Mülkiyet Türleri ve Ortaklığın Niteliği
Türk Medeni Kanunu m. 688 hükmü uyarınca paylı mülkiyette birden fazla kişi, maddi bakımdan bölünmemiş olan bir malın tamamına belirli pay oranlarıyla maliktir. Pay oranları aksi kararlaştırılmadıkça eşit sayılır. Paydaşlardan her biri kendi hissesi üzerinde malik haklarına sahip olup payını devredebilir, rehin tesis edebilir ve bu pay borçlarından ötürü alacaklılarca haczettirilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 688Kaynağı aç
Miras ortaklığında ise terekedeki malvarlığı üzerinde elbirliği mülkiyeti geçerlidir. Türk Medeni Kanunu m. 644 gereğince mirasçılardan birinin sulh hâkimine müracaatı halinde, diğer ortaklara çağrıda bulunularak varsa itirazlarını sunmaları istenir. Elbirliği ortaklığının sürdürülmesini gerektiren haklı bir gerekçe bildirilmez veya verilen sürede miras paylaşma davası ikame edilmezse hâkim, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesine karar verir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 644Kaynağı aç
Paylaşma İsteme Hakkı ve Erteleme Durumları
Paylı mülkiyette her bir malik, sözleşmesel bir engel veya malın daimi bir amaca özgülenmiş olması bulunmadıkça ortaklığın tasfiyesini talep edebilir. Türk Medeni Kanunu m. 698 uyarınca paylaşmayı isteme hakkı hukuki işlemlerle en fazla on yıllık süre için sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler resmi şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Ayrıca dürüstlük kuralı uyarınca uygun olmayan zamanda paylaşma istenemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 698Kaynağı aç
Mirasçılar da kanuni ya da sözleşmesel bir sürdürme yükümü bulunmadığı müddetçe her zaman mirasın taksim edilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Türk Medeni Kanunu m. 642 çerçevesinde sulh hâkimi, terekenin tüm unsurlarını değerlendirerek şartlar elverişliyse taşınmazların her birini bir bütün halinde birer mirasçıya özgülemek ve doğacak değer farklarını para ödenmesiyle denkleştirmek suretiyle paylaştırmayı yürütür. Ancak paylaşımın ivedilikle yapılması terekedeki malın değerinde belirgin bir kayba yol açacaksa, sulh hâkimi mirasçılardan birinin talebi üzerine paylaşmanın ertelenmesine hükmedebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 642Kaynağı aç
Dava Şartı Arabuluculuk ve Anlaşma Belgesi
Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabuluculuk bürosuna başvurulduğunda yasal haklar korunur. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 16 kapsamında arabuluculuk bürosuna müracaat tarihinden son tutanağın tanzim edildiği güne kadar geçen müddet zarfında zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
Arabuluculuk müzakereleri sonucunda tarafların ortaklığın sonlandırılması üzerinde uzlaşması halinde düzenlenen anlaşma belgesi mahkeme denetimine tabidir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B uyarınca taşınmazla ilgili anlaşma belgeleri bakımından icra edilebilirlik şerhinin taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınması zorunludur. İcra edilebilirlik şerhi verilmesinden sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil talebinde bulunabilir; tapu müdürlüğünce taşınmaza ilişkin mevzuatta öngörülen gerekli inceleme ve değerlendirme yapıldıktan sonra resmi senet düzenlenmeksizin tescil talebi yerine getirilir.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18/BKaynağı aç
Paylaşma Yöntemleri ve Aynen Taksim Usulü
Türk Medeni Kanunu m. 699/1 hükmüne göre ortaklığın sona erdirilmesi malın aynen taksim edilmesi ya da pazarlık veya açık artırma yoluyla satılarak bedelin paylaştırılması şeklinde vuku bulur. Paydaşlar taksim yönteminde anlaşamadıkları takdirde mahkeme öncelikle aynen bölünme imkanını denetler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 699Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu m. 699/2 gereğince hâkim, paydaşlardan birinin talebiyle malın aynen paylaştırılmasına, bölünen hisseler arasında değer eşitliği bulunmaması durumunda ise eksik kalan kısma nakit para eklenerek denkleştirilmesine hükmeder. Malın fiziken bölünmesi durum ve şartlara elverişli değilse veya bölünme malın değerinde önemli bir eksilme doğuracaksa açık artırmayla satış yoluna gidilir.
Tarım Arazilerinde Taksim Engelleri
Tarım arazilerinde aynen bölünme talepleri özel mevzuat kısıtlamalarına tabidir. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m. 8 uyarınca belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğüne erişmiş alanlar bölünemez eşya niteliğindedir. Bu büyüklük mutlak, marjinal ve özel ürün arazilerinde iki hektar, dikili arazilerde yarım hektar ve örtü altı tarım yapılan arazilerde sıfır virgül üç hektardan daha az belirlenemez.
5403 sayılı TOPRAK KORUMA VE ARAZİ KULLANIMI KANUNU m. 8Kaynağı aç
Tarım arazileri kanunda gösterilen bu asgari büyüklük sınırlarının altında ifraz edilemez, hisselendirilemez ve paydaş adedi çoğaltılamaz. İlgili tarım idaresinden bölünebilirliğe ilişkin resmi uygunluk görüşü temin edilemediği durumlarda mahkemece aynen taksim talebi reddedilerek taşınmazın satış suretiyle tasfiyesine gidilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Muhdesat İddiaları ve Bekletici Mesele
Paylaşma konusu taşınmaz üzerinde bulunan ağaç, bina veya yapı gibi muhdesatın mülkiyeti hakkında ortaklar arasında çekişme bulunması halinde yargılama usulü devreye girer. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165 gereğince, görevli Asliye Hukuk Mahkemesinde muhdesatın aidiyetinin tespiti davası açıldığında, sulh hukuk mahkemesi bu davanın sonucunu bekletici mesele yapar. Zira muhdesatın aidiyeti satış sonrasında elde edilecek bedelin ortaklar arasındaki dağıtım dengesini belirler.
Açık Artırma Satışı, Teminat ve Tahliye Usulü
Taşınmazın satış suretiyle tasfiyesine hükmedildiğinde satış kural olarak açık artırma usulüyle kamuya açık biçimde gerçekleştirilir. Türk Medeni Kanunu m. 699/3 uyarınca satışın münhasıran paydaşlar arasında icra edilmesine karar verilebilmesi bütün paydaşların rızasına bağlıdır; paydaşların tümü mutabık kalmadıkça satış paydaşlarla sınırlandırılamaz.
Satış ihalesine katılmak isteyen ortaklar yönünden İcra ve İflas Kanunu m. 114 f. 5 b. 6 uyarınca teminat kolaylığı tanınmıştır. Pay sahibi, artırma süresi bitiminden önceki son iş günü mesai saati bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat ederse, ortaklık payının teminat miktarını karşıladığı oranda kendisinden nakit teminat aranmaz.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 114Kaynağı aç
İhale alıcısı İcra ve İflas Kanunu m. 114 f. 5 b. 11 uyarınca, ihale tutanağının elektronik ortamda yayımlandığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde ihale bedelinin tamamını icra dairesi hesabına yatırmakla yükümlüdür. Süresinde bedelin yatırılmaması halinde b. 9 hükmü gereğince yatırılan teminat iade olunmayarak öncelikle satış giderlerinden mahsup edilir ve hak sahiplerine tevzi edilir.
İhale kesinleştikten sonra taşınmazda geçerli bir resmi belgeye dayanmaksızın işgalci bulunan kimseler hakkında İcra ve İflas Kanunu m. 135/2 uygulanır. İşgalciye on beş gün içinde taşınmazı boşaltması için tahliye emri tebliğ edilir; tahliye gerçekleşmezse cebren çıkartılarak taşınmaz ihale alıcısına teslim edilir. İhale tescilinden sonra tahliye henüz gerçekleşmeden taşınmazı alıcıdan satın alan kimse de aynı usulle tahliye hakkını kullanabilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 135Kaynağı aç
Elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete nasıl dönüştürülür?
Mirasçılardan birinin talebi üzerine sulh hâkimi diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği sürede itirazlarını bildirmeye davet eder; haklı bir itiraz öne sürülmez veya süresinde miras paylaşma davası açılmazsa mülkiyet paylı mülkiyete dönüştürülür.
Arabuluculukta varılan anlaşma ile tapuda tescil nasıl yapılır?
Taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alındıktan sonra tapu müdürlüğünden tescil talebinde bulunulabilir; müdürlükçe taşınmaza ilişkin mevzuatta öngörülen gerekli inceleme ve değerlendirme yapıldıktan sonra resmi senet düzenlenmeksizin tescil yerine getirilir.
Aynen taksim yerine satış yolu ne zaman tercih edilir?
Paylaşma konusu malın değer kaybı yaşanmaksızın bölünmesi mümkün olmadığında veya tarım mevzuatındaki asgari büyüklük kısıtlamaları nedeniyle izin verilmediğinde açık artırmayla satış yoluna gidilir.
Ortaklığın satışında paydaşın teminat yatırması zorunlu mudur?
Artırma süresi bitiminden önceki son iş günü mesai bitimine kadar icra dairesine başvuran paydaşın payı teminatı karşıladığı ölçüde kendisinden nakit teminat alınmaz.
İhaleden taşınmazı devralan yeni malik işgalciyi nasıl çıkarır?
Hacizden önceki resmi bir belgeye dayanmayan işgalciye on beş günlük tahliye emri gönderilir; bu müddette boşaltılmazsa zorla çıkarılarak taşınmaz yeni malike teslim olunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

