Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi, eşler arasında usulüne uygun olarak düzenlenmiş bir mal rejimi sözleşmesinin bulunması halinde uygulama alanı bulan sözleşmesel bir mal rejimidir. Bu rejimde eşlerden her biri, yasal sınırlar dairesinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkilerini korumaya devam eder.
Mülkiyet Düzeni, İspat Yükü ve Borç Sorumluluğu
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde belirli bir malın münhasıran kendisine ait olduğunu ileri süren eş, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Kime ait olduğu kanıtlanamayan mallar, kanun gereğince eşlerin paylı mülkiyetinde kabul edilir. Borçlar bakımından ise eşlerden her biri, kendi borçlarından ötürü bütün malvarlığıyla sorumludur.
Eşit Paylaşıma Tabi Mallar ve Kapsam Dışı Değerler
Mal rejiminin kurulmasından sonra ailenin ortak kullanımına ve yararlanmasına özgülenen mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına alma amaçlı yatırımlar veya bunların yerine geçen ikame değerler, tasfiye sırasında eşlerden yalnızca biri tarafından edinilmiş olsa dahi eşler arasında eşit olarak paylaştırılır.
Buna karşın manevi tazminat alacakları, miras yoluyla edinilen mallar ve karşılıksız kazandırmada bulunan kişinin açık iradesinden aksi anlaşılmadıkça sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla elde edilen malvarlığı değerleri eşit paylaşma kapsamı dışındadır.
Paylaştırma Dışı Mallara Katkı ve İkame Değerler
Paylaşma haricinde tutulan ve eşlerden birine ait olan bir malvarlığının edinilmesine, değerinin artırılmasına veya korunmasına karşılıksız yahut gereği gibi ivaz almaksızın katkı sağlayan diğer eş, tasfiye aşamasında sunduğu katkı nispetinde hakkaniyete uygun bir tazmin bedeli isteyebilir. Paylaştırma dışı kalan mal satış veya trampa gibi işlemlerle devredilmişse, söz konusu hak bu malın yerine geçen parasal tutar ya da diğer ikame kazanımlar karşısında ileri sürülebilir.
Payı Azaltma Kastıyla Yapılan Kazandırmalar ve Denkleştirme
Eşlerden biri tarafından diğer eşi zarara uğratmak ve payını azaltmak kastıyla paylaşma öncesinde yapılan karşılıksız kazandırmaların varlığı halinde, hakim tarafından hakkaniyete uygun bir denkleştirme bedeli belirlenir. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmaksızın gerçekleştirilen karşılıksız kazandırmaların, diğer eşin payını azaltmak amacıyla yapıldığı kanunen karine kabul edilir.
Zarara uğratma kastıyla gerçekleştirilen karşılıksız kazandırmalara ilişkin açılan davada verilen mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması şartıyla kazandırmadan menfaat sağlayan üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir.
Rejimin Sona Ermesi ve Tasfiye Usulü
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi, eşlerden birinin vefatı halinde ölüm tarihinde, boşanma davasının açılması halinde ise dava tarihinde sona erer. Eşlerin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde mal rejimi sözleşmesi yaparak başka bir mal rejimi seçmeleri ya da mahkemece olağanüstü mal rejimine hükmedilmesi hallerinde de rejim bu tarihten itibaren geçerli olmak üzere sona erer. Paylaşmalı mal ayrılığı rejimini seçmiş olan eşlerin sonradan düzenleyecekleri sözleşmeyle edinilmiş mallara katılma rejimine geçmeleri halinde, edinilmiş mallara katılma rejimi evliliğin başından itibaren geriye etkili şekilde uygulanabilir.
Tasfiyede kural olarak paylaştırmanın aynen yapılması esastır. Paylaşmanın ayın olarak yapılması mümkün değilse, malların tasfiye anındaki güncel piyasa değerleri dikkate alınarak bedel eklenmesi suretiyle payların denkleştirilmesi yoluna gidilir. Paylı mülkiyetteki bir mal üzerinde üstün yararı olduğunu ispat eden eş, diğer eşe payının ödeme tarihindeki karşılığını vererek malın mülkiyetinin tamamının kendisine devredilmesini talep edebilir.
Sağ Kalan Eşin Ortak Konut ve Ev Eşyası Üzerindeki Hakları
Eşlerden birinin ölümü halinde tereke ve paylaşma konusu mallar arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa, sağ kalan eş miras ve paylaşmadan doğan haklarına mahsup edilmek ve yetmezse bedel eklenmek suretiyle bunlar üzerinde mülkiyet tanınmasını isteyebilir. Haklı sebeplerin varlığı durumunda, sağ kalan eşin veya mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarından birinin istemi üzerine aile konutu veya ev eşyası üzerinde mülkiyet yerine intifa yahut oturma hakkı verilmesi de kararlaştırılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 652Kaynağı aç
Mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek ve sanatı icra etmesi için zorunlu olan bölümlerde, sağ kalan eş aile konutu ve ev eşyasına ilişkin bu hakları kullanamaz. Ayrıca tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır.
Zina veya Hayata Kast Sebebiyle Payın İndirilmesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 252. maddesi gereğince, zina veya hayata kast nedeniyle boşanma halinde hakim, kusurlu eşin tasfiyedeki payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına karar verebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 252Kaynağı aç
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde payın indirilmesi veya kaldırılması, evlilik birliğinde sözleşmeyle bu rejimin seçilmiş olmasına bağlıdır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2017/4334 Esas ve 2019/1407 Karar sayılı ilamına göre, taraflar arasında sözleşmeyle paylaşmalı mal ayrılığı rejimi kurulmamışsa tasfiyede Türk Medeni Kanunu'nun 252. maddesi uygulanamaz. Boşanma davasının evlilik birliğinin sarsılması sebebine dayalı olarak açılması ve kabul edilmesi halinde de zina gerekçesiyle pay indirimi yapılamayacağı gibi, 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi dönemine ait katkı payı alacaklarında da zina gerekçesiyle indirim veya kaldırma kararı verilemez.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2017/4334, K. 2019/1407Kaynağı aç
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde eşler diğer eşin borçlarından sorumlu mudur?
Eşlerden her biri, kendi borçlarından ötürü bütün malvarlığıyla şahsen sorumludur; diğer eşin kişisel borçlarından sorumlu tutulamaz.
Kime ait olduğu ispatlanamayan malların hukuki durumu nedir?
Belirli bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş iddiasını ispatlayamadığı ve kime ait olduğu belirlenemediği takdirde, söz konusu mal eşlerin paylı mülkiyetinde kabul edilir.
Ölüm halinde sağ kalan eş aile konutunda mülkiyet yerine intifa hakkı alabilir mi?
Evet, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 652. maddesi uyarınca haklı sebeplerin bulunması halinde sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçıların istemiyle mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir.
Evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanmada zina sebebiyle pay indirimi istenebilir mi?
Hayır, boşanma davası evlilik birliğinin sarsılması sebebine dayalı olarak açılmış ve karara bağlanmışsa, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2017/4334 Esas ve 2019/1407 Karar sayılı içtihadı uyarınca zina gerekçesiyle pay indirimi uygulanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy