Yatların Hukuki Niteliği ve Bütünleşik Sistemler
Yatlar, Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde belirli şartlar altında gemi niteliği taşıyabilir. Bu deniz araçlarında kullanılan yazılımlar, veri akışları ve elektronik donanımlar; borçlar hukuku, fikri mülkiyet hukuku, kişisel verilerin korunması ve milletlerarası özel hukuk kurallarını birlikte ilgilendiren hukuki durumlar ortaya çıkarır.
Seyir ve Yönetim Yazılımlarının Fikri Mülkiyet Kapsamı
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 2 kapsamında bilgisayar programları ile bunların hazırlık tasarımları ilim ve edebiyat eserleri arasında sayılmıştır. Bir yatta kullanılan seyir yazılımları, makine yönetim arayüzleri, kapalı devre kamera sistemleri veya özel otomasyon modülleri teknik işlevlerinin yanında fikri mülkiyet hukuku koruması altında bir eser niteliği de taşıyabilir. Somut bir yazılımın eser niteliği taşıyıp taşımadığı her sistemin kendi özellikleri dikkate alınarak değerlendirilir.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 52 uyarınca, mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı şekilde yapılması ve devre konu hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Bu yasal düzenleme sebebiyle, teknenin mülkiyetinin devredilmesine yönelik genel ifadeler yüksek değerli sistemlerde yazılımların ve lisansların kullanım hakkının devri bakımından her zaman yeterli hukuki koruma sağlamayabilir. Teknenin fiziksel satışı, kurulu yazılımların devredilebilir kullanım haklarının da kendiliğinden ve sınırsız biçimde alıcıya geçtiği anlamına gelmeyebilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 52Kaynağı aç
Elektronik Donanımlarda Ayıp ve Genel İşlem Koşulları
Türk Borçlar Kanunu kapsamında satım sözleşmesine ilişkin ayıptan sorumluluk hükümleri, teslim edilen şeyin sözleşmede kararlaştırılan veya dürüstlük kuralına göre beklenen kullanım değerini taşımamasını esas alır. Eser sözleşmesinde ise yüklenici, sözleşmeye uygun bir sonuç meydana getirmek ve işi ifa ederken özenle hareket etmekle yükümlüdür.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 20 çerçevesinde genel işlem koşulları; sözleşme kurulurken ilerideki benzer çok sayıda ilişkide kullanılmak amacıyla düzenleyen tarafından önceden tek taraflı hazırlanıp karşı tarafa sunulan hükümlerdir. Bu şartların metinde veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı tipi ya da biçimi hukuki nitelemeyi etkilemez.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 20Kaynağı aç
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 21 gereğince karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmeye dahil edilmesi, düzenleyenin sözleşme yapılırken bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vermesine, içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın da bunları kabul etmesine bağlıdır; aksi halde veya sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı olmaları durumunda bu koşullar yazılmamış sayılır. Bunun yanında Türk Borçlar Kanunu m. 25 uyarınca dürüstlük kuralına aykırı olarak karşı taraf aleyhine durumunu ağırlaştırıcı hükümler konulamaz; kanun sistemi çerçevesinde düzenleyene tek taraflı değişiklik yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılabileceği gibi dürüstlük kuralına aykırı ağırlaştırıcı hükümler içerik denetimine tabidir. Bu kurallar, yat üzerindeki yazılım üreticilerinin standart lisans metinlerinin Türk hukukuna tabi ilişkilerde her zaman sınırsız etki doğurmayabileceğini gösterir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 21Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 25Kaynağı aç
Kişisel Verilerin Korunması ve Sorumluluk
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu gereğince kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen kişi veri sorumlusu kabul edilir. Veri sorumlusu; kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve bu verilere hukuka aykırı erişilmesini önlemek ile muhafazasını sağlamak amacıyla gerekli teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 5 çerçevesinde, bir sözleşmenin akdedilmesi veya ifası gerekçesiyle sözleşmenin taraflarına ait verilerin işlenmesi veri işleme şartı sayılabilir. Ayrıca veri sorumlusunun hukuki yükümlülüklerini yerine getirmesi ile bir hakkın tesisi, kullanılması veya muhafazası durumları da açık rıza aranmaksızın veri işlenmesine imkan tanıyan hukuki sebepler arasında yer alabilir. Bu gerekçelerin varlığı somut olayın koşulları çerçevesinde değerlendirilir.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10 doğrultusunda veri sorumlusu; kimliğini, kişisel veri işleme amacını, işlenen verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceğini, veri toplama yöntemini, hukuki sebebini ve ilgili kişinin kanundan doğan haklarını bildirmekle yükümlüdür.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 9 uyarınca, yeterlilik kararı bulunmaması halinde kişisel verilerin yurt dışına aktarımı için Kanun'da düzenlenen işleme şartlarından birinin bulunması ve mevzuatta öngörülen uygun güvencelerden birinin sağlanması gerekir.
Sözleşmelerde Hukuk Seçimi
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 24 uyarınca sözleşmeden doğan borç ilişkileri tarafların açıkça seçtikleri hukuka tabidir. Taraflar seçtikleri hukukun sözleşmenin tamamına veya bir kısmına uygulanacağını kararlaştırabilirler. Bu imkan çerçevesinde yat satım sözleşmesi Türk hukukuna tabi kılınabilirken teknede bulunan yazılımların destek ve lisans ilişkileri yabancı bir hukuka bağlanabilir.
Yat satın alındığında üzerindeki yazılımlar alıcıya kendiliğinden geçer mi?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 52 uyarınca mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Bu nedenle teknenin mülkiyetinin satılması, yazılımların devredilebilir kullanım haklarının kendiliğinden alıcıya geçtiği anlamına gelmeyebilir.
Yazılım üreticisinin tek taraflı değişiklik hükümleri her zaman geçerli midir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 21 uyarınca menfaate aykırı genel işlem koşulları hakkında açıkça bilgi verilip öğrenme imkânı sağlanmaması ve kabul edilmemesi ya da işin niteliğine yabancı olması halinde bu koşullar yazılmamış sayılır. Türk Borçlar Kanunu sistemi gereğince düzenleyene tek taraflı değişiklik yetkisi tanıyan kayıtlar yazılmamış sayılabileceği gibi dürüstlük kuralına aykırı ağırlaştırıcı hükümler de içerik denetimine tabidir ve sınırsız etki doğurmayabilir.
Yat elektronik sistemlerindeki veriler açık rıza olmadan işlenebilir mi?
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 5 kapsamında, sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olması kaydıyla taraflara ait verilerin işlenmesinin gerekmesi, hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi ya da bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması halleri açık rıza dışında bir veri işleme şartı teşkil edebilir.
Yat satış sözleşmesi ile yazılım lisansı için farklı hukuklar belirlenebilir mi?
5718 sayılı Kanun m. 24 uyarınca sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde taraflar seçilen hukukun sözleşmenin tamamına veya bir kısmına uygulanacağını kararlaştırabilir; böylece yat satışı ile yazılım lisans ilişkisi farklı hukuka tabi tutulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy