Ortaklığın Giderilmesi Davasının Tanımı ve Mülkiyet Türleri
Ortaklığın giderilmesi davası; elbirliği veya paylı mülkiyete konu taşınır ile taşınmaz mallar üzerindeki ortak mülkiyet bağını çözerek ortakların birlikte karar alma mecburiyetini sona erdirmeyi ve ilgililerin payları üzerinde bağımsız tasarruf yetkisi kazanmasını hedefler.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 701. maddesi gereğince, kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler sebebiyle oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte sahip olanların mülkiyeti elbirliği mülkiyetidir. Bu mülkiyet yapısında ortakların belirlenmiş bağımsız payları bulunmaz ve mülkiyet hakkı mala giren varlıkların bütününe yaygındır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 701Kaynağı aç
Paylaşma İsteme Hakkı ve Sınırlandırılması
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 698. maddesi uyarınca, paylı mülkiyeti sürdürme yönünde hukuki bir işlem tesis edilmemişse ya da mal kalıcı bir amaca tahsis edilmemişse, paydaşların her biri paylaşma isteminde bulunabilir. Ancak kanun gereğince uygun olmayan zamanda paylaşma talep edilemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 698Kaynağı aç
Paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir muameleyle en fazla on yıllık bir süre için sınırlandırılabilir. Paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmelerin taşınmazları konu alması hâlinde ise resmi geçerlilik şekline uyulması zorunludur ve bu sözleşmeler tapu kütüğüne şerh verilebilir.
Dava Öncesinde Zorunlu Arabuluculuk Şartı
1 Eylül 2023 tarihinden itibaren ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması yasal bir zorunluluk haline getirilmiştir. Arabulucuya başvurulmadan açılan ortaklığın giderilmesi davası, mahkemece davanın esasına girilmeden usulden reddedilir.
Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Taşınmaz üzerindeki ayni haklara veya hak sahipliğinde değişiklik doğurabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin taleplerde ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 12. maddesinin ilk fıkrası uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 12Kaynağı aç
6100 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 1. fıkrasında yer alan genel yetki kuralı gereğince genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Yargılama Usulü, Cevap Süresi ve Feragat
Ortaklığın giderilmesi davası basit yargılama usulüne tabi olmakla birlikte, taraf teşkili ve ortaklığa konu malın incelenmesi gibi gereklilikler sebebiyle duruşmalı olarak yürütülür.
Davalı tarafın dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde cevap dilekçesi sunması gerekir. Davaya süresinde cevap verilmemesi durumunda davacı tarafın dava dilekçesinde belirttiği hususlar davalı tarafından inkar edilmiş sayılır.
Davacı davadan feragat etse veya davayı takip etmese bile, davalılardan biri davayı takip etmeye devam ettiği sürece dava düşmez ve yargılama devam eder.
Paylaşma Yöntemleri ve Açık Artırmayla Satış
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 699. maddesinin ilk iki fıkrasına göre paylaşma; malın fiziken paylaştırılması yahut pazarlık ya da artırma yoluyla paraya çevrilerek bedelinin paydaşlar arasında paylaştırılmasıyla yapılır. Paylaşım usulünde anlaşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin talebiyle hâkim malın aynen taksim edilmesine, bölünen kısımların değer denkliği bulunmaması halinde eksik kalan tarafa nakit denkleştirme bedeli eklenmesine karar verir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 699Kaynağı aç
Bölünme talebinin somut şartlara elverişli olmaması ve bilhassa paylı malda kayda değer bir kıymet kaybı olmadan taksim imkânının bulunmaması durumunda açık artırmayla satışa hükmedilir. Satışın genele açık tutulmayıp yalnızca hissedarlar arasında artırmayla yapılması ise paydaşların tümünün açık rızasına tabidir.
Ortaklığın giderilmesi sürecinde açık artırmada alıcı çıkmaz ve mal satılamazsa satış geri bırakılır. Mahkeme, ihalenin tekrarlanması için gün, saat ve yeri yeniden belirler; ikinci ihalede de mal satılamazsa satış düşer.
Ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce arabuluculuk zorunlu mudur?
1 Eylül 2023 tarihinden itibaren ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması yasal bir zorunluluk olup arabulucuya başvurulmadan açılan dava esasa girilmeden usulden reddedilir.
Taşınmaz mallarda ortaklığın giderilmesi davası nerede açılır?
Ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; taşınmaza ilişkin ayni hak taleplerinde ve mülkiyet sahipliğinde değişiklik doğuran hallerde 6100 sayılı Kanun'un 12. maddesi gereğince taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
Davacı feragat ederse ortaklığın giderilmesi davası sona erer mi?
Davacı davadan feragat etse veya davayı takip etmese bile, davalılardan biri davayı takip etmeye devam ettiği sürece dava düşmez ve devam eder.
Açık artırmanın yalnızca paydaşlar arasında yapılması mümkün müdür?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 699. maddesinin 3. fıkrası uyarınca açık artırmayla satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılmasına karar verilmesi bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
Paylaşmayı isteme hakkı sözleşmeyle sınırlandırılabilir mi?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 698. maddesi uyarınca paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy