Tapu Sicilinin Tanımı ve Amacı
Tapu sicili, taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere tutulan resmî kayıt sistemidir. Türk Medenî Kanunu'nun 997. maddesi bu amacı ifade eder. Sistem; tapu kütüğü ve kat mülkiyeti kütüğü ile bunları tamamlayan yevmiye defteri, belgeler ve plânlardan oluşur. Sicilin örneği, nasıl tutulacağı ve yardımcı siciller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 997Kaynağı aç
Tapu Siciline Kaydedilen Taşınmazlar
Türk Medenî Kanunu'nun 998. maddesi, tapu siciline taşınmaz olarak kaydedilebilecek üç unsuru sayar: arazi, taşınmazlar üzerindeki bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyetine konu olan bağımsız bölümler. Aynı kanunun 704. maddesi taşınmaz mülkiyetinin konusunu da bu çerçevede belirler: arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 998Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 704Kaynağı aç
Bir hakkın bağımsız ve sürekli hak olarak kaydedilebilmesi için süreklilik koşulunun gerçekleşmesi gerekir; bunun için hakkın süresiz ya da en az otuz yıl süreli olması şarttır. Bağımsız ve sürekli hakların kayıt koşulları ile usulü Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Arazinin tapu siciline kaydı ise özel kanun hükümlerine tabidir; kat mülkiyetine konu bağımsız bölümlerin taşınmaz olarak kaydı da aynı şekilde özel kanun hükümlerine bağlıdır.
Özel mülkiyete tabi olmayan ve kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazlar, tescili gerektiren bir aynî hakkın kurulması söz konusu olmadıkça kütüğe kaydolunmaz. Tapuya kayıtlı bir taşınmaz, kayda tabi olmayan bir taşınmaza dönüşürse tapu sicilinden çıkarılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 999Kaynağı aç
Taşınmaz Mülkiyetinin Kazanılması ve Tescil
Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tescille kazanılır. Türk Medenî Kanunu'nun 705. maddesi bazı halleri bu kuralın dışında tutar: miras, mahkeme kararı, cebri icra, işgal, kamulaştırma ile kanunda öngörülen diğer hallerde mülkiyet tescilden önce de kazanılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 705Kaynağı aç
Bununla birlikte tescilden önce mülkiyetin kazanıldığı hallerde malikin taşınmaz üzerinde tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır.
Tescilin Etkisi ve Yevmiye Defterine Kayıt
Aynî haklar kütüğe tescil ile doğar; sıralarını ve tarihlerini tescile göre alır. Bu bağlamda tescilin hukuki etkisi, kanunen öngörülen belgelerin isteme eklenmesi ya da geçici tescil halinde belgelerin uygun zamanda tamamlanması koşuluyla, kütüğe işlenme tarihinden değil yevmiye defterine yapılan kayıt tarihinden itibaren başlar. Bir hakkın içeriği ise tescilin sınırları içinde, dayandığı belgelere göre veya diğer herhangi bir yolla belirlenir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1022Kaynağı aç
Yolsuz Tescil ve Hukuki Sonuçları
Türk Medenî Kanunu'nun 1024. maddesi yolsuz tescili tanımlar: bağlayıcı olmayan bir hukuki işleme dayanan veya hukuki sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmişse bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz. Yolsuz tescil nedeniyle aynî hakkı zedelenen kimse, tescilin yolsuz olduğunu iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1024Kaynağı aç
Türk Medenî Kanunu'nun 1025. maddesi uyarınca bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş, bir tescil yolsuz olarak terkin olunmuş ya da değiştirilmişse, bu yüzden aynî hakkı zedelenen kimse tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir. Kanun, iyiniyetli üçüncü kişilerin bu tescile dayanarak kazandıkları aynî hakları ve her türlü tazminat istemini saklı tutar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1025Kaynağı aç
Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı Türk Medenî Kanunu'nun 1023. maddesi uyarınca korunur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1023Kaynağı aç
Eklentinin Tapu Siciline Kaydı
Türk Medenî Kanunu'nun 686. maddesi eklentiyi tanımlar: asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya yerel adetlere göre, işletilmesi, korunması ya da yarar sağlaması için asıl şeye sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme, takma veya başka bir biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır mal eklentidir. Asıl şeye ilişkin tasarruflar, aksi belirtilmedikçe eklentiyi de kapsar; eklenti asıl şeyden geçici olarak ayrılmakla bu niteliğini kaybetmez. Malikin istemiyle eklentinin tapu sicilinin beyanlar sütununa kaydedilmesi mümkündür; bu kayıt söz konusu eşyanın eklenti olduğuna dair bir karine oluşturur ve kaydın silinmesi için kütükteki hak sahiplerinin rızası aranır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 686Kaynağı aç
Hukuki Değerini Yitiren Kayıtların Terkini
Türk Medenî Kanunu'nun 1026. maddesi uyarınca bir aynî hakkın sona ermesiyle tescil her türlü hukuki değerini kaybettiğinde, yüklü taşınmazın maliki bu kaydın terkini istemini tapu memuruna iletebilir. Tapu memuru bu istemi yerine getirirse, her ilgili işlemin kendisine tebliğ tarihinden başlayarak otuz gün içinde terkine karşı dava açabilir. Tapu memuru ayrıca re'sen hâkime başvurarak aynî hakkın sona erdiğinin belirlenmesine ilişkin karar verilmesini isteyebilir ve hâkimin vereceği karara dayanarak terkin işlemini gerçekleştirebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1026Kaynağı aç
Devletin Tapu Sicilinin Tutulmasından Doğan Sorumluluğu
Türk Medenî Kanunu'nun 1007. maddesi, tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan Devletin sorumlu olduğunu açıkça hükme bağlar. Bu sorumluluk kusura dayanmayan, yani objektif bir sorumluluk türüdür: tapu müdür ya da memurunun kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, sicilin tutulmasında kişilerin malvarlığı çıkarlarını koruyan hukuk kurallarına aykırı davranılmış olması yeterlidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1007Kaynağı aç
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2015/2409, K. 2016/621Kaynağı aç
Kusurun varlığı ya da yokluğu Devletin sorumluluğu için belirleyici değildir; bu mesele yalnızca Devletin sorumlu tutulduğu durumlarda kendi görevlisine rücu edip etmeyeceği meselesinde iç ilişkide önem taşır. TMK m. 1007 uyarınca Devlet, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere rücu eder. Bu davalar tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür.
Devletin bu sorumluluğunun kapsamı tapu müdürlüğündeki tescil ve terkin işlemleriyle sınırlı kalmaz. Tapu işlemleri kadastro tespit işlemlerinden başlayarak birbirini izleyen bir bütün oluşturduğundan, tapu kütüğünün oluşumu aşamasındaki kadastro kayıtlarındaki hatalardan da TMK m. 1007 kapsamında Devlet sorumlu tutulabilir.
Tazminatın miktarı, tapu sahibinin uğradığı gerçek zararı karşılamalıdır. Gerçek zarar; tapu kaydının iptali nedeniyle tapu malikinin mal varlığında meydana gelen azalmadır. Türk Medenî Kanunu'nun 705. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tapu iptali ve tescil istemli davalarda mülkiyet hakkı kararın kesinleştiği tarihte sona ereceğinden, zarar ve tazminata esas değer bu tarihe göre belirlenir.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2015/2398, K. 2016/2471Kaynağı aç
Tapu sicili hangi unsurlardan oluşur?
Tapu sicili; tapu kütüğü ve kat mülkiyeti kütüğü ile bunları tamamlayan yevmiye defteri, belgeler ve plânlardan oluşur. Sicilin örneği, nasıl tutulacağı ve yardımcı siciller Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Her taşınmaz tapu siciline kaydedilmek zorunda mıdır?
Hayır. Özel mülkiyete tabi olmayan ve kamunun yararlanmasına ayrılan taşınmazlar, tescili gerektiren bir aynî hakkın kurulması söz konusu olmadıkça kütüğe kaydolunmaz. Tapuya kayıtlı bir taşınmaz sonradan kayda tabi olmayan bir taşınmaza dönüşürse kaydı silinir.
Miras yoluyla taşınmaz kazanan kişi tescil yapılmadan taşınmazı devredebilir mi?
Hayır. Miras, mahkeme kararı, cebri icra ve benzeri hallerde mülkiyet tescilden önce kazanılmış olsa da malikin taşınmaz üzerinde tasarruf işlemleri yapabilmesi mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır.
Yolsuz tescil nedir?
Bağlayıcı olmayan bir hukuki işleme dayanan ya da hukuki sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz; yolsuz tescil nedeniyle aynî hakkı zedelenen kimse ise iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı bu yolsuzluğu ileri sürebilir ve tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir.
İyiniyetli alıcıdan taşınmaz geri alınabilir mi?
Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur. İyiniyetli üçüncü kişilerin yolsuz tescile dayanarak kazandıkları aynî haklar ve her türlü tazminat istemi de saklıdır.
Tapu sicilindeki hatadan zarar görürsem ne yapabilirim?
Türk Medenî Kanunu'nun 1007. maddesi uyarınca tapu sicilinin tutulmasından doğan her türlü zarardan Devlet sorumludur. Bu sorumluluk için memurun kusurlu olması şart değildir; sicil tutulurken hukuka aykırı bir durumun varlığı yeterlidir. Tazminat davası tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde açılır.
Süresi dolan bir hakkın tapu kaydı nasıl silinir?
Bir aynî hakkın sona ermesiyle tescil her türlü hukuki değerini kaybederse, yüklü taşınmazın maliki terkini isteyebilir. Tapu memuru bu istemi yerine getirirse, her ilgili işlemin kendisine tebliğ tarihinden başlayarak otuz gün içinde terkine karşı dava açabilir. Tapu memuru ayrıca re'sen hâkime başvurarak terkini gerçekleştirebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

