Anlaşmalı Boşanmanın Kanuni Koşulları ve Görevli Mahkeme
Anlaşmalı boşanmanın gerçekleşebilmesi için öncelikle evlilik ilişkisinin en az bir yıl sürmüş olması şarttır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı boşanma davasını diğer eşin kabul etmesi durumunda evlilik birliği temelinden sarsılmış kabul edilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 168 gereğince yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 168Kaynağı aç
Duruşmada Bizzat Dinlenme ve İradenin Açıklanması
Anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi zorunludur. Hâkim serbest iradeyi doğrudan gözlemlemek durumunda olduğundan, davanın yalnızca vekil aracılığıyla yürütülüp tamamlanması kural olarak yeterli görülmez; eşlerin duruşmada bizzat hazır bulunması gerekir.
Anlaşmalı boşanmada çekişme bulunmadığı için yargılamada kural olarak tanık ve delil aranmaz.
Boşanma Protokolü ve Hâkimin Değişiklik Yetkisi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166/3 gereğince boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin, boşanmanın mali sonuçları ile müşterek çocukların durumuna ilişkin taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması zorunludur. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Boşanmaya hükmolunabilmesi için bu değişikliklerin taraflarca da kabul edilmesi gerekir; bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı kuralı uygulanmaz.
Hâkimin özellikle çocuğun üstün yararı gereği önerdiği değişikliklerin taraflarca kabul edilmemesi durumunda dava çekişmeli boşanmaya dönüşebilir. Bununla birlikte boşanma protokolünde tazminat haklarının saklı tutulduğuna yönelik muğlak ifadelere yer verilmesi, taraflar arasında tam bir uzlaşma olmadığını göstererek davanın tek celsede karara bağlanması zeminini ortadan kaldırır.
Nafaka, Velayet ve Mal Varlığı Talepleri
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 175 çerçevesinde boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir ve nafaka yükümlüsünün kusurlu olması aranmaz. Anlaşmalı boşanmada yoksulluk nafakası eşlerin uzlaşmasına bağlıdır; bu haktan feragat eden eş kural olarak sonradan aynı talepte bulunamaz. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182 uyarınca velayet kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkisi çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutularak düzenlenir; bu eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Çocuğun hakkı niteliğindeki iştirak nafakası ise protokolde yer almasa dahi sonradan koşulların değişmesi hâlinde talep edilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 175Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 182Kaynağı aç
Boşanma protokolünde nafaka, tazminat, velayet, çocukla kişisel ilişki, soyadı ve malvarlığına ilişkin düzenlemelerin yer alması gerektiği belirtilmekle birlikte, mal paylaşımının düzenlenmesi her zaman zorunlu tutulmamaktadır. Protokolde açık bir düzenleme yapılmamışsa taraflar sonradan ayrı bir dava yoluna başvurabilir; ancak mal paylaşımının sonradan çözüleceğinin düşünülmesi sorun doğurabileceği gibi bazı taleplerin protokolde hiç yer almaması sonradan ileri sürülmesini zorlaştırabilir.
Gerekçeli Karar ve Hükmün Kesinleşmesi
Anlaşmalı boşanma kararı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden sonra iki haftalık istinaf süresi içinde başvuru yapılmaması hâlinde kesinleşir.
Anlaşmalı boşanma duruşmasına vekilin katılması yeterli midir?
Anlaşmalı boşanmada tarafların duruşmada bizzat dinlenmesi esastır. Hâkim tarafların boşanma iradelerini serbestçe açıkladığını doğrudan gözlemlemek zorunda olduğundan davanın yalnızca vekil aracılığıyla tamamlanması kural olarak yeterli kabul edilmez.
Anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımının bulunması zorunlu mudur?
Protokolde malvarlığına ilişkin düzenlemelerin yer alması gerektiği belirtilmekle birlikte mal paylaşımının düzenlenmesi her zaman zorunlu değildir. Açık bir düzenleme yapılmamışsa sonradan ayrı dava yoluna başvurulabilir; ancak konunun sonraya bırakılması veya taleplerin protokolde yer almaması bu hakların ileri sürülmesini zorlaştırabilir.
Anlaşmalı boşanma kararı ne zaman kesinleşir?
Anlaşmalı boşanma kararı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi içinde herhangi bir kanun yolu başvurusunda bulunulmaması durumunda kesinleşir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy