Yat Kiralama Sözleşmesinde Hak ve Yükümlülükler

Yat Kiralama Sözleşmesinin Niteliği ve Süresi

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 300. maddesi uyarınca kira sözleşmesi, belirli veya belirli olmayan bir süre için yapılabilir. Kararlaştırılan sürenin geçmesiyle herhangi bir bildirim olmaksızın sona erecek kira sözleşmesi belirli sürelidir; diğer kira sözleşmeleri ise belirli olmayan bir süre için yapılmış sayılır.

Kiraya Verenin Teslim ve Yatın Bakımına İlişkin Borçları

Kiraya veren, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 301. maddesi gereğince kiralanan tekneyi kararlaştırılan tarihte sözleşmede hedeflenen kullanıma uygun bir durumda teslim etmek ve kira müddetince bu uygunluğu korumak zorundadır. Bu temel yükümlülük konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı aleyhine hiçbir şekilde değiştirilemezken; diğer kira sözleşmelerinde ise kiracı aleyhine genel işlem koşulları vasıtasıyla bu kurala aykırı düzenlemeler getirilmesi engellenmiştir.

Yatla ilgili zorunlu sigortalar, vergiler ve benzeri kamusal ya da mali mükellefiyetler, sözleşmede aksine bir şart yer almadıkça veya kanunda özel bir düzenleme öngörülmedikçe 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 302. maddesi doğrultusunda kiraya verenin uhdesindedir. Ayrıca Kanunun 303. maddesi uyarınca kiraya veren, teknenin kullanımı sebebiyle bizzat kendisi veya üçüncü kişilerce yapılan yan giderlere katlanmakla yükümlüdür.

Kiralanan yat üzerinde kiracının kullanım hakkını zedeleyen üçüncü kişi iddialarına karşı da kiraya verenin sorumluluğu devam eder. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 309. maddesi gereğince, üçüncü bir kişinin kiralananda kiracının kullanım hakkıyla uyuşmayan bir hak öne sürmesi durumunda kiraya veren, kiracının ihbarı üzerine uyuşmazlığı ve davayı üstlenmek ve kiracının bu yüzden uğradığı her türlü zararı tazmin etmekle borçludur.

Yattaki Ayıplar ve Kiracının Hukuki Seçimlik Hakları

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 304. maddesi gereğince kiralananın önemli ayıplarla teslimi hâlinde kiracı, borçlunun temerrüdüne veya kiraya verenin kiralananın sonradan ayıplı duruma gelmesinden doğan sorumluluğuna ilişkin hükümlere başvurabilir. Kiralananın önemli olmayan ayıplarla tesliminde ise kiracı, kiralananda sonradan ortaya çıkan ayıplardan dolayı kiraya verenin sorumluluğuna ilişkin hükümlere başvurma hakkına sahiptir.

Kiralananın sonradan ayıplı duruma gelmesi hâlinde kiracı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 305. maddesi uyarınca kiraya verenden ayıpların giderilmesini veya kira bedelinden ayıpla orantılı bir indirim yapılmasını ya da zararının giderilmesini isteyebilir. Zararın giderilmesi istemi diğer seçimlik hakların kullanılmasını önlemez. Ayıbın önemli olması durumunda ise kiracının sözleşmeyi fesih hakkı saklıdır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 306. maddesi doğrultusunda kiracı, teknedeki ayıbın uygun bir sürede giderilmesini talep edebilir. Bu sürede ayıp giderilmezse kiracı, masrafları kiraya verene ait olmak üzere ayıbı bizzat giderebilir ve doğan alacağını kira borcundan mahsup edebilir ya da yatın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini talep edebilir. Ayıbın teknenin sözleşmede öngörülen amacına uygun kullanımını tamamen ortadan kaldırması veya kayda değer biçimde güçleştirmesi ve verilen sürede düzeltilmemesi hâlinde kiracı sözleşmeyi feshedebilir. Kiraya veren ise ayıbı gidermek yerine makul bir sürede kiralananı ayıpsız bir benzeriyle değiştirme hakkına sahiptir; ayrıca ayıpsız benzerini derhâl temin edip kiracının bütün zararını gidererek seçimlik hakların kullanımının önüne geçebilir.

Kiracının Borçları, Kira Ödemesi ve Özen Yükümlülüğü

Kiracının en temel edimi kira bedelini ifa etmektir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 313. maddesi kiracının kira bedelini ödemekle yükümlü olduğunu amirdir. Kanunun 314. maddesi uyarınca taraflar arasında aksine bir sözleşme veya yerel âdet bulunmadığı takdirde kiracı, kira bedelini ve koşulları varsa yan giderleri her ayın hitamında ve en geç kira müddetinin sonunda ifa etmelidir. Ödeme vadesi gelmiş borcun ödenmemesi durumunda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 315. maddesi uyarınca kiracıya yazılı mehil tanınarak sözleşmenin feshedilmesi gündeme gelebilir.

Kiracı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 316. maddesi uyarınca kiralananı sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmakla yükümlüdür. Kanunun 317. maddesi gereğince kiracı, kiralananın olağan kullanımı için gerekli temizlik ve bakım giderlerini ödemekle yükümlü olup bu hususta yerel âdete de bakılır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 318. maddesi uyarınca kiracı, kendisinin gidermekle yükümlü olmadığı ayıpları kiraya verene gecikmeksizin bildirmekle yükümlüdür; aksi takdirde bundan doğan zarardan sorumlu tutulur. Kanunun 319. maddesi gereğince kiracı, kiralananın ayıplarının giderilmesine ya da zararların önlenmesine yönelik çalışmalara katlanmakla ve bakım, satış ya da sonraki kiralama için zorunlu olduğu ölçüde kiraya verenin ve belirlediği üçüncü kişinin kiralananı gezip görmesine izin vermekle yükümlüdür. Kiraya veren ise bu çalışmaları ve kiralananın görüleceğini uygun bir süre önce kiracıya bildirmek ve kiracının yararlarını gözetmek durumundadır; bu süreçte kiracının bedel indirimi ve zararının giderilmesini talep hakları saklıdır.

Yatın İadesi, Gözden Geçirme ve Sorumluluk Sınırları

Kira süresi bittiğinde kiracı tekneyi geri vermekle borçludur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 334. maddesinin ilk fıkrası uyarınca kiracı yatı hangi durumda teslim almışsa o durumda iade etmekle yükümlüdür; ancak sözleşmeye uygun olağan kullanımdan doğan eskime ve bozulmalardan ötürü kiracı sorumlu tutulamaz. Maddenin ikinci fıkrası gereğince kiracının, kira sözleşmesinin bitiminde sözleşmeye aykırı kullanımdan kaynaklanabilecek zararları tazmin etme borcu saklı kalmak kaydıyla, başkaca bir tazminat ödeyeceğine ilişkin ön taahhütleri hukuken geçersizdir.

Kiralananın geri verilmesi sırasında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 335. maddesi gereğince kiraya veren, kiralananın durumunu gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksiklikleri ve ayıpları kiracıya hemen yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim yapılmazsa kiracı her türlü sorumluluktan kurtulur. Teslim alma sırasında olağan incelemeyle belirlenemeyecek eksiklik ve ayıpların varlığı hâlinde kiracının sorumluluğu devam eder; ancak kiraya veren bu tür gizli eksiklik ve ayıpları belirlediğinde durumu kiracıya hemen yazılı olarak bildirmek zorundadır.

Deniz Turizmi Kuralları ve Yabancılık Unsuru

Deniz Turizmi Yönetmeliği düzenlemeleri kapsamında Türk bayraklı ve yolcu sayısı on ikiyi geçmeyen yatların mürettebatsız kiralanmasında kiralayanlardan en az birinin yeterli ehliyete sahip olması aranmaktadır. Belgeli deniz turizmi araçları işletmelerinde araçların ticari faaliyete esas kapasitesinin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca düzenlenen belgedeki sınırı aşmaması ve Türk karasularındaki ticari seferlerde seyir izin belgesi düzenlenerek sefer sonrasında bildirim yapılması öngörülmektedir.

Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerden doğan borç ilişkileri, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 24. maddesi uyarınca tarafların açık olarak seçtikleri hukuka tabidir; sözleşme hükümlerinden veya hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilen zımni hukuk seçimi de geçerlidir. Taraflar seçilen hukukun sözleşmenin tamamına veya bir kısmına uygulanacağını kararlaştırabilir ve bu seçimi her zaman yapabilir veya değiştirebilirler. Hukuk seçimi yapılmamışsa sözleşmeden doğan ilişkiye o sözleşmeyle en sıkı ilişkili olan hukuk uygulanır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy