Yat Sözleşmelerinde Fesih Hakkı ve Sözleşmeden Dönme Şartları

Yat Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Kapsamı

Yat sözleşmeleri uygulamada tek tip bir sözleşme olarak kurulmaz; yat satışı, charter olarak adlandırılan kiralama ilişkisi, refit olarak bilinen büyük bakım ve onarım işleri ile yönetim sözleşmeleri gibi farklı hukuki niteliklere sahip ilişkileri kapsar. Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde belirli nitelikleri taşıyan yatların gemi vasfında sayılabilmesi sebebiyle, bu hukuki ilişkilere genel borçlar hukuku kurallarının yanı sıra deniz ticareti ve deniz turizmi mevzuatı da temas eder. Sözleşmenin sona erdirilmesinde fesih veya dönme yollarından hangisine başvurulacağı, kurulan ilişkinin ani veya sürekli edimli yapısına ve tabi olduğu özel kanun hükümlerine göre belirlenir.

Karşılıklı Borç Yükleyen Sözleşmelerde Temerrüt, Dönme ve Fesih

Karşılıklı borç yükleyen yat sözleşmelerinde taraflardan biri borcunu süresinde ifa etmeyerek temerrüde düştüğünde, alacaklı taraf borcun ifa edilmesi amacıyla borçluya uygun bir süre verebilir veya hâkimden uygun bir mehil tayin edilmesini talep edebilir. Belirlenen süre içinde borcun yerine getirilmemesi durumunda ya da süre verilmesini gerektirmeyen istisnai hallerin varlığında alacaklı, borcun aynen ifasını ve gecikme tazminatını talep edebileceği gibi bu haklarından vazgeçtiğini derhal bildirerek ifa etmeme nedeniyle uğradığı müspet zararın tazminini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir.

Sözleşmeden dönüldüğünde taraflar karşılıklı olarak ifa yükümlülüğünden kurtulur ve daha önce yerine getirdikleri edimlerin iadesini isteyebilirler. Borçlu taraf temerrüde düşmede kusursuz olduğunu kanıtlayamadığı takdirde, alacaklı sözleşmenin hükümsüz kalmasından doğan olumsuz zararlarının tazmin edilmesini de talep edebilir. Buna karşılık, ifasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde borçlunun temerrüdü gerçekleşirse alacaklı, ifa ve gecikme tazminatı talep edebileceği gibi sözleşmeyi ileriye etkili biçimde feshederek süresinden önce sona erme nedeniyle uğradığı zararın giderilmesini de isteyebilir.

Yat Satış Sözleşmesinde Ayıp ve Sözleşmeden Dönme

Yat satış sözleşmesi uyarınca satıcı yatın zilyetlik ve mülkiyetini devretme, alıcı ise kararlaştırılan bedeli ödeme borcu altına girer ve aksi kararlaştırılmadıkça veya ticari teamül bulunmadıkça her iki taraf edimini aynı anda ifa etmekle yükümlüdür. Satıcı, bildirdiği niteliklerin yatta yer almamasından sorumlu olduğu gibi, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının beklediği yararları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıplardan da haberdar olmasa dahi sorumluluk taşır.

Alıcı devraldığı yatı işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve bir ayıp tespit ederse bunu uygun sürede satıcıya bildirmek zorundadır; bu inceleme ve bildirimin ihmal edilmesi halinde satılan kabul edilmiş sayılır. Ancak olağan bir gözden geçirmeyle anlaşılamayan gizli ayıpların sonradan ortaya çıkması durumunda gecikmeksizin bildirim yapılmalıdır. Ayıp nedeniyle sözleşmeden dönüldüğünde alıcı yatı ve elde ettiği yararları satıcıya geri vermekle; satıcı ise ödenen bedeli faiziyle iade etmek, masrafları ve doğrudan zararı karşılamak, ayrıca kusursuz olduğunu ispatlayamadığı sürece diğer zararları da gidermekle yükümlüdür.

Yat Charter (Kira) Sözleşmelerinde Ayıp ve Fesih Rejimi

Yat charter ilişkilerinde kiralanan yatın teslim anında önemli ayıplar barındırması durumunda kiracı, borçlunun temerrüdüne veya kiraya verenin sonradan ayıplı duruma gelmeden doğan sorumluluğuna ilişkin hükümlere başvurabilir. Teslim sırasında önemli olmayan ayıpların bulunması veya yatın kullanım sürecinde sonradan ayıplı hale gelmesi durumunda ise kiracı ayıbın giderilmesini, kira bedelinden indirim yapılmasını ya da zararının tazminini talep edebilir. Bu zararın giderilmesi talebi diğer seçimlik hakların kullanımını engellemez; kiralananda önemli ayıp bulunması halinde ise kiracının sözleşmeyi fesih hakkı saklıdır.

Yat kiralama ve charter faaliyetleri, ticari deniz turizmi araçları işletmeciliği kapsamında Deniz Turizmi Yönetmeliği hükümlerine tabidir. Bu çerçevede mürettebatlı veya mürettebatsız kiralama yapan işletmelerin Bakanlık belgesi alması ve seyir izin sistemine riayet etmesi zorunludur. Dolayısıyla charter ilişkilerinde fesih incelemesi yapılırken borçlar hukuku temerrüt ve ayıp kurallarının yanı sıra, işletmecinin mevzuatta aranan seyir izin altyapısını ve belgelendirme gerekliliklerini sağlayıp sağlamadığı kusur değerlendirmesinde dikkate alınır.

Yat Refit (Eser) Sözleşmelerinde Dönme ve İfa Engelleri

Yatların bakım, onarım, tadilat veya yeniden inşasını konu alan refit sözleşmeleri eser sözleşmesi niteliğindedir. Yüklenicinin işe zamanında başlamaması, sözleşmeye aykırı olarak gecikmesi veya iş sahibine yüklenemeyecek nedenlerle ortaya çıkan gecikme sebebiyle işin belirlenen sürede bitirilemeyeceğinin anlaşılması durumunda iş sahibi, teslim tarihini beklemek zorunda kalmaksızın sözleşmeden dönebilir. İşin yapımı sırasında eserin yüklenicinin kusuruyla ayıplı üretileceği anlaşılırsa, verilen uygun süre içinde aykırılık giderilmediği takdirde işin hasar ve masrafı yükleniciye ait olmak üzere üçüncü bir kişiye tamamlattırılacağı ihtar edilebilir.

Yat sözleşmelerinde borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa borç sona erer ve karşılıklı borç yükleyen ilişkilerde borçlu aldığını sebepsiz zenginleşme kuralları gereğince geri vermekle yükümlü olur; imkânsızlığı derhal bildirmeyen borçlu zararın artmasından sorumlu tutulur. Ayrıca sözleşme kurulurken öngörülemeyen olağanüstü durumların ortaya çıkması ifayı aşırı ölçüde güçleştirirse hâkimden uyarlama talep edilebilir; uyarlamanın mümkün olmaması halinde dönme hakkı kullanılırken sürekli edimli sözleşmelerde kural olarak fesih yoluna başvurulur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy