Soybağının reddi davası, evlilik sürerken veya evlilik bittikten sonra üç yüz gün içinde doğan çocuk bakımından kocayı baba sayan karineyi çürütmeye yarar. Türk Medeni Kanunu'nun 286. maddesine göre davayı koca, ana veya çocuk açabilir. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere yöneltilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 285Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 286Kaynağı aç
Babalık karinesi hangi doğumları kapsar
Türk Medeni Kanunu'nun 285. maddesi, evlilik devam ederken doğan çocuğun babasını koca kabul eder. Evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde gerçekleşen doğum da aynı karinenin içindedir. Karine, başlangıçta çocuğun kocadan geldiğinin ayrıca kanıtlanmasını gerektirmez; karinenin çürütülmesi soybağının reddi davasıyla gündeme gelir.
Üç yüz gün geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması kendiliğinden olmaz. Bu bağ, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatlanmasına bağlıdır. Süre içindeki karine ile süre geçtikten sonraki bağlanma bu nedenle ayrı değerlendirilir.
Kocanın gaipliğine karar verilmişse üç yüz günlük süre, karar tarihinden başlamaz. Süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işler. Doğumun hangi döneme girdiği, gaiplik kararının verildiği güne göre değil, kanunun gösterdiği bu tarihe göre belirlenir.
Kimler dava açabilir
Türk Medeni Kanunu'nun 286. maddesi, babalık karinesini çürütme imkânını yalnızca kocaya bırakmaz. Koca, ana ve çocuk bu davayı açabilir. Davanın yöneltileceği kişiler de aynı hükümde belirlenmiştir: dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
Koca, kendi dava açma süresi dolmadan ölürse, gaipliğine karar verilirse veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybederse başka kişiler de dava açabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 291. maddesinin birinci fıkrası, bu hâllerde baba olduğunu iddia eden kişiye, kocanın altsoyuna, anasına ve babasına bu imkânı tanır. Hakkın kullanılabilmesi, sayılan olayın dava açma süresi geçmeden gerçekleşmesine bağlıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 291Kaynağı aç
Bu kişiler, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesini veya hakkında gaiplik kararı verilmesini öğrendikleri andan itibaren bir yıl içinde davayı açabilir. Hangi olayın öğrenileceği, hakkın dayandığı hâle göre değişir. 291. madde, kocanın açacağı davaya ilişkin hükümlerin burada da kıyas yoluyla uygulanacağını belirtir; kıyasa girecek hükümler ayrıca tek tek sıralanmaz.
Ergin olmayan çocuk için atanacak kayyım da soybağının reddi davasını açabilir. Süre, çocuğun doğumuna veya ergin olmasına değil, atama kararının kayyıma tebliğine bağlanır. Hüküm, tebliğden itibaren bir yıllık süreyi gösterir.
Dava süreleri nasıl işler
Türk Medeni Kanunu'nun 289. maddesinde kocanın süresi, doğumu ve baba olmadığını ya da ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrenmesiyle başlar. Yalnızca doğumun bilinmesi, hükümde süreyi başlatan tek öğrenme olarak düzenlenmemiştir. Dava, bu öğrenmeden başlayarak bir yıl içinde açılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 289Kaynağı aç
Ananın ve çocuğun süresi kocanın süresinden farklı kurulmuştur. Ana, doğumdan başlayarak en geç bir yıl içinde; çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Çocuğun süresi doğum gününden değil, erginlikten işler.
Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, o sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Hangi olayların haklı sebep oluşturduğu 289. maddede liste hâlinde sayılmaz.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/5886, K. 2021/9694 sayılı kararında, önündeki soybağının reddi davasında bölge adliye mahkemesinin hak düşürücü süreye dayanan kararını bozmuştur. Gerekçede, öğrenmenin yargılama dışı babalık testiyle gerçekleştiği anda sürenin başlayacağının kabul edildiği; çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe veya söylentinin öğrenme için yeterli görülmeyeceği belirtilmiştir. Karar, dosyada sürenin geçtiğini kabul etmeye elverişli açık bir beyan bulunmadığını da saptamış ve bu durumda işin esasının incelenmesi gerektiğini ifade etmiştir. Bu değerlendirme, o davadaki beyanlara ve süre uyuşmazlığına ilişkindir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/5886, K. 2021/9694Kaynağı aç
Yetki ve yargılamanın yürütülmesi
Türk Medeni Kanunu'nun 283. maddesi soybağı davasında yetkili mahkemeyi düzenler. Dava, taraflardan birinin dava sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Hüküm, görevli mahkemeyi ayrıca göstermez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 283Kaynağı aç
Soybağı davalarında, maddede saklı tutulan özel kurallar dışında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır. Bu özel kuralların ilki, hâkimin vakıaları ve kanıtları değerlendirme yetkisidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 284Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu'nun 284. maddesinin birinci fıkrası, hâkime maddi olguları kendiliğinden araştırma ve kanıtları serbestçe takdir etme yetkisi verir. Soybağının belirlenmesi, yalnız tarafların ileri sürdüğü vakıalarla sınırlı bir çekişme olarak düzenlenmemiştir.
Aynı maddenin ikinci fıkrası taraflara ve üçüncü kişilere yükümlülük yükler. Soybağının belirlenmesi için zorunlu olan ve sağlık yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermek gerekir. Yükümlülük, hem zorunluluk hem de sağlık bakımından tehlike bulunmaması şartına bağlıdır.
Davalı, hâkimin istediği araştırma ve incelemeye katılmazsa sonuç kendiliğinden doğmaz. Hâkim, durum ve koşulları değerlendirerek bu incelemeden beklenen sonucu davalının aleyhine gerçekleşmiş sayabilir.
Çocuk için yapılan giderler
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/85, K. 2019/314 sayılı kararıyla, biyolojik babası sonradan anlaşılan çocuklar için yapılan giderlere ilişkin direnme kararını Özel Daire bozma gerekçesindeki nedenlerle bozmuştur. Karar, olayın tarihinde uygulanan 818 sayılı Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır ve önündeki direnmeye özgüdür.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/85, K. 2019/314Kaynağı aç
Bozma gerekçesinde, davacının giderleri olayda kusuru bulunmayan çocuklardan ve ilgili davalı eşten isteyemeyeceği, buna karşılık çocukların biyolojik babasından isteyebileceği kabul edilmiştir. Hukuk Genel Kurulu, direnmenin bu gerekçeyle bozulmasına karar vermiştir.
Aynı gerekçede, maddi zarar bütünüyle kanıtlanamasa bile Borçlar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca çocukların yaşı, eğitimi ve diğer şartlar gözetilerek biyolojik baba yönünden uygun bir maddi tazminata hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Karar, tazminat tutarını saptamaz ve bu sonucu her olay için zorunlu bir kural hâline getirmez.
Sık sorulan sorular
Evlilik içinde doğan çocuğun babası kim sayılır?
Evlilik devam ederken doğan çocuğun babası kocadır. Evliliğin bitmesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuk için de aynı karine geçerlidir.
Üç yüz gün sonra doğan çocuk kocaya bağlanır mı?
Bu bağlanma kendiliğinden gerçekleşmez. Çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatına bağlıdır.
Soybağının reddi davasını kim açabilir?
Koca, ana veya çocuk babalık karinesini çürütmek için bu davayı açabilir. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
Koca davayı hangi öğrenmeyle açar?
Süre, kocanın doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrenmesiyle başlar. Hüküm, davanın bu tarihten başlayarak bir yıl içinde açılmasını da düzenler.
Ana ve çocuk için süre ne zaman başlar?
Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır.
Haklı gecikme süreyi nasıl etkiler?
Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.
Koca ölürse kim dava açabilir?
Dava süresi geçmeden kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde baba olduğunu iddia eden kişi ile kocanın altsoyu, anası veya babası dava açabilir. Süre, doğumun ve ilgili olayın öğrenilmesinden itibaren bir yıldır.
Dava hangi yer mahkemesinde açılır?
Soybağı davası, taraflardan birinin dava sırasındaki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Hüküm yetkili mahkemeyi gösterir.
İncelemeye rıza gösterilmezse ne olur?
Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlık yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı istenen araştırmaya rıza göstermezse sonuç kendiliğinden doğmaz. Hâkim, durum ve koşullara göre beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

