Boşanma davalarında tanıklar; evlilik birliğinde çekişmeye konu olan olayları bizzat gözlemlemiş, yaşanan vakıaların zamanını ve yerini somutlaştırabilen, anlatımları birbiriyle tutarlı ve inandırıcı kişiler arasından seçilir. Yalnızca duyuma dayalı aktarımlar yerine, eşler arasındaki uyuşmazlıklara doğrudan şahitlik eden kişilere öncelik tanınması esastır. Bu kişilerin mahkemece dinlenebilmesi için açık kimlik ve adres bilgilerini içeren tanık listesinin delil dilekçesi kapsamında veya mahkemenin tanıdığı kesin süre içerisinde sunulması gerekir.
Evlilik Birliğinin Sarsılması ve Kusurun İspatı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesi gereğince, evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre davacının kusuru daha ağır olduğu takdirde davalının davaya itiraz hakkı mevcuttur. Eşler arasındaki kusur dağılımının ve evliliğin temelinden sarsıldığının ortaya konulmasında görgüye dayalı tanık anlatımları belirleyici nitelik taşır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
Tanık Listesinin Mahkemeye Sunulması ve İkinci Liste Yasağı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca tanık deliline başvuran tarafın, dinletmek istediği şahısların açık kimlik bilgilerini ve adreslerini delil dilekçesinde ya da verilen kesin süre içinde mahkemeye bildirmesi zorunludur. Belirtilen bu sürede liste sunulmadığında kural olarak tanık deliline dayanmaktan feragat edilmiş sayılır. Mahkemeye tanık listesi verildikten sonra kural olarak ikinci bir liste sunulması ve yeni tanık bildirilmesi mümkün değildir.
Mahkeme, görülen işin niteliğine göre bazı tanıkların dinlenmesine gerek olmadığına karar verebilme yetkisine sahiptir. Ancak hâkimin bu takdiri tarafların ispat hakkını engelleyecek ya da kısıtlayacak biçimde keyfi olarak tanık sayısını sınırlandırma sonucunu doğuramaz.
Tanıkların Davet Edilmesi ve Duruşmaya Çağrılma Usulü
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 243. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca tanık kural olarak davetiye çıkarılarak çağrılır ve bu tebligatın duruşma gününden en az bir hafta önce yapılması gerekir. Ancak davetiye gönderilmeden taraflarca mahkemede hazır bulundurulan tanıklar da dinlenir. Tanık listesi sunulması için kesin süre tanındığı ve dinlenme gününün belirlendiği hallerde liste verilmemiş olsa dahi tarafın duruşmada bizzat hazır ettiği tanıklar dinlenir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 243Kaynağı aç
6100 sayılı Kanun'un 243. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tanıkların daveti gerektiğinde telefon, faks veya elektronik posta gibi araçlar vasıtasıyla da yapılabilir. Buna karşılık söz konusu iletişim araçlarıyla yapılan davete rağmen tanığın duruşmaya gelmemesi durumunda, gelmemeye bağlanan kanuni zorlayıcı yaptırımlar uygulanamaz.
Davanın görüldüğü yargı çevresi dışındaki başka bir şehirde oturan tanıklar, hangi vakıalar hakkında dinlenecekleri bildirilmek suretiyle talimat yoluyla bulundukları yer mahkemesinde dinlenebilir.
Tanık Beyanlarının Güvenilirliği ve Tanıklıktan Çekinme Halleri
Taraflarla arasında husumet bulunan tanıkların beyanları tek başına kusur tespitine ve mahkeme kararına dayanak yapılamaz. Bu anlatımların hüküm kurulurken gözetilebilmesi ancak diğer deliller ve tutarlı tanık ifadeleri ile desteklenmesi halinde mümkündür.
6100 sayılı Kanun'un 255. maddesi uyarınca bir tanığın davada kişisel yararının bulunması veya beyanının doğruluğu konusunda şüphe uyandıran hallerin mevcudiyeti durumunda, taraflardan her biri bu durumu ileri sürerek ispatlayabilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 255Kaynağı aç
6100 sayılı Kanun'un 248. maddesi uyarınca taraflardan birinin nişanlısı, boşanmış olsalar dahi eşi, kendisinin veya eşinin altsoy ya da üstsoyu, evlatlığı, üçüncü derece dahil kan hısımları ile evlilik bağı kalkmış olsa dahi kayın hısımları ve koruyucu aile ilişkisi bulunanlar tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir. Bu düzenleme anılan kişilerin tanık olarak gösterilmesini engellemez, yalnızca kendilerine beyanda bulunmama hakkı verir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 248Kaynağı aç
Ayrıca 6100 sayılı Kanun'un 250. maddesine göre tanığın anlatımı kendisine veya kanunda belirtilen yakınlarına doğrudan maddi bir zarar verecekse, şeref veya itibarını zedeleyecekse, ceza soruşturmasına ya da kovuşturmasına yol açacak nitelikteyse yahut meslek ve sanat sırlarının ifşasına neden olacaksa tanıklıktan çekinilebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 250Kaynağı aç
Tanıkların Dinlenmesi, Yemin Usulü ve Yalan Tanıklığın Yaptırımı
Duruşmada tanıkların dinlenmesi esnasında yaş ve algılama durumuna göre özel usuller tatbik edilir. On beş yaşını doldurmamış olanlar ile yeminin anlam ve önemini kavrayamayacak derecede temyiz kudretinden yoksun bulunan şahıslar mahkemede yeminsiz dinlenir. Yeminsiz alınan bu beyanlar yeminli ifadeler kadar güçlü olmasa da uyuşmazlığa konu olayların aydınlatılmasına katkı sağlayabilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri çerçevesinde taraf vekilleri duruşmada tanığa doğrudan soru sorma imkânına sahiptir. Davayı bizzat takip eden taraflar ise tanığa yöneltmek istedikleri soruları ancak duruşma hâkimi aracılığıyla iletebilir.
Tanıkların beyanlarını gerçeğe uygun şekilde sunmaları yasal bir zorunluluktur. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 272. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında mahkeme huzurunda veya yeminle tanık dinlemeye yetkili makam önünde yalan tanıklıkta bulunan kimseler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 272Kaynağı aç
Boşanma davasında tanık listesi sunulduktan sonra yeni tanık eklenebilir mi?
Tanık listesi mahkemeye sunulduktan sonra kural olarak ikinci bir liste verilmesi ve yeni tanık bildirilmesi mümkün değildir.
Boşanma davasında akrabalar tanıklıktan çekinebilir mi?
Tarafların eşi, altsoy ve üstsoyu, üçüncü derece dahil kan hısımları ile kayın hısımları kanunen tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir.
On beş yaşından küçük çocukların tanıklığı nasıl alınır?
On beş yaşını doldurmamış olanlar ile yeminin anlam ve önemini kavrayamayacak derecede temyiz kudretine sahip olmayanlar mahkemede yeminsiz olarak dinlenir.
Tanık duruşmaya davetiye çıkarılmadan doğrudan götürülebilir mi?
Davetiye gönderilmeden taraflarca duruşmada hazır bulundurulan tanık mahkemece dinlenir; kesin süre tanınmış olsa dahi duruşmada hazır edilen tanıklar dinlenir.
Başka bir şehirde ikamet eden tanık boşanma davasında nasıl dinlenir?
Davanın görüldüğü yer dışındaki bir şehirde bulunan tanık, dinleneceği vakıalar bildirilerek talimat yoluyla ikamet ettiği yer mahkemesinde dinlenebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy