Velayet Nedir ve Hangi Durumlarda Kime Aittir?

Velayet, çocuk ile ana ve baba arasındaki soybağına dayanan, çocuğun kişiliği ve malvarlığı üzerindeki ana-baba hak ve görevlerinin bütünüdür. Soybağının kurulmasıyla başlar ve çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır.

Velayetin kapsamı ve niteliği

Velayet, çocuğun hem kişiliğini hem malvarlığını kapsar. Niteliği konusunda üç ayrı görüş vardır: velayetin yalnız görev olduğu, yalnız hak olduğu ya da hem hak hem görev olduğu. Bu görüşlerden biri kanun hükmü hâline getirilmiş değildir.

Yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz. Bu hüküm, velayetin alınmasını gerektiren yasal sebeplerin neler olduğunu ayrıca saymaz.

Velayet altında bulunan kişiler

Kural, ergin olmayan çocuğun ana ve babasının velayeti altında olmasıdır. Ergin olmayanların velayet altında bulunduğunu belirten hükümden, ergin olan kişinin bu kural bakımından velayet altında kalmadığı sonucu çıkar.

Kısıtlanan ergin çocuklar bakımından ayrı bir şart vardır. Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe bu kişiler de ana ve babanın velayeti altında kalır. Velayetin devamı, vasi atanmasının gerekli görülmemesine bağlıdır.

Soybağının kurulması

Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı, ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Soybağı ayrıca evlat edinme yoluyla da kurulur.

Ana ve babanın velayete sahip olabilmesi için çocukla aralarında soybağının kurulmuş olması gerekir. Velayetin kural olarak ana ve babaya ait olduğu, başka kimsenin velayete sahip olamayacağı ve bu kuralın istisnasının evlat edinme olduğu belirtilir. Evlat edinmenin soybağının kurulma yollarından biri olması, velayetin bu durumda nasıl kullanılacağını aynı hükümde düzenlemez.

Evlilik devam ederken velayet

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Ortak çocuğun velayeti, evlilik birliği sürerken her iki eşe aittir. Birlikte kullanma, eşlerin çocukla ilgili konularda birlikte karar vermesi ve birlikte hareket etmesi demektir. Eşler velayetin kullanılması bakımından eşit haklara sahiptir.

Ana ve baba evli oldukları sürece velayeti birlikte kullanmaları esastır ve velayet ana ile baba arasında bölünemez. Çocuğun doğumu sırasında ana ve baba evliyse ya da sonradan evlenirlerse, evlilik süresince velayet her ikisine aittir.

Ortak hayata son verilmesi ve ayrılık

Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velayeti eşlerden birine verebilir.

Ölüm ve boşanma

Ana ve babadan birinin ölümü hâlinde velayet sağ kalana aittir. Boşanmada velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir. Çocuğun hangi tarafa bırakılacağına ilişkin ölçütler bu hükümde yer almaz.

Çocuğun üçüncü kişilere karşı temsili

Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir. Temsil, velayet çerçevesiyle sınırlıdır.

İyiniyetli üçüncü kişiler, eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir. Bu varsayım iyiniyetli üçüncü kişiler bakımından öngörülmüştür.

Vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar dışında, kısıtlıların temsiline ilişkin hükümler velayetteki temsilde de uygulanır. Vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar bu uygulamanın dışında kalır.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy