Uzaklaştırma Kararı Nedir, Nasıl Alınır? Şartları ve Usulü

Uzaklaştırma Kararı Nedir ve Kimler Yararlanabilir?

Uzaklaştırma kararı, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında, şiddet gören ya da şiddet görme tehlikesi altında bulunan kişilerin korunması amacıyla tesis edilen önleyici bir koruma tedbiridir. Bu düzenlemenin temel amacı şiddete maruz kalan ya da kalma riski bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarının korunması ile şiddetin önlenmesine yönelik kuralları belirlemektir. Kanunun uygulanmasında temel insan haklarına dayalı, kadın erkek eşitliğine duyarlı, sosyal devlet ilkesine uygun, adil, etkili ve süratli bir yöntem benimsenir; tedbir kararlarının insan onuruna yaraşır biçimde yerine getirilmesi esas alınır. Cinsiyete dayalı şiddeti önlemeye ve kadınları bu şiddetten korumaya dönük özel önlemler ayrımcılık olarak nitelendirilemez. Kanun kapsamında sağlanan koruma, cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin şiddet veya şiddet tehlikesi altındaki herkes için geçerlidir; ilgililer arasında resmi bir evlilik birliğinin bulunması zorunlu olmayıp sevgiliye veya eski sevgiliye karşı tedbir istenebilir. Israrlı takip halinde de tedbir kararı verilebilmesi için taraflar arasında aile bağı aranmaz.

Tedbir kararı; ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir. Şiddet mağdurlarına verilecek destek ve hizmetlerin sunulmasında temel insan haklarına dayalı, kadın erkek eşitliğine duyarlı, sosyal devlet ilkesine uygun, adil, etkili ve süratli bir usul izlenir.

Uzaklaştırma Başvurusu Nereye ve Nasıl Yapılır?

Uzaklaştırma ve koruma talebi için ilgililer dilekçe ile aile mahkemesine, mülkî amire, kolluk birimlerine, Cumhuriyet başsavcılıklarına veya ŞÖNİM'e başvuruda bulunabilir. Ayrıca dilekçe yararlı olmakla birlikte sözlü başvuru da kabul edilir ve delil sunulması zorunlu değildir. Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Başvuruda darp raporu ibraz edilmesi şart değildir; başvuruya ilişkin duruşma yapılmaksızın ivedilikle karar verilir ve önleyici tedbir kararı geciktirilmeksizin tesis edilir.

Başvurunun yapıldığı yargı çevresinde müstakil bir aile mahkemesi bulunmuyorsa, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi başvuruyu sonuçlandırır. 6284 sayılı Kanun sistematiğinde önleyici tedbir kararları kural olarak hâkim tarafından verilirken, koruyucu tedbirler hâkim veya mülkî amir tarafından kararlaştırılabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan acil hallerde ise kolluk amiri de kanunun tanıdığı sınırlı tedbirleri alma yetkisine sahiptir.

6284 Sayılı Kanun Kapsamında Verilebilecek Tedbirler

Hâkim tarafından şiddet uygulayan hakkında 6284 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca önleyici tedbirlere karar verilebilir. Bu kapsamda şiddet mağduruna yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunulmaması, müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi ile korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşılmaması yönünde hüküm kurulabilir. Çocuklarla ilgili daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kurma kararı varsa kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlandırılmasına veya tümüyle kaldırılmasına karar verilebilir. Gerekli görülmesi hâlinde korunan kişinin, şiddete uğramamış olsa bile yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hâller saklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması kararlaştırılabilir. Ayrıca korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar verilmemesi ve korunan kişinin iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız edilmemesi yönünde tedbir tesis edilebilir.

Hâkim ayrıca bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahların kolluğa teslimine, kamu görevi nedeniyle zimmetinde bulunan silahın kurumuna teslimine karar verebilir. Korunan kişilerin bulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmaması veya bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere ve bulundukları yerlere yaklaşılmaması, bağımlılık hâlinde muayene ve tedavisinin sağlanması ya da bir sağlık kuruluşuna muayene veya tedavi için başvurulması kararlaştırılabilir. Şiddet uygulayan ailenin geçimini sağlayan ya da katkıda bulunan kişiyse, Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre nafakaya hükmedilmemiş olması kaydıyla hâkim, şiddet mağdurunun yaşam düzeyini göz önünde bulundurarak talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir. Bu Kanundaki tedbirlerle birlikte Çocuk Koruma Kanunundaki koruyucu ve destekleyici tedbirler ile velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki hususlarında da karar verilebilir. Gerekli bulunması hâlinde talep üzerine veya resen, korunan kişi ve diğer aile bireylerinin kimlik ve adres bilgileri ile korumanın etkinliği bakımından önem taşıyan diğer bilgileri tüm resmi kayıtlarda gizli tutulur, tebligat için ayrı adres tespit edilir ve bu bilgileri hukuka aykırı açıklayanlara ceza hükümleri uygulanır; talep hâlinde ilgililere eşya ve belgeleri kolluk marifetiyle teslim edilir.

Korunan kişilerle ilgili olarak mülkî amir tarafından barınma yeri sağlanmasına, diğer kanunlar kapsamındaki yardımlar saklı kalmak üzere geçici maddi yardım yapılmasına, rehberlik ve danışmanlık hizmeti sunulmasına veya hayatî tehlike hâlinde geçici koruma altına alınmasına karar verilebilir. Gerekli olması hâlinde, korunan kişinin çocukları varsa çalışma yaşamına katılımını desteklemek üzere belgelendirilmek kaydıyla kreş imkânı sağlanabilir. Hâkim tarafından ise işyerinin değiştirilmesine, evli olması hâlinde müşterek yerleşim yerinden ayrı yerleşim yeri belirlenmesine, Türk Medenî Kanunundaki şartların varlığı hâlinde korunan kişinin talebi üzerine tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına karar verilebilir. Korunan kişi bakımından hayatî tehlikenin bulunması ve diğer tedbirlerin yetersiz kalacağının anlaşılması durumunda ise ilgilinin aydınlatılmış rızasına dayalı olarak 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu hükümlerine göre kimlik ve ilgili diğer belgelerin değiştirilmesine hükmedilebilir.

Kolluk Makamlarının Acil Tedbir Yetkisi ve Onay Mekanizması

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri tarafından da kanunda sınırlı olarak sayılan önleyici tedbirler alınabilir. Bu kapsamda kolluk amiri; şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunulmaması, müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılma ve müşterek konutun korunan kişiye tahsisi, korunan kişilere ve bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşılmaması ile gerekli görülmesi hâlinde yakınlara, tanıklara ve kişisel ilişki saklı kalmak üzere çocuklara yaklaşılmaması tedbirlerini alabilir. Kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunar. Hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar. Kolluk birimi tarafından verilen tedbir kararı şiddet uygulayana bir tutanakla derhâl tebliğ edilir.

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde uygun barınma yeri sağlanması ve geçici koruma altına alma tedbirleri de ilgili kolluk amirlerince alınabilir. Kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde mülkî amirin onayına sunar; mülkî amir tarafından kırk sekiz saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar.

Müşterek Konut ve Aile Konutunun Hukuki Durumu

Önleyici tedbir kararı kapsamında hâkim, müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırma ile birlikte müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesine karar verebilir. Bununla birlikte aile konutu niteliğindeki taşınmazlarda 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesi hükümleri uygulanır. Anılan düzenleme uyarınca eşlerden biri diğer eşin açık rızasını almadan aile konutunu devredemez, konut üzerindeki hakları sınırlandıramaz veya aile konutuna dair kira sözleşmesini feshedemez. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş hâkimin müdahalesini isteyebilir. Aile konutu eşlerden biri tarafından kira yoluyla sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelir ve müteselsil sorumluluk taşır. Taşınmazın maliki olmayan eş tapu müdürlüğünden konutla ilgili aile konutu şerhi verilmesini isteyebileceği gibi, Türk Medenî Kanunundaki şartların varlığı hâlinde korunan kişinin talebi üzerine mahkemece tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına da karar verilebilir.

Uzaklaştırma Kararının Süresi, Tebliği ve Devamı

6284 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 2. fıkrası uyarınca tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Hâkim olayın durumuna göre daha kısa bir süre de belirleyebilir; örneğin bir ay, üç ay gibi süreler takdir edilebilir. Tedbir kararı korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir; tedbir talebinin reddine ilişkin karar ise sadece korunan kişiye tebliğ edilir. Tebligat ve tefhim işlemlerinde, kararın gereklerine aykırı hareket edilmesi hâlinde zorlama hapsi uygulanacağı ihtarı yapılır.

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilmekle birlikte, şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hâllerde resen ya da korunan kişinin, Bakanlığın veya kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirlerin süresinin veya şeklinin değiştirilmesine, kaldırılmasına veya aynen devam etmesine karar verilebilir. Kararın kaç defa uzatılabileceğine ilişkin kanuni bir sınırlama düzenlenmemiştir. Hükmolunan süre sona erdiğinde hakkında karar verilen kişinin yükümlülüğü kendiliğinden kalkar ve karar kendiliğinden son bulur.

Uzaklaştırma Kararına İtiraz Usulü ve İnceleme

6284 sayılı Kanun hükümlerine göre verilen kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir. Hâkim tarafından verilen kararlara itiraz üzerine dosya; o yerde aile mahkemesinin birden fazla dairesi bulunması hâlinde numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye, tek daire bulunması hâlinde asliye hukuk mahkemesine, aile mahkemesi hâkimi ile asliye hukuk hâkiminin aynı kişi olması durumunda ise en yakın asliye hukuk mahkemesine gönderilir. İtiraz merci itirazı bir haftalık süre içinde inceler; tedbirin devamına ya da kaldırılmasına karar verir ve itiraz üzerine verilen bu kararlar kesindir. İtirazlar genellikle dosya üzerinden ve hızlı biçimde değerlendirilir.

Kararın İhlali ve Zorlama Hapsi Yaptırımı

6284 sayılı Kanun hükümlerine göre hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan kişi, kararın gereklerine aykırı hareket etmesi hâlinde, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. Tedbir kararının gereklerine aykırılığın her tekrarında zorlama hapsi süresi on beş günden otuz güne kadardır; ancak toplam zorlama hapsi süresi altı ayı geçemez. Zorlama hapsi mahkeme kararına uyulmasını temin etmeye yönelik bir disiplin hapsidir; kararlar Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir ve Bakanlığın ilgili müdürlüklerine bildirilir. Uzaklaştırma tedbiri kararı adli sicil kaydına işlenmez, ancak yargı mercilerinin kayıtlarında bulunur; tedbir kararının ihlali sırasında işlenen ayrı bir suç söz konusuysa bu suç nedeniyle verilen ceza adli sicile işlenir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy