Elektronik ticaret alanında alım ve satım işlemlerinin taraflarına yönelik yeni kurallar getiren yasal düzenleme, 07.07.2022 tarih ve 31889 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Söz konusu düzenleme kapsamında getirilen yükümlülüklerin geçiş sürecinin sağlıklı yürütülmesi amacıyla kuralların bir bölümünün 01.01.2023, diğer bir bölümünün ise 01.01.2024 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesi öngörülmüştür.
Elektronik Ticarette Tarafların Tanımı ve Bilgi Bildirim Zorunluluğu
Mevzuat çerçevesinde elektronik ticaret ortamındaki aktörler iki temel kategoriye ayrılmıştır. Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı (ETAHS), pazar yerinde aracı kurum olarak faaliyet gösteren ve hizmet sağlayıcılara ait mal veya hizmetlerin alımına olanak tanıyan ara yapı olarak düzenlenmiştir. Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcı (ETHS) ise pazar yerinde veya kendine ait elektronik ticaret ortamında mal veya hizmet teminine yönelik sözleşme akdeden ya da sipariş alan ana yapıdır.
Pazar yeri üzerinden satış gerçekleştiren ETHS'ler; merkez adreslerini, elektronik posta adreslerini ve telefon numaralarını aracı hizmet sağlayıcıya bildirmekle yükümlüdür. Bu iletişim ve adres bilgilerinde herhangi bir değişiklik meydana gelmesi hâlinde, gerekli güncellemelerin değişikliğin gerçekleştiği tarihi izleyen günün sonuna kadar tamamlanarak bildirilmesi yasal zorunluluktur.
Hukuka Aykırı İçerikler ve Fikri Mülkiyet İhlallerinde Kaldırma Usulü
29.12.2022 tarih ve 32058 sayılı Resmî Gazete'deki düzenlemeler uyarınca; aracı hizmet sağlayıcının hukuka aykırılığı kendisinin tespit etmesi, yargı mercilerinin bildirimde bulunması ya da Bakanlık veya diğer kamu kurumlarının bildirim yapması hâllerinde aracı hizmet sağlayıcının ilgili içerikten haberdar olduğu kabul edilir. Aracı hizmet sağlayıcılar, platformları üzerinden sunulan içeriğin hukuka aykırılığından haberdar olduklarında kırk sekiz saati geçmemek üzere bu içeriği derhal kaldırmak ve durumu yetkili kurumlara bildirmek zorundadır.
Fikri ve sınai mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddiasıyla hak sahibinin şikâyette bulunması durumunda da aracı hizmet sağlayıcı, şikâyete konu ürünü kırk sekiz saati geçmemek üzere derhal yayından kaldırmakla yükümlüdür. Kendisine ait ürün yayından kaldırılan hizmet sağlayıcı, şikâyetin aksini ispatlayan belgeleri gerekçeli şekilde aracı hizmet sağlayıcıya sunarak ürünün yeniden yayına alınmasını talep edebilir.
Haksız Ticari Uygulamalar ve Aracılık Faaliyetlerindeki Sınırlar
Mevzuatın 11. maddesi uyarınca, aracı hizmet sağlayıcının aracılık sunduğu hizmet sağlayıcıların ticari faaliyetlerini önemli ölçüde bozan, makul karar verme yeteneğini azaltan ya da belirli bir kararı almaya zorlayarak normal şartlarda taraf olmayacağı bir ilişkiye yönelten uygulamaları haksız ticari uygulama kabul edilir. Bunun yanı sıra, hizmet sağlayıcının önceden onayı alınmaksızın 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'da düzenlenen sürelerin üzerinde cayma hakkı süresi belirlenmesi ve hizmet sağlayıcılara ürün ve faaliyetleri hakkında yanıltıcı ya da gerçek dışı bildirimde bulunulması da haksız ticari uygulama sayılmaktadır.
Pazar yerlerindeki adil rekabet ortamının korunması amacıyla aracı hizmet sağlayıcılar, aracılık hizmeti sundukları pazar yerlerinde kendisinin veya ekonomik bütünlük içinde bulunduğu kişilerin markasını taşıyan ya da marka kullanım hakkına sahip olduğu malları satışa sunamaz ve bu malların satışına aracılık edemez.
İşlem Hacmi Eşiklerine Bağlı Lisans ve Faaliyet Kısıtlamaları
Bir takvim yılındaki net işlem hacmi 10 milyar TL'nin ve iptal ile iadeler hariç işlem sayısı 100 bin adedin üzerinde olan aracı hizmet sağlayıcıların Ticaret Bakanlığı'na başvurarak belirlenen lisans ücretini ödemesi ve lisans alması zorunludur. Lisans başvuruları, eşiklerin aşıldığı tarihi izleyen takvim yılının mart ayı içerisinde gerçekleştirilir. Eşiklerin tespitinde ekonomik bütünlük içinde bulunan aracı hizmet sağlayıcıların net işlem hacimleri ve işlem sayıları birlikte dikkate alınır.
Yıllık net işlem hacmi 10 milyar TL üzerinde bulunan aracı hizmet sağlayıcılar, faaliyetleri sırasında elde ettikleri verileri yalnızca aracılık amacıyla sınırlı olarak kullanmak, bu verileri pazar yerindeki satıcılarla rekabet etmek için kullanmamak ve verilerin bedelsiz taşınması ile erişimine imkân sağlamakla yükümlüdür.
Net işlem hacmi 30 milyar TL ve işlem sayısı 100 bin adedin üzerinde olan aracı hizmet sağlayıcılar; reklam harcamaları ile promosyon, ödül, puan ve hediye çeki gibi imkânlara ilişkin sınırlamalara uymak ve hizmet sağlayıcıların alternatif kanallardan satış yapmasını kısıtlamamak zorundadır. Net işlem hacmi 60 milyar TL ve işlem sayısı 100 bin adedin üzerine çıkan platformlar ise finansal kuruluşların kredi verme işlemleri dahil hizmetlerine aracılık edemez ve elektronik para kabulüne imkân sağlayamaz.
Hukuka aykırı içerik tespit edildiğinde aracı platformun ne kadar sürede işlem yapması gerekir?
Aracı hizmet sağlayıcı, içeriğin hukuka aykırılığından haberdar olduğu andan itibaren kırk sekiz saati geçmemek üzere içeriği derhal kaldırmak ve durumu ilgili kamu kurumlarına bildirmek zorundadır.
Fikri mülkiyet ihlali şikâyetinde haksız yere ürünü kaldırılan satıcı ne yapabilir?
Satıcı, hak ihlali şikâyetinin aksini gösteren belgeleri gerekçeli şekilde aracı hizmet sağlayıcıya ibraz ederek ürünün yeniden platformda yayımlanmasını talep edebilir.
E-ticaret lisans başvurusu hangi dönemde ve kime yapılır?
Kanuni net işlem hacmi ve işlem sayısı eşiklerini aşan aracı hizmet sağlayıcılar, eşiklerin aşıldığı yılı izleyen takvim yılının mart ayı içinde Ticaret Bakanlığı'na başvurarak lisans almak zorundadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy