Evlat edinme, ergin olmayan bir kişinin mahkeme kararıyla yeni bir aileye hukuken katılmasını sağlayan ve sonucu ömür boyu etkili bir aile hukuku kurumudur. Amaç, yetişkinlerin çocuk sahibi olma isteğini karşılamak değil; çocuğun güvenli, istikrarlı ve destekleyici bir aile ortamında yetişmesini sağlamaktır. Evlat edinme küçüğün yararına değilse onaylanmaz.
Küçüğün bakımı, eğitimi ve yararı
Türk Medeni Kanunu m. 305'e göre bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır. Evlat edinmeden önce çocuğun evlat edinen tarafından fiilen bakılıp yetiştirilmesi beklenir. Bakım, yalnızca aynı evde kalmak anlamına gelmez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 305Kaynağı aç
Aynı madde, evlat edinmenin her halde küçüğün yararına bulunmasını ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesini arar. Mahkeme, gündelik ihtiyaçların kim tarafından karşılandığını, duygusal bağın gelişip gelişmediğini ve aile düzeninin istikrarını somut verilerle değerlendirir.
Birlikte ve tek başına evlat edinme
Türk Medeni Kanunu m. 306'ya göre eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Birlikte evlat edinmede eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 306Kaynağı aç
Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş olması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir. Bu imkân, diğer eşin çocuğunun evlat edinilmesiyle sınırlıdır.
Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir. Bekâr kişiler için de evlat edinme imkânı tanınır. Ayrıca evlat edinen ile çocuk arasında belirli bir yaş farkının bulunması aranır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 307Kaynağı aç
Ana ve babanın rızası
Türk Medeni Kanunu m. 309'a göre küçüğün evlat edinilmesi, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir. Verilen rıza, evlat edinenlerin adları belirtilmemiş veya evlat edinenler henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
Rızanın baskı altında alındığı iddiası varsa rızanın geçerliliği tartışmalı hâle gelebilir ve süreç uzayabilir. Bu sonuç, ileri sürülen her iddia için kendiliğinden doğmaz.
Ergin kişinin evlat edinilmesi
Ergin kişinin evlat edinilmesinde altsoyun yazılı iradesine önem verilir. Rıza eksikliği, telafisi zor bir usul sorunu doğurabilir ve davanın reddine kadar varan sonuçlar yaratabilir. Bu ihtimal her dosyada aynı sonucu doğurmaz. Evlat edinilecek kişi evliyse eşinin rızası da gündeme gelir.
Başvuru, mahkeme ve nüfus kaydı
Süreçte il müdürlüğüne başvurulur ve evrak teslim edilir. Evlat edinme davasında yetkili mahkeme aile mahkemesidir. Mahkeme raporları ve rıza belgelerini inceler; gerektiğinde tarafların beyanlarını dinleyerek karar verir.
4787 sayılı Kanun m. 4'e göre aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu'nun Üçüncü Kısım hariç İkinci Kitabı ile 4722 sayılı Kanun'a göre aile hukukundan doğan dava ve işleri görür.
4787 sayılı AİLE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YARGILAMA USULLERİNE DAİR KANUN m. 4Kaynağı aç
Karar kesinleşince nüfus tescili yapılır ve kurulan aile bağı nüfus kaydına işlenir.
Uluslararası evlat edinme
Uluslararası evlat edinmede de yaş, evlilik, bakım süresi ve üstün yarar ölçütleri geçerliliğini korur. Merkezî makamlar arasındaki evrak akışı, uygunluk değerlendirmesi ve çocuğun yer değiştirmesine ilişkin izinler sürecin parçasıdır.
Vatandaşlığın kendiliğinden kazanılacağı varsayılmamalıdır. Vatandaşlık işlemleri çoğu zaman ayrıca talep ve idari işlem gerektirir; bu, her dosya için kesin bir kural değildir. Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de hüküm doğurması için tanıma veya tenfiz gündeme gelebilir.
Küçük evlat edinilirken bir yıllık bakım aranır mı?
Evet. Bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinenin ona bir yıl süreyle bakmış ve onu eğitmiş olması koşuluna bağlıdır. Bakım yalnızca aynı evde kalmakla açıklanmaz.
Evlat edinme hangi halde onaylanmaz?
Küçüğün yararına değilse onaylanmaz. Türk Medeni Kanunu m. 305, evlat edinmenin her halde küçüğün yararına olmasını ve diğer çocukların yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesini de arar.
Eşler ayrı ayrı evlat edinebilir mi?
Hayır. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar da birlikte evlat edinemez. Birlikte evlat edinmek için eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
Evli olmayan kişi tek başına evlat edinebilir mi?
Evet. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir.
Eş, diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir mi?
Evet. Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.
Ana ve babanın rızası nasıl açıklanır?
Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü ya da yazılı açıklanarak tutanağa geçirilir. Evlat edinenler henüz belirlenmemiş olsa da verilen rıza geçerlidir.
Karar kesinleşince nüfusa işlenir mi?
Evet. Karar kesinleşince nüfus tescili yapılır ve aile bağı nüfus kaydına işlenir.
Uluslararası evlat edinmede vatandaşlık kendiliğinden kazanılır mı?
Kendiliğinden kazanılacağı varsayılmamalıdır. Vatandaşlık çoğu zaman ayrıca talep ve idari işlem gerektirir; yabancı mahkeme kararı için tanıma veya tenfiz de gündeme gelebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy