Taşınmaz Bağışlama Sözleşmesi ve Hukuki Niteliği
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 285/1 uyarınca bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın sağlararası sonuç doğurmak üzere, malvarlığından bağışlanana karşılıksız olarak bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Taşınmaz bağış işleminin geçerli olabilmesi için taşınmazın tapu sicilinde kayıtlı olması, işlemin 2644 sayılı Tapu Kanunu kapsamında resmi şekle tabi olarak Tapu Müdürlüklerinde yapılması ve bağış alanın rızasının bulunması zorunludur. Noterlerde yapılan bağış taahhütleri ise taşınmaz mallar için tapu devri gerçekleşmedikçe mülkiyet nakli bakımından hukuki sonuç doğurmaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 285Kaynağı aç
Her karşılıksız kazandırma bağışlama niteliği taşımaz. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 285/2 ve 285/3 hükümlerine göre henüz edinilmemiş olan bir haktan feragat etmek veya bir mirası reddetmek bağışlama sayılmaz. Bununla birlikte ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi amacıyla yapılan kazandırmalar da kanunen bağışlama olarak kabul edilmemektedir.
Tapuda Bağış İçin Aranan Şartlar ve Fiil Ehliyeti
Tapuda bağış yapabilmek için kişinin on sekiz yaşını doldurmuş, temyiz kudretine sahip, kısıtlı bulunmayan ve taşınmaz üzerinde serbest tasarruf yetkisini haiz bir kimse olması gerekir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca veli veya vasi gibi kanuni temsilciler, temsil ettikleri küçükler ya da kısıtlılar adına bağış işlemi gerçekleştiremezler. Ayrıca taşınmaz üzerinde vergi borcu, haciz veya ipotek gibi takyidatların bulunması halinde, bu engeller kapatılmadan tapuda bağış işlemi tamamlanamaz.
Tapu Müdürlüğünde İstenen Belgeler ve Resmi Senet Düzeni
Tapu Müdürlüğünde gerçekleştirilecek bağış işleminde bağışlanacak taşınmaza ait tapu belgesi, bağışlayan ve bağışlananın kimlik belgeleri, işleme katılacak tarafların son altı ayda çekilmiş ikişer adet vesikalık fotoğrafları, taşınmaza ait belediyeden alınmış emlak beyan değer belgesi, bina vasıflı taşınmazlarda zorunlu deprem sigortası (DASK) poliçesi ve işlemde temsil bulunuyorsa usulüne uygun temsil belgesi aranır. Düzenlenen resmi senette kişisel minnet duyguları veya duygusal ifadelere yer verilmez; senet yalnızca tarafların kimlik bilgilerini, taşınmazın özelliklerini ve kanuna uygun şartları ihtiva eder.
İntifa Hakkı Saklı ve Rücu Şartlı Bağış Türleri
Bağışlayan, taşınmazın çıplak mülkiyetini bağışlanana devrederken kullanma ve yararlanma hakkını ifade eden intifa hakkını kendi üzerinde bırakabilir. Bu halde bağışlayan yaşamı boyunca taşınmazda oturma veya taşınmazı kiraya verme hakkını korur; ancak taşınmazı devredemez, satamaz veya yapının esasına yönelik değişiklik yapamaz. Bağışlayanın vefatı halinde intifa hakkı kendiliğinden sona erer ve taşınmazın tam mülkiyeti bağışlanana geçer.
Resmi senette rücu şartı kararlaştırıldığında, bağışı kabul eden kişinin bağışlayandan önce vefat etmesi halinde taşınmaz mahkeme kararına gerek olmaksızın ölüm belgesi ile Tapu Müdürlüğüne başvuru yapılarak yeniden bağışlayan adına tescil edilir. Bağışı alan kişi taşınmazı üçüncü bir kişiye devretmiş olsa dahi ölüm sonrasında rücu şartı hukuki geçerliliğini muhafaza eder.
Aile ve Miras Hukuku Bakımından Taşınmaz Bağışı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu çerçevesinde eşler arasında aksi bir sözleşmeyle belirlenmedikçe edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Bu rejim yürürlükte iken eşlerden birinin diğerine taşınmaz bağışlaması halinde bağışlanan taşınmaz, bağışı alan eşin kişisel malı haline gelir. Mirasbırakanın sağlığında gerçekleştirdiği taşınmaz bağışları diğer mirasçıların saklı paylarını ihlal ettiği takdirde, mirasbırakanın vefatından sonra saklı pay sahibi mirasçılar tarafından tenkis davasına konu edilebilir. Bununla birlikte aile içinde gerçek irade bağışlama olduğu halde tapuda satış gibi gösterilen işlemler muris muvazaası kapsamında değerlendirilebilir.
Bağışlamanın Kanunen Geri Alınması ve Zenginleşme Ölçüsü
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 295 kapsamında bağışlayan; bağışlananın bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması yahut yüklemeli bağışlamada haklı bir sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemesi hallerinde bağışlamayı geri alabilir. Kanun hükmüne göre elden bağışlamanın veya yerine getirilmiş bağışlama sözünün geri alınmasında bağışlama konusunun geri verilmesi istemi, bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsüyle sınırlıdır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 295Kaynağı aç
İrade Sakatlığı, Muvazaa ve Tapu İptal Davaları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 36 uyarınca taraflardan biri diğerinin aldatması sonucu bir sözleşme yapmışsa, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir. Aynı Kanun’un 39. maddesi gereğince aldatmayı öğrenen taraf bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmez veya verdiğini geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2024/4519 Esas ve 2024/6363 Karar sayılı ilamında, hileye dayalı tapu iptali ve tescil taleplerinde aldatılmanın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü sürenin aranacağı ve somut uyuşmazlıkta bu sürenin geçirilmiş olması gerekçesiyle verilen ret kararı incelenmiştir. Hile, tehdit veya yanıltma sonucu iradesi sakatlanan kimselerin bağışın iptalini talep edebilmesi mümkün olmakla birlikte, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6 ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 190 gereğince iddia edilen irade sakatlığı olgularının usulünce ispatlanması zorunludur.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2024/4519, K. 2024/6363Kaynağı aç
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2023/172, K. 2024/1098Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 36Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 39Kaynağı aç
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2023/172 Esas ve 2024/1098 Karar sayılı kararına konu somut uyuşmazlıkta; taşınmazların bağış suretiyle devredildiği, taraf muvazaasını ortaya koyan yazılı delil bulunmadığı ve baskı veya korkutma iddiası kanıtlanamayarak temliklerin mal paylaştırma iradesiyle yapıldığı gerekçeleriyle davanın reddine ilişkin hüküm değerlendirilmiştir. İlgili ilamda ayrıca dava dilekçesinde ileri sürülmemiş olan aşırı yararlanma (gabin) iddiasının sonradan istinaf aşamasında dile getirilmesine hukuken imkân bulunmadığı ifade edilmiştir.
Noterde yapılan bağışlama sözleşmesi doğrudan tapu devri sağlar mı?
Noterlerde yapılan bağış taahhütleri, taşınmaz mallar için Tapu Müdürlüğünde tescil işlemi tamamlanmadıkça mülkiyet nakli sonucunu doğurmaz.
Veli veya vasi temsil ettiği küçük ya da kısıtlı adına bağış yapabilir mi?
Kanuni temsilciler olan veli ve vasiler, temsil ettikleri küçükler veya kısıtlılar adına tapuda bağışlama işleminde bulunamazlar.
Eşe bağışlanan taşınmaz mal paylaşımında hesaba katılır mı?
Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşe bağışlanan taşınmaz, Türk Medeni Kanunu uyarınca bağışı kabul eden eşin kişisel malı sayılır.
Mirasçılar mirasbırakanın yaptığı bağış işlemine karşı dava açabilir mi?
Mirasbırakanın sağlığında gerçekleştirdiği taşınmaz bağışları saklı payları ihlal ediyorsa vefatından sonra tenkis davasına konu edilebilir; aile içinde bağış niteliğinde olup satış gibi gösterilen işlemler ise muris muvazaası kapsamında değerlendirilebilir.
Tapuda bağışlanan taşınmaz hangi hallerde geri alınabilir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 295 kapsamında elden bağışlama veya yerine getirilmiş bağışlama sözü; bağışlananın bağışlayana ya da yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi, bağışlayana veya ailesine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması yahut yüklemeli bağışlamada haklı bir sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemesi halinde geri alınabilir. Bu geri verme istemi, bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsüyle sınırlıdır.
Hileye dayalı taşınmaz bağışı iptal davası hangi sürede açılmalıdır?
Hile hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescil davalarının, aldatılmanın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içinde açılması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

