Geçit Hakkı Kavramı ve Hukuki Niteliği
Geçit hakkı, taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli bir geçidi bulunmayan malikin komşularından tam bir bedel karşılığında isteyebileceği bir haktır. Taşınmazın genel yola hiçbir bağlantısının bulunmaması mutlak geçit ihtiyacını oluştururken, var olan yolun yetersiz kalması nisbi geçit ihtiyacı olarak değerlendirilir. Geçit hakkı hem taşınmaz lehine hem de şahıs lehine tesis edilebilir. Taşınmaz lehine kurulduğunda, mülkiyetin el değiştirmesi veya taşınmaz maliklerinin değişmesi hakkın devamını etkilemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 747Kaynağı aç
Zorunlu Geçit Hakkının Kurulma Şartları
Zorunlu geçit hakkının kurulacağı taşınmazın tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi olması gerekir. Yalnızca zilyetlik yoluyla tasarruf edilen taşınmazlar lehine bu hak kurulamaz. Tapu tescili bulunmayan bir taşınmaz için geçit talep edilmesi hâlinde, tescil davası açılarak bu davanın zorunlu geçit hakkı davasında bekletici mesele yapılması mümkündür.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747 gereğince bu hak, öncelikle mülkiyet ve yol durumuna göre kendisinden geçit istenmesi en uygun düşen komşuya karşı, ardından bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır. Güzergâh belirlenirken her iki tarafın menfaati birlikte gözetilir. Tesis aşamasında öncelikle taşınmazın önceki durumuna ve zeminde fiilen kullanılan mevcut yola itibar edilir; bu yolun kullanılamaması hâlinde aleyhine geçit kurulacak taşınmaza en az zarar verecek şekilde güzergâh tayin edilir.
Geçit Bedelinin Belirlenmesi ve Depo Edilmesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747/1 uyarınca geçit hakkı ancak tam bir bedel karşılığında istenebilir. Bilirkişi raporuyla saptanan geçit bedelinin hüküm kurulmadan önce davacı tarafından mahkeme veznesine depo edilmesi gerekir; bedel depo ettirilmeden geçit hakkı tesisine hükmedilmesi bozma sebebidir. Bedelin saptanmasından hüküm tarihine kadar geçen süredeki değer değişiklikleri sebebiyle geçit bedelinin güncellenmesi gerekebilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Tesis Usulü
Geçit hakkı, taşınmaz maliklerinin arasındaki anlaşma veya mahkeme kararı ile tesis edilir ve tapu siciline tescil edilerek resmiyet kazanır. Bu davalar taşınmazın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 12/1 uyarınca taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca irtifak haklarına ilişkin davalar, üzerinde irtifak hakkı kurulan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır; dava birden fazla taşınmaza ilişkin olduğunda ise taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da görülebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 12Kaynağı aç
Geçit Hakkının Korunması ve Sona Ermesi
Geçit hakkının engellenmesi yasaktır. Geçit hakkına sahip olan malik, hakkını kullanamaması nedeniyle uğradığı zararların tazmin edilmesini isteyebilir. Ayrıca hakkın iadesi ve engelleyen tarafın eylemlerinin durdurulması talebiyle dava açılabilir.
Geçit hakkı, tapu kütüğündeki tescilin silinmesi ile sona erer. Bunun yanı sıra yüklü taşınmazın veya haktan yararlanan taşınmazın yok olması da geçit hakkını sona erdirir.
Geçit yolunun genişliği ne kadar olmalıdır?
Geçit yolunun genişliği kanunda sabit bir ölçüye bağlanmamış olup taşınmazın özellikleri ve ihtiyacın mahiyetine göre mahkemece belirlenir.
Geçit hakkı bedel ödenmeden kurulabilir mi?
Hayır, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747/1 uyarınca komşulardan geçit hakkı tanınması ancak tam bir bedel ödenmesi karşılığında istenebilir.
Tapusuz taşınmaz için geçit hakkı talep edilebilir mi?
Yalnızca zilyet olunan tapusuz taşınmazlar lehine geçit hakkı kurulamaz; ancak açılacak tapu tescil davası mahkemece bekletici mesele yapılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy