medeni Kanunu m. 698 hükmüne göre bir hukuki işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir. Paylaşmayı isteme hakkı hukuki bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Bununla birlikte uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 698Kaynağı aç
Ortak yatın sezonluk kullanım tarihlerinde uzlaşma sağlanamazsa ne yapılır?
Paydaşlar arasında yatın kullanım zamanına dair anlaşmazlık çıktığında Türk Medeni Kanunu m. 693 uyarınca mahkemeye başvurulabilir; hâkim paylı malın kullanılmasını paydaşlar arasında zaman veya yer itibarıyla paylaştırarak bir kullanım takvimi belirleyebilir.
Yatın marina ve bakım masraflarını ödemeyen paydaşa nasıl başvurulur?
Türk Medeni Kanunu m. 694 doğrultusunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça yönetim giderleri payları oranında paydaşlara aittir; kendi hissesinden fazla harcama yapan paydaş karşılanmayan tutar için borçlu paydaşa hissesi oranında rücu edebilir.
Yatın paylaşılmasını talep etme hakkı sözleşmeyle tamamen kaldırılabilir mi?
Hayır, Türk Medeni Kanunu m. 698 uyarınca paylaşmayı isteme hakkı hukuki bir muameleyle süresiz kaldırılamaz ve bu hak sözleşmeyle en çok on yıllık süre için sınırlandırılabilir; ayrıca paylaşma talebinin uygun olmayan zamanda ileri sürülmesi kanunen yasaklanmıştır.
Sicile kayıtlı bir yatın pay devri nasıl gerçekleştirilir?
Türk Ticaret Kanunu m. 1007 uyarınca sicile kayıtlı gemi payının devri malik ile devralanın anlaşmasıyla gerçekleşir; anlaşmanın yazılı yapılması ve imzaların noterce onaylanması gerekir, bu anlaşma gemi sicil müdürlüğünde de yapılabilir ve pay devri sicile tescil ile tamamlanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy