E-Tespit Nedir ve Hukuki Dayanağı Nelerdir?
E-tespit, internet ortamında yer alan metin, görsel, video veya ses kaydı gibi dijital verilerin içeriği bozulmadan veya yok edilmeden önce zaman damgası kullanılarak Türkiye Noterler Birliği aracılığıyla kayıt altına alınması işlemidir. Elektronik Ortamda Verilerin Tespiti Hizmeti olarak adlandırılan bu yöntem, belirli bir an veya zaman aralığında saklanması istenen donanım yahut internet verilerinin tespit edilmesini sağlar.
Söz konusu tespit mekanizmasının yasal temelini 1512 sayılı Noterlik Kanunu hükümleri ile 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'nun zaman damgasına ilişkin kuralları oluşturur. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 198/A hükmü ve Noterlik İşlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde, Kanun'un 61. maddesinde düzenlenen tespit işleri ile elektronik ortamdaki durum, görüntü, işlem veya benzeri her türlü verinin tespiti güvenli elektronik imza kullanılarak gerçekleştirilebilir.
1512 sayılı NOTERLİK KANUNU m. 198/AKaynağı aç
E-Tespit Başvurusu ve Portal Oturum Kuralları
E-tespit işlemi internet erişimi ve e-Devlet şifresi bulunan vatandaşlar, müvekkili adına hareket eden avukatlar ve şirket yetkilileri tarafından başlatılabilir. İlgili kişi Türkiye Noterler Birliği portalına e-Devlet kapısı üzerinden giriş yaparak tespiti istenen web sayfasının bağlantısını sisteme tanımlar. Sistem, ilgili sayfaya erişerek mevcut içeriği anlık olarak mühürler ve kullanıcıya bir tespit numarası üretir. Altyapı geçmişe dönük tarama yapamayacağı için yalnızca işlem anında yayında bulunan içerikler tespit edilebilir.
Sistemin etkili çalışabilmesi adına ekran çözünürlüğünün asgari 1440×900 piksel olması ve işlemin ilgili internet içeriğinin ana sayfasından başlatılması gerekir. Dinamik nitelikteki internet sitelerinde ana sayfanın yanı sıra uyuşmazlığa konu bütün alt bağlantıların sisteme ayrı ayrı tanıtılması ve her birinin mühürlenmesi zorunludur.
Portal üzerindeki kullanım süreci belirli teknik sınırlamalara tabidir. Tek bir oturum en fazla 10 dakikalık bağlantı süresi ve en çok 10 ekran görüntüsü alma hakkıyla sınırlandırılmıştır. Oturum süresince ekran görüntüsünün yanında boyutu en fazla 5 MB olan tek bir dosyanın indirilmesine imkan tanınır.
Noterlik Onayı ve Elektronik Verilerin Delil Niteliği
Elektronik ortamda yapılan başvuru tek başına tespitin tamamlanması için yeterli değildir. Başvuru sahibinin sistemden aldığı tespit numarası ile herhangi bir noterliğe müracaat ederek işlemi onaylatması gerekir. Noterlik personeli bilişim sisteminde mühürlü bulunan içeriği görüntüler ve işlemin fiziki çıktısı tutanağa eklenerek onaylanır. Noterlikteki onay aşamasında ilgilinin bizzat veya yetkili vekili aracılığıyla hazır bulunması aranır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 199 uyarınca uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli elektronik ortamdaki veriler, fotoğraflar ve ses veya görüntü kayıtları belge niteliğindedir. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 198/A f. 3 gereğince noterler tarafından yapılan işlemlere dair bilgi ve belgeler Türkiye Noterler Birliğinin Bilişim Sisteminde kaydedilip saklanır; güvenli elektronik imza ile oluşturulan belgeler talep edilmedikçe fiziki olarak düzenlenmez. Fiziki örnek çıkarılması gerektiğinde belgenin aslının aynı olduğu belirtilerek noterlikçe imzalanıp mühürlenir. Güvenli elektronik imza ile imzalanmış belgenin elle atılan imzalı suretiyle çelişmesi halinde ise sistemde kayıtlı güvenli elektronik imzalı belge esas alınır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 199Kaynağı aç
Noterlikçe onaylanan belgelere ilişkin ispat gücü 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 204 kapsamında değerlendirilir. Anılan maddenin birinci fıkrasında düzenleme şeklindeki noter senetlerinin sahteliği ispat olunmadıkça kesin delil sayılacağı, ikinci fıkrasında ise ilgililerin beyanına dayanılarak noterlerin tasdik ettikleri senetlerin aksi ispatlanıncaya kadar kesin delil teşkil edeceği düzenlenmiştir. E-tespit tutanağının düzenleme senedi veya onaylama senedi niteliğinde değerlendirilmesine göre bu kesin delil hükümleri uygulama alanı bulur; ayrıca maddenin üçüncü fıkrası uyarınca mahkeme bu belgeler hakkında şüphe uyandıran bir hâl görürse ilgili daireden açıklama isteyebilir. Basit ekran görüntüleri her zaman yeterli görülmeyip delil başlangıcı sayılabilirken, zaman damgası ve noterlik onayı içeren kayıtlar verinin tespit tarihindeki mevcudiyetini ortaya koyar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 204Kaynağı aç
Mahkeme Kanalıyla Delil Tespiti ile E-Tespitin Karşılaştırılması
Yargısal delil tespiti, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 400 ve devamında düzenlenen bir geçici hukuki koruma tedbiridir. Kanunun 400. maddesinin ikinci fıkrasına göre delilin hemen tespit edilmemesi halinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dahilinde bulunuyorsa hukuki yararın varlığı kabul edilir ve mahkeme bilirkişi marifetiyle inceleme yaptırır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 400Kaynağı aç
E-tespit ise mahkeme ve bilirkişi marifetiyle yürütülen yargısal bir faaliyetten ziyade bir noterlik işlemidir.
Sistemin Kapsamı ve Teknik İstisnalar
1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 198/A f. 2 uyarınca elektronik ortamdaki durum, görüntü, işlem veya benzeri her türlü verinin tespiti yapılabilir; bu kapsamda internet siteleri, sosyal medya hesapları, paylaşımlar, e-posta iletileri ve diğer dijital belgeler tespit edilebilir. Sistem erişimleri bulut altyapısı üzerinden sağlandığından bazı internet sayfalarında Türkiye üzerinden erişime göre yer ve sıralama farklılıkları görülebilir, ancak içerikler değişmez. Bununla birlikte her internet sayfasında tespit yapılması mümkün olmayabilir.
Sistem kamuya açık bağlantılar üzerinden çalıştığı için şifreli özel mesajlaşmalar veya gizli hesap paylaşımları otomatik olarak tespit edilemeyebilir. Doğrudan bağlantı adresi üzerinden çalışan sistemler şifreli yazışmaları otomatik olarak tarayamadığından, WhatsApp gibi yazışmalar ilgili cihazın veya web arayüzünün noter huzurunda bizzat ibraz edilmesi ve noterin içeriği kendi gözlemiyle tutanağa bağlaması şeklinde tespit edilebilir.
1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 198/A f. 3 uyarınca noterler tarafından yapılan tüm işlemlere dair bilgi ve belgeler Türkiye Noterler Birliğinin Bilişim Sisteminde kaydedilir ve saklanır; aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca işlemler sırasında işlenen kişisel verilerin korunması ve bilgi güvenliğinin sağlanması için gerekli tedbirler alınır. Zaman damgalı kayıtların ardından noterlikçe onaylanan fiziki tutanak ise resmi senet niteliğiyle dava zamanaşımı süreleri boyunca geçerliliğini korur.
E-tespit ile hangi dijital içerikler kayıt altına alınabilir?
İnternet siteleri, sosyal medya hesapları, paylaşımlar, e-posta iletileri ve diğer dijital belgeler kamuya açık bağlantı üzerinden tespit edilebilir; gizli hesaplar ve şifreli alanlar otomatik olarak çekilemeyebilir.
WhatsApp mesajları e-tespit portalı üzerinden taranabilir mi?
WhatsApp gibi şifreli yazışmalar URL tanımlamasıyla otomatik çekilemez; cihazın veya web arayüzünün noter huzurunda ibraz edilerek noterin bizzat gözlemiyle tutanağa bağlanması gerekir.
Portaldan alınan tespit numarası tek başına yeterli midir?
Portaldan alınan numara tek başına yeterli olmayıp, belgenin herhangi bir noterliğe başvurularak onaylatılması ve tutanağa bağlanması şarttır.
Tek bir e-tespit oturumunda kaç ekran görüntüsü alınabilir?
Tek bir oturum en fazla 10 dakikalık bağlantı süresiyle sınırlı olup bu süre zarfında en çok 10 ekran görüntüsü alınabilir ve azami 5 MB boyutunda tek bir dosya indirilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy