Soybağının Reddi Davası Şartları ve İspat Kuralları

Soybağının Reddi Davası ve Babalık Karinesi

Soybağının reddi davası; evlilik birliği devam ederken veya evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğan çocuğun babasının koca sayılacağına dair babalık karinesini çürütmek amacıyla açılan bir aile hukuku davasıdır. Bu davanın temel amacı, çocuk ile hukuki baba arasındaki soybağının gerçeği yansıtmadığını ortaya koymaktır.

Türk Medeni Kanunu'nun 286. maddesi uyarınca koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Dava, kural olarak dava hakkına sahip diğer ilgililere karşı yöneltilir.

Hukuk düzeninde mevcut bir soybağı ilişkisi devam ederken aynı çocuk üzerinde yeni bir bağ kurulması mümkün değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 295. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ mahkeme kararıyla geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Dava Açma Hakkı Olan Diğer İlgililer ve Temsil Durumu

Kocanın vefat etmesi, ayırt etme gücünü yitirmesi veya hakkında gaiplik kararı tesis edilmiş olması hallerinde soybağının reddi davasını açma hakkı diğer ilgililere geçer. Bu kapsamda kocanın altsoyu, anası veya babası; doğumu, kocanın ölümünü, ayırt etme gücünü kaybettiğini ya da gaipliğine karar verildiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl içinde davayı açmak zorundadır.

Çocuk adına anne tarafından velayeten açılan davalarda menfaat uyuşmazlığına dikkat edilmelidir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 08.01.2019 tarihli ve E. 2017/8316, K. 2019/109 sayılı kararında vurgulandığı üzere, annenin davalı sıfatının bulunması velayete dayalı dava açılmasında menfaat çatışması oluşturacağından, küçüklere kayyım atanması sağlanarak davanın kayyım huzuruyla yürütülmesi ve toplanan deliller değerlendirilerek hüküm kurulması gerekir.

Gebe Kalma Dönemine Göre İspat Yükü

İspat kuralları çocuğun ana rahmine düştüğü kabul edilen zamana göre farklılık gösterir. Çocuğun evliliğin kurulmasından itibaren 180 gün geçtikten sonra veya evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğması halinde, evlilik içinde ana rahmine düşüldüğü kabul edilir; bu durumda davacı, kocanın çocuğun biyolojik babası olmadığını ispatlamakla yükümlüdür. Buna karşılık çocuk evlilik birliğinin kurulmasından itibaren 180 gün dolmadan doğarsa evlilik öncesinde ana rahmine düşmüş sayılır ve davacının yalnızca doğumun evlenmeden itibaren 180 gün dolmadan gerçekleştiğini ispatlaması babalık karinesinin çürütülmesi bakımından yeterlidir.

Çocuğun eşlerin ayrı yaşadığı dönemde ana rahmine düştüğü hallerde, davacının gebe kalma döneminde ayrı yaşandığını ve cinsel birliktelik ihtimalinin bulunmadığını kanıtlaması gerekir. Ancak çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama döneminde ana rahmine düşmüş sayılsa dahi kadın, söz konusu dönemde kocasıyla cinsel ilişkiye girdiğini kanıtlarsa veya bu durumu kuvvetle muhtemel kılan deliller sunarsa babalık karinesi geçerliliğini korur.

Yargılama Usulü, DNA İncelemesi ve Sicil Kayıtları

Soybağının reddi davalarında kamu düzeni gereği re'sen araştırma ilkesi uygulanır. Mahkeme tarafların ayrıca bir talebi bulunmasa dahi kendiliğinden DNA testi yapılmasına ve genetik karşılaştırma verilerinin dosyaya kazandırılmasına karar verebilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 292. maddesi gereğince, uyuşmazlığın çözümü için zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak ve sağlık bakımından tehlike doğurmamak kaydıyla, herkes soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir neden olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması durumunda incelemenin zor kullanılarak yapılmasına hakim tarafından karar verilir.

Yargılama esnasında nüfus ve kayıt evrakının tam olması zorunludur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 27.04.2023 tarihli ve E. 2022/11297, K. 2023/2016 sayılı kararında ifade edildiği üzere, soybağı düzenlenecek davalının nüfus kaydı, doğum tutanağı, doğum bildiriminin kim tarafından yapıldığını gösteren belgeler ve tescilin dayanağına ilişkin tüm evrak incelenmeksizin ve dosyaya eklenmeksizin karar verilemez; bu belgeler tamamlanmadan temyiz incelemesi yapılamaz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Tazminat Talepleri

Türk Medeni Kanunu'nun 283. maddesi uyarınca soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava tarihindeki veya doğum anındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Dava bakımından görevli mahkeme aile mahkemeleridir; aile mahkemesinin kurulmadığı yerlerde ise dava asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür.

Davanın kabulü neticesinde çocukla arasındaki soybağı hukuken ortadan kalkan taraf, şartları oluştuğu takdirde ekonomik malvarlığı eksilmesini ispatlayarak maddi tazminat ve uğradığı manevi zarar sebebiyle biyolojik babaya karşı manevi tazminat davası açabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy