Tek celsede boşanma her boşanma davasının zorunlu sonucu değildir. Anlaşmalı boşanma veya özel bir boşanma sebebine dayanan davada mümkün olabilen bir sonuç olarak ele alınır. Anlaşmalı yolda asıl çerçeve, evliliğin en az bir yıl sürmesi, eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin kanunda sayılan incelemeyi yapmasıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
Anlaşmalı boşanmanın kanuni şartları
Evlilik bir yılı doldurmuşsa eşler mahkemeye birlikte başvurabilir veya eşlerden biri, diğerinin açtığı davayı kabul edebilir. Bu yollardan biri gerçekleştiğinde evlilik birliği temelinden sarsılmış kabul edilir. Bir yıllık süre ile birlikte başvuru veya davanın kabulü birlikte aranır.
Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için hâkim tarafları bizzat dinler, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulur. Bu inceleme yapılmadan yalnızca boşanma isteğinin bulunması kararı doğurmaz.
Velayet, nafaka ve tazminat dâhil boşanmanın sonuçlarında anlaşma bulunması da bu yolun şartları arasında anlatılır. Nafaka, tazminat, velayet ve mal paylaşımı konularında tam mutabakat sağlanıp bunun protokole bağlanması, sürecin hızlı ilerlemesine imkân verebilecek yöntem olarak gösterilir. Bu anlatım belirli bir azami süre veya her dosyanın aynı biçimde sonuçlanacağı anlamına gelmez.
Tek celsede sonuç için en az bir yıllık evlilik ile boşanma, velayet, nafaka ve mal paylaşımını kapsayan imzalı bir protokol aranır. Hâkimin tarafları dinleyip boşanma iradelerinin hür olduğunu teyit etmesi hâlinde tek celsede karar verilebileceği belirtilir. Eşlerin iradelerini nasıl bildireceği tek bir katılım biçimine bağlanamaz. Kararın verilmesi, kararın kesinleştiği anlamına gelmez.
Düzenlemede değişiklik ve duruşmaya katılma
Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Hâkimin değişikliği, tarafların kabulü olmadan boşanma hükmü için yeterli değildir.
Özellikle çocukların velayeti ve kişisel ilişki konusunda protokolde değişiklik istenebilir. Eşler önerilen değişiklikleri kabul ederse dava yine tek celsede bitebilir. Uzlaşma bozulursa dava çekişmeli boşanmaya dönebilir.
Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz. İstisna, evliliğin en az bir yıl sürdüğü ve birlikte başvuru ya da davanın kabulü bulunan hâle özgüdür.
Hâkim tarafları bizzat dinler. Her iki eşin duruşmada hazır bulunması da aranır. Hazır bulunma bazı durumlarda SEGBİS üzerinden mümkün görülebilir; buna karşılık her iki eşin fiziken duruşma salonunda bulunması da zorunlu gösterilir. Bu iki ölçü örtüşmediğinden katılmanın biçimi tek bir kesin kurala bağlanamaz.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması
Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Sarsılmanın derecesi, ortak hayatın sürdürülmesinin beklenememesi şartına bağlıdır.
Bu hâllerde davacının kusuru daha ağırsa davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. İtiraz hakkı, davacının kusurunun daha ağır olması şartına bağlıdır.
Herhangi bir boşanma sebebiyle açılan davanın reddi kesinleştikten sonra bir yıl geçer ve her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamazsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Zina sebebi ve hak düşürücü süreler
Eşlerden biri zina ederse diğer eş boşanma davası açabilir. Bu dava hakkı, aynı maddede düzenlenen süre ve af sınırlarına tabidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 161Kaynağı aç
Dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Altı aylık süre öğrenmeye, beş yıllık süre ise eyleme bağlanmıştır.
Zina sebebini affeden tarafın boşanma dava hakkı yoktur.
Terk sebebi ve ihtar süreleri
Eş, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk eder veya haklı sebep olmadan ortak konuta dönmezse terk edilen eş boşanma davası açabilir. Bunun için ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması, ayrıca istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtarın sonuçsuz kalması birlikte aranır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
Diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esası incelemeden, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemesinin sonuçlarını ihtar eder. Bu ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır; ilân her ihtar için zorunlu değildir.
Belirli sürenin dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez. İhtardan sonra iki ay geçmeden de boşanma davası açılamaz.
Akıl hastalığı sebebi
Eşlerden birinde akıl hastalığı varsa ve bu hastalık nedeniyle birlikte yaşamak diğer eş için çekilmez duruma gelmişse, iyileşme olanağının bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla ortaya konulmak koşuluyla diğer eş boşanma davası açabilir. Ortak hayatın çekilmezliği ile rapordaki tespit birlikte aranır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 165Kaynağı aç
Özel sebepli ve çekişmeli davada yargılama
Özel boşanma sebebine dayanan davada hâkim delilleri inceler ve tarafları dinler; kararın kabul veya ret yönü önceden belirli değildir. Somut delillerin güçlü olması ve boşanma sebebinin net olarak ispatlanması hâlinde tek celsede boşanma mümkün olabilir. Güçlü delil, her davanın tek celsede biteceği anlamına gelmez.
Delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi ve bilirkişi incelemesi nedeniyle çekişmeli boşanmanın tek celsede bitmesi neredeyse imkânsız olarak nitelendirilir. Dava sürerken taraflar anlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir ve bu durumda tek celsede bitirilebilir.
Şiddetli geçimsizlik; tanık beyanları, bilirkişi incelemesi, tıbbi raporlar ile mesaj, e-posta veya fotoğraf gibi yazılı delillerle ispat edilebilecek bir olgu olarak anlatılır. Sayılanlar örnek delil türleridir.
Boşanma davasının aile mahkemesinde açılacağı, dilekçede boşanma sebeplerinin ve taleplerin belirtileceği, delillerin ekleneceği, tarafların ve tanıkların dinleneceği açıklanır.
Şiddetli geçimsizlik davasında boşanmanın yanında nafaka, maddi tazminat, manevi tazminat, velayet, çocuklarla kişisel ilişki ve mal paylaşımı talep edilebilecek hususlar arasında sayılır. Bu sayım, her talebin şartlarının kendiliğinden gerçekleştiği anlamına gelmez.
Avukat ve adli yardım belgeleri
Hızlı boşanmak için avukat tutmak kanunen şart değildir. Buna karşılık hatalı protokol süreci uzatabilir veya yeni uyuşmazlıklara yol açabilir.
Adli yardım başvurusunda muhtardan alınacak fakirlik belgesi, ikametgâh belgesi, nüfus cüzdanı fotokopisi ve dava için gerekli belgelerin fotokopisi ibraz edilecek belgeler arasında gösterilir. Bunlar bazı belgeler olarak sayıldığından listenin başvurunun bütün kabul şartlarını belirlediği sonucu çıkmaz.
Tek celsede boşanma her davada mümkün mü?
Hayır. Tek celsede boşanma, anlaşmalı boşanmada veya özel bir boşanma sebebine dayanan davada mümkün olabilen bir sonuçtur; her dava için zorunlu değildir.
Anlaşmalı boşanmada bir yıllık evlilik şart mı?
Evet. Evlilik en az bir yıl sürmüşse, birlikte başvuru veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
Hâkim anlaşmayı değiştirebilir mi?
Hâkim tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmolunur.
Çekişmeli dava sürerken anlaşılırsa ne olur?
Taraflar dava sürerken anlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir ve bu durumda tek celsede bitirilebilir.
Zina için dava ne zaman düşer?
Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.
Terk ihtarı ne zaman istenir?
Belirli sürenin dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden de boşanma davası açılamaz.
Param yoksa hangi belgeler sayılır?
Adli yardım başvurusunda fakirlik belgesi, ikametgâh belgesi, nüfus cüzdanı fotokopisi ve dava belgelerinin fotokopisi ibraz edilecek belgeler arasında sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy