Uzaklaştırma Kararı Nedir ve Hangi Kanuna Dayanır?
Uzaklaştırma kararı, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun çerçevesinde uygulanan önleyici tedbirlerden biridir. Kanun; şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korumayı amaçlamaktadır (6284 sayılı Kanun m. 1). Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı ise geciktirilmeksizin verilmek zorundadır (6284 sayılı Kanun m. 8/3).
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 1Kaynağı aç
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 8Kaynağı aç
Kanun, kadınlara yönelik cinsiyete dayalı şiddeti önlemek amacıyla alınan özel tedbirlerin ayrımcılık olarak yorumlanamayacağını açıkça hüküm altına almıştır. Bu düzenleme, koruyucu tedbirlerin uygulanmasında cinsiyete dayalı bir güvence işlevi görmektedir.
Koruyucu ve Önleyici Tedbirler: İki Farklı Kategori
6284 sayılı Kanun, iki temel tedbir kategorisi öngörmektedir. Koruyucu tedbirler mağdura yönelik destekleyici önlemleri kapsar ve mülki amir tarafından verilebilir. Bu tedbirler arasında güvenli barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, psikolojik, mesleki, hukuki ve sosyal bakımdan rehberlik ve danışmanlık hizmeti verilmesi, geçici koruma altına alma ve çalışan mağdurlar için kreş imkânı sağlanması sayılabilir (6284 sayılı Kanun m. 3/1). Kreş tedbiri; korunan kişinin çocukları varsa dört ay, kişinin çalışması halinde ise iki aylık süreyle sınırlıdır. Bu süre boyunca on altı yaşından büyükler için belirlenen aylık net asgari ücretin yarısını geçemez ve belgelendirilmesi gerekir.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 3Kaynağı aç
Hâkim tarafından verilebilecek koruyucu tedbirler arasında işyerinin değiştirilmesi, evli kişiler için müşterek yerleşim yerinden ayrı yerleşim yeri belirlenmesi ve Türk Medeni Kanunu'ndaki koşulların bulunması ile mağdurun talebi halinde tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulması yer almaktadır (6284 sayılı Kanun m. 4). Korunan kişi bakımından hayati tehlikenin bulunması ve diğer tedbirlerin yeterli olmayacağının anlaşılması halinde, ilgilinin aydınlatılmış rızasına dayanılarak 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu hükümleri uyarınca kimlik ve ilgili bilgilerin değiştirilmesine de karar verilebilir; bu tedbir için söz konusu üç koşulun bir arada gerçekleşmesi aranmaktadır.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 4Kaynağı aç
Önleyici tedbirler ise şiddet uygulayan kişiye yükümlülük getiren kararlardır ve hâkim tarafından verilir. 6284 sayılı Kanun m. 5/1 uyarınca hâkim; şiddet tehdidi, hakaret veya aşağılama içeren söz ve davranışlardan kaçınılmasına, kişinin müşterek konuttan uzaklaştırılarak konutun mağdura tahsis edilmesine, mağdurun konutuna, okuluna veya işyerine yaklaşılmamasına hükmedebilir. Silah taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa eden kişi de bu tedbir kapsamında, söz konusu görev nedeniyle zimmetindeki silahı kurumuna teslim etmek durumundadır.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 5Kaynağı aç
Kararı Kim Talep Edebilir, Kim Verebilir?
Tedbir kararı; ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilebilir. Kanun, başvuru için en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkimini, mülki amiri ya da kolluk birimini yetkili kılmaktadır (6284 sayılı Kanun m. 8/1). Önleyici tedbirler hâkim tarafından verilirken, koruyucu tedbirler mülki amir tarafından da verilebilir.
Tedbir taleplerine aile mahkemeleri bakar. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görev, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi tarafından yürütülür.
Acil Durumlarda Geçici Tedbir ve Onay Süreleri
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amiri, bazı koruyucu ve önleyici tedbirler bakımından geçici olarak karar alma yetkisine sahiptir. Ancak bu yetki her iki tedbir türünde de geniş biçimde işlemez; kanun kapsam sınırları çizmektedir. Koruyucu tedbirler bakımından kolluk amirinin acil yetkisi yalnızca barınma yeri sağlanması ile geçici koruma altına alma tedbirleriyle sınırlıdır; diğer koruyucu tedbirler bu acil yetki kapsamı dışında kalmaktadır (6284 sayılı Kanun m. 3/2). Önleyici tedbirler bakımından ise kolluk amiri acil durumda yalnızca şiddet tehdidi ve hakaretten kaçınma, konuttan uzaklaştırma, mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmama ve yakınlara yaklaşmama tedbirlerini geçici olarak alabilir; silah teslimi, iletişim yasağı ve diğer tedbirler bu acil yetki kapsamı dışındadır (6284 sayılı Kanun m. 5/2).
Her iki türde de kolluk amiri, evrakı en geç kararın alındığı tarihi izleyen ilk iş günü içinde yetkili makama sunmakla yükümlüdür. Onay süresi ve yetkili merci tedbirin türüne göre farklılaşmaktadır: koruyucu tedbirler mülki amir tarafından 48 saat içinde, önleyici tedbirler ise hâkim tarafından 24 saat içinde onaylanmazsa her ikisi de kendiliğinden kalkar.
Hâkimin Eş Zamanlı Karar Verebileceği Diğer Konular
6284 sayılı Kanun m. 5/3 uyarınca hâkim, tedbir kararlarıyla birlikte 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'ndaki koruyucu ve destekleyici tedbirler ile Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması konularında da karar verme yetkisine sahiptir. Çocuğa kişisel ilişki kurulmasına dair mevcut bir mahkeme kararı varsa hâkim, bu ilişkiyi refakatçi eşliğinde yürütülecek biçimde düzenleyebilir, sınırlayabilir ya da tamamen kaldırabilir.
Şiddet uygulayanın aynı zamanda ailenin geçimini sağlayan ya da buna katkıda bulunan kişi olması halinde, Türk Medeni Kanunu kapsamında nafakaya daha önce hükmedilmemiş olması koşuluyla hâkim, şiddet mağdurunun yaşam düzeyini gözetip talep olmaksızın dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (6284 sayılı Kanun m. 5/4).
Aile Konutu Üzerindeki Koruma
Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesi uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmaksızın aile konutunu devredemez, kira sözleşmesini feshedemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan eş, bu konuda hâkimin müdahalesini isteyebilir. Mülk sahibi olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin işlenmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Konut kira sözleşmesine dayanıyorsa sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı konumuna gelir; bu durumda her iki eş kira borcundan müteselsilen sorumlu olur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 194Kaynağı aç
Kararın Tebliği ve Gizlilik
Tedbir kararı hem korunan kişiye hem de şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir. Tedbir talebinin reddine ilişkin karar ise yalnızca korunan kişiye tebliğ edilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ilgili kolluk birimince alınan tedbir kararı şiddet uygulayana bir tutanakla derhal tebliğ edilir. Tebliğ ve tefhim aşamasında, karara aykırılık halinde zorlama hapsinin uygulanacağına dair ihtar da yapılır (6284 sayılı Kanun m. 8/4-5).
Gerekli görülmesi halinde, tedbir kararıyla birlikte talep üzerine veya resen, korunan kişi ve aile bireylerinin kimlik bilgileri, adresleri ile korumanın etkinliği bakımından önem taşıyan diğer bilgiler tüm resmi kayıtlarda gizli tutulur. Bu bilgileri hukuka aykırı olarak başkasına veren, ifşa eden veya açıklayan kişi hakkında Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanır. Talep halinde korunan kişinin kişisel eşya ve belgelerinin kolluk marifetiyle teslimi de sağlanabilir.
Tedbir Kararının Süresi ve Uzatılması
6284 sayılı Kanun m. 8/2 uyarınca tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceğinin anlaşıldığı hallerde ise resen, korunan kişinin ya da Bakanlık veya kolluk görevlilerinin talebi üzerine tedbirin süresi veya şekli değiştirilebilir, tedbir kaldırılabilir ya da aynen devam etmesine karar verilebilir.
Başvuruda Hangi Belgeler İşe Yarar?
6284 sayılı Kanun m. 8/3 uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığını gösteren delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararının ise geciktirilmeksizin verilmesi esas olup kararın verilmesi kanunun amacını tehlikeye sokabilecek biçimde ertelenemez. Bununla birlikte darp raporu, tehdit mesajları veya tanık beyanları gibi destekleyici belgeler varsa başvuruya eklenebilir.
Tedbir Kararına İtiraz
6284 sayılı Kanun m. 9/1 uyarınca verilen kararlara karşı ilgililer, tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edebilir. Hâkim tarafından verilen tedbir kararlarına yapılan itirazlarda dosya; aynı yerde birden fazla aile mahkemesi dairesi bulunuyorsa numarasını izleyen daireye, son numaralı daire içinse birinci daireye gönderilir. O yerde tek daire bulunması halinde dosya asliye hukuk mahkemesine, aile mahkemesi hâkimi ile asliye hukuk mahkemesi hâkiminin aynı kişi olması halinde ise en yakın asliye hukuk mahkemesine gecikmeksizin gönderilir. İtiraz mercii kararını bir hafta içinde vermekle yükümlüdür; itiraz üzerine verilen kararlar kesindir.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 9Kaynağı aç
Karara Aykırı Davranmanın Sonuçları: Zorlama Hapsi
Hakkında tedbir kararı verilen kişinin bu kararın gereklerine aykırı hareket etmesi halinde, eylemi ayrıca bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla zorlama hapsine tabi tutulur. 6284 sayılı Kanun m. 13/1 uyarınca ilk ihlalde zorlama hapsi üç ila on gün arasında belirlenir. Her tekrarda bu süre on beş ila otuz güne yükselmekte olup zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez. Zorlama hapsine ilişkin kararlar Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir ve Bakanlığın ilgili il ile ilçe müdürlüklerine bildirilir.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 13Kaynağı aç
Başvurunun Ücretsiz Olması
6284 sayılı Kanun m. 20/1 uyarınca kanun kapsamındaki başvurular ile verilen kararların icra ve infazı için yapılan işlemlerden yargılama giderleri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz. Bakanlık, gerekli görmesi halinde şiddet veya şiddet tehlikesi dolayısıyla açılan idari, cezai ve hukuki her tür davaya ve çekişmesiz yargıya katılabilir.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 20Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Uzaklaştırma kararı için darp raporu zorunlu mu?
Hayır. 6284 sayılı Kanun m. 8/3 uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığını kanıtlar nitelikte delil veya belge aranmamaktadır. Önleyici tedbirler de geciktirilmeksizin verilmek zorundadır. Bununla birlikte darp raporu, tehdit mesajları veya tanık beyanları gibi belgeler varsa başvuruya eklenmesi kararın verilmesini güçlendirebilir.
Tedbir kararına kim itiraz edebilir, süre ne kadardır?
Kararın ilgilileri, tefhim ya da tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz mercii kararını bir hafta içinde vermek zorundadır; bu karar kesindir.
Tedbir kararını ihlal edenlere ne olur?
Kararın gereklerine aykırı davranan kişi, eylemi ayrıca suç teşkil etse bile zorlama hapsine tabi tutulur. İlk ihlalde süre üç ila on gün, sonraki her ihlalde on beş ila otuz gün olarak belirlenir; toplam süre altı ayı aşamaz. Karar Cumhuriyet başsavcılığınca infaz edilir.
Tedbir kararı ilk seferinde en fazla ne kadar süre için verilebilir?
Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir. Şiddet veya şiddet tehlikesinin devam ettiğinin anlaşılması halinde süre ve şekil değiştirilebilir ya da tedbirin aynen devamına karar verilebilir.
Acil durumda kolluk aldığı geçici tedbir kararını ne zaman yetkili makama sunmak zorundadır?
Kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi izleyen ilk iş günü içinde yetkili makama sunmak zorundadır. Koruyucu tedbirler mülki amir tarafından 48 saat içinde, önleyici tedbirler hâkim tarafından 24 saat içinde onaylanmazsa her ikisi de kendiliğinden sona erer.
Şiddet uygulayan ailenin geçimini sağlıyorsa nafaka ne olur?
Şiddet uygulayanın aynı zamanda ailenin geçimini sağlayan ya da buna katkıda bulunan kişi olması halinde, Türk Medeni Kanunu kapsamında daha önce nafakaya hükmedilmemiş olması koşuluyla hâkim, mağdurun yaşam düzeyini gözetip talep olmaksızın dahi tedbir nafakasına hükmedebilir.
Kamu görevlisi hakkında önleyici tedbir verilebilir mi?
Evet. 6284 sayılı Kanun m. 5/1-ğ uyarınca hâkim, şiddet uygulayan kişinin silah taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etmesi halinde dahi o görev nedeniyle zimmetindeki silahın kurumuna teslim edilmesine hükmedebilir.
Tedbir kararı süresince kişisel bilgiler gizli tutulabilir mi?
Evet. Tedbir kararıyla birlikte talep üzerine veya resen, korunan kişi ve aile bireylerinin kimlik bilgileri, adresleri ile korumanın etkinliği bakımından önem taşıyan diğer bilgiler tüm resmi kayıtlarda gizli tutulabilir. Bu bilgileri hukuka aykırı biçimde ifşa edenler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy