Ortaklığın giderilmesi davası, bir mülk üzerinde birden fazla kişinin paylı mülkiyet ilişkisiyle ortak olduğu durumlarda bu ortaklığa son vermek amacıyla açılan bir bölüşme davasıdır. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 698 ve 699. maddeleri bu davanın temel hukuki çerçevesini oluşturur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 698Kaynağı aç
Paylaşma İsteminin Hukuki Dayanağı
TMK m. 698'e göre paylı mülkiyette paydaşlardan her biri, hukuki bir işlem gereğince veya malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması nedeniyle mülkiyetin devamı zorunlu kılınmadıkça paylaşma isteminde bulunabilir. Kanun, bu hakkın kullanımını diğer paydaşların onayına bağlamamaktadır.
Paylaşma hakkı hukuki bir işlemle en çok on yıllık süre için sınırlandırılabilir. Taşınmazlar söz konusu olduğunda bu tür bir sınırlandırmayı öngören sözleşmenin resmi şekilde yapılması ve tapu kütüğüne şerh verilmesi gerekir (TMK m. 698/II). Süre sınırlamasının sözleşmede öngörülen on yılı aşamayacağı kanun metninden açıkça anlaşılmaktadır.
TMK m. 698/III, uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamayacağını düzenler. Aynı kanunun 2. maddesi herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorunda olduğunu, hakkın açıkça kötüye kullanılmasının hukuk düzenince korunmayacağını öngörmektedir. Paylaşma isteminin zamanlamasının değerlendirilmesinde bu ilke bir ölçüt işlevi görmektedir; zamanın uygunluğu somut koşullara göre belirlenir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
Paylaşma Biçimleri: Aynen Taksim ve Satış
TMK m. 699/I uyarınca paylaşma, malın aynen bölüşülmesi ya da pazarlık veya artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 699Kaynağı aç
Paylaşma biçiminde uzlaşı sağlanamazsa paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verir. Bölünen parçaların değerleri birbirine denk düşmüyorsa eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanır (TMK m. 699/II).
Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ya da paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa hâkim açık artırmayla satışa hükmeder (TMK m. 699/III). Açık artırmanın yalnızca paydaşlar arasında yapılmasına karar verilebilmesi için bütün paydaşların rızası şarttır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 4. maddesi, taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaların dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemelerinde görüleceğini hükme bağlamaktadır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 4Kaynağı aç
HMK m. 12/1 taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili saymaktadır. Birden fazla taşınmaza ilişkin davalarda ise taşınmazlardan birinin bulunduğu yer mahkemesi diğer taşınmazlar hakkında da yetkilidir (HMK m. 12/3).
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 12Kaynağı aç
Davanın Açılamayacağı Durumlar
Paylı mülkiyet konusu mal sürekli bir amaca özgülenmiş ise paydaşlar paylaşım talep edemez. Bu sınırlama TMK m. 698/I'den kaynaklanmakta olup malın hangi amaçla özgülendiğini somut koşullara göre değerlendirmek gerekir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun (KMK) 7. maddesi, kat mülkiyetine veya kat irtifakına tabi olan gayrimenkulde ortaklığın giderilmesinin istenemeyeceğini açıkça düzenler. Yasağın bu taşınmazın ortak alanlarını mı yoksa tamamını mı kapsadığı KMK m. 7 metninde belirtilmemiştir. Ancak aynı maddenin ikinci fıkrası, bağımsız bölümlerin bağımsız bir gayrimenkul gibi dava ve takip konusu olabileceğini ve bu bölümlerde ortaklığın giderilmesinin istenebileceğini öngörmektedir.
634 sayılı KAT MÜLKİYETİ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Üzerinde devre mülk hakkı kurulan yapı veya bağımsız bölümün ortak malikleri, kural olarak ortaklığın giderilmesini isteyemez. KMK m. 63 bu yasağı düzenlemekte; ancak sözleşmeyle aksi kararlaştırılmasına olanak tanımaktadır. Söz konusu sözleşmenin hangi şekil koşulunu taşıması gerektiği kanun metninde açıklanmamıştır.
634 sayılı KAT MÜLKİYETİ KANUNU m. 63Kaynağı aç
Elbirliği Mülkiyetinde Ortaklığın Giderilmesi
Elbirliği mülkiyeti; malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer (TMK m. 703/1). Paylaştırma ise aksine bir hüküm bulunmadıkça paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır (TMK m. 703/2). Bu atıf nedeniyle elbirliği mülkiyetinin paylaştırılmasında paylı mülkiyete ilişkin kuralların uygulanacağı anlaşılmakla birlikte, her iki mülkiyet türünün ortaklığın giderilmesi davasındaki usul ve koşulları ile mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyetine özgü kurallar bu makalenin kapsamı dışında tutulmuştur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 703Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Diğer paydaşlar razı olmadan dava açılabilir mi?
TMK m. 698 uyarınca, hukuki bir işlem veya malın sürekli bir amaca özgülenmesi nedeniyle devam yükümlülüğü doğmadıkça paydaşlardan her biri paylaşma isteminde bulunabilir. Kanun bu hakkı diğer paydaşların onayına bağlamamaktadır.
Hâkim aynen taksim mi yoksa satışa mı karar verir?
TMK m. 699 uyarınca hâkim, paydaşlardan birinin istemi üzerine önce aynen bölüşmeyi değerlendirir; bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ya da mal önemli bir değer kaybına uğramadan bölünemiyorsa açık artırmayla satışa hükmeder. Açık artırmanın yalnızca paydaşlar arasında yapılabilmesi için tüm paydaşların rızası şarttır.
Paylaşma hakkı sözleşmeyle tamamen ortadan kaldırılabilir mi?
Hayır. TMK m. 698/II uyarınca paylaşma hakkı en çok on yıllık süre için sınırlandırılabilir; bu sürenin ötesinde ortadan kaldırılamaz. Taşınmazlar için sınırlandırma sözleşmesinin resmi şekle uygun yapılması ve tapu kütüğüne şerh verilmesi gerekir.
Kat mülkiyetli apartmanda ortaklık giderilebilir mi?
Kat mülkiyetine veya kat irtifakına tabi olan gayrimenkulde ortaklığın giderilmesi istenemez (KMK m. 7/1). Ancak aynı yapıdaki bağımsız bölümler bağımsız bir gayrimenkul gibi işlem görür; bu bölümlerde birden fazla kişi paylı mülkiyet ilişkisindeyse söz konusu bölüm için ortaklığın giderilmesi davası açılabilir (KMK m. 7/2).
Devre mülkte ortaklığın giderilmesi mümkün müdür?
KMK m. 63 uyarınca devre mülk hakkı kurulan yapı veya bağımsız bölümün ortak malikleri, kural olarak ortaklığın giderilmesini isteyemez. Ancak sözleşmeyle aksi kararlaştırılmışsa bu yasak geçerli olmaz. Sözleşmenin hangi şekil koşulunu taşıması gerektiği kanun metninde düzenlenmemiştir.
Elbirliği mülkiyetinde de aynı paylaşma kuralları geçerli midir?
TMK m. 703/2 uyarınca elbirliği mülkiyetinin paylaştırılması, aksine bir hüküm bulunmadıkça paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır. Elbirliği mülkiyeti; malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer (TMK m. 703/1). Mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyetine özgü kurallar bu makalede ayrıca ele alınmamıştır.
Ortaklığın giderilmesi davası hangi mahkemede açılır?
HMK m. 4/1-b uyarınca taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalar, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemelerinde görülür. Taşınmaz içeren davalarda HMK m. 12/1 taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini ayni hak davalarında kesin yetkili saymakta olup bu hükmün ortaklığın giderilmesi davalarına uygulanıp uygulanmayacağı somut uyuşmazlığa göre değerlendirilmelidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy