Kat mülkiyetine tabi taşınmazlarda ortak yerler; kat malikleri açısından zorunlu veya yararlı olan, mimari projede ortak alan olarak gösterilen ya da niteliği gereği ortak sayılan yerlerdir. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19/1 hükmü gereğince kat malikleri, anagayrimenkulün bakımına ve mimari durumu ile güzelliğini ve sağlamlığını titizlikle korumakla yükümlüdür. Bağımsız bölüm maliki ortak alanı tek başına tasarrufuna alamaz, tahsis amacını değiştiremez ve bağımsız bölümüne hacim katamaz. Ortak alanın sınırlarının ve kullanım amacının tayininde mimari proje ile yönetim planı birincil referanstır.
634 sayılı KAT MÜLKİYETİ KANUNU m. 19Kaynağı aç
Ortak Yerlerde Onarım ve Proje Değişikliği Şartları
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19/2 uyarınca kat maliklerinden biri, bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası bulunmadıkça anagayrimenkulün ortak yerlerinde inşaat, onarım ve tesisler ile değişik renkte dış badana veya boya yaptıramaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1996, K. 2022/5 sayılı kararında ifade edildiği üzere, Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19/2 hükmündeki beşte dört çoğunluk kuralı anataşınmazda esaslı proje değişikliği gerektirmeyen basit tamirat ve tadilatlar için öngörülmüştür. Onaylı projede yapılacak esaslı tadilatlar için ise kat maliklerinin oy birliği aranmaktadır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1996, K. 2022/5Kaynağı aç
Ortak yerin kullanım niteliğini ve hacmini değiştiren, bağımsız bölüm ile ortak yer sınırını etkileyen, estetik veya statik sonuçlar doğuran işlemler proje değişikliği mahiyetindedir. Bu tür kalıcı proje değişiklikleri ve ortak yerin amacını değiştiren uygulamalar kural olarak kat maliklerinin oy birliğini gerektirmekte, belediyeden proje tadilatı ile onay veya ruhsat alınmasını zorunlu kılabilmektedir.
Balkon Kapatma ve Dış Cepheye Müdahaleler
Balkon ve teras kapatma gibi bina cephesini ve hacmi etkileyen müdahaleler mimari projeyi ilgilendiren işlemlerdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1996, K. 2022/5 sayılı kararında, ortak alan sayılan binanın dış duvarının yıkılarak balkonun mutfağa eklenmesi ve kalan kısma kapı açılması şeklindeki imalatların onaylı mimari projeye aykırı ve esaslı tadilat niteliğinde olduğunu, bu nevi bir müdahalenin ancak kat maliklerinin oy birliği kararıyla yapılabileceğini kabul etmiştir.
Buna karşılık Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/18099, K. 2015/5507 sayılı kararında, bağımsız bölüm balkonunun açılır kapanır hareketli ve sürgülü cam ile kapatılmasını sabit eser niteliğinde değerlendirmiştir. Bu nitelikteki imalatların bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası olmadan yapılamayacağı; kapatma malzemesinin saydam ya da ışık geçirmeyen nitelikte olmasının, sökülebilir bulunmasının veya bina statiğini etkilememesinin sonucu değiştirmeyeceği hükme bağlanmıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2014/18099, K. 2015/5507Kaynağı aç
Bağımsız Bölümlerde Değişiklik ve Tarafların Sorumluluğu
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19/2 uyarınca kat malikleri, kendi bağımsız bölümlerinde ana yapının korunmasını tehlikeye düşürecek onarım, tesis ve değişiklikler yapmaktan kaçınmalıdır. Birbiriyle tavan, taban veya duvar yoluyla bitişen bağımsız bölümlerin kesişim yerlerinde yapılacak tadilatlar ise ana yapıya hasar verilmemesi ve komşu bağımsız bölüm maliklerinin ortak mutabakatı ile gerçekleştirilebilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince her kat maliki, kusurlu eylemleriyle ana taşınmaza ya da diğer bölümlere verdiği zararlardan dolayı diğer kat maliklerine karşı hukuken sorumludur.
Ortak yerlerin kiracı tarafından izinsiz kullanılması durumunda, kiracı fiilî müdahalenin faili olarak sorumluluk taşır. Bağımsız bölüm maliki de kiracısının fiillerinden kat mülkiyeti açısından sorumlu tutulmakta; eski hâle iade yükümlülüğü ve yönetim masrafları malike yansıtılabilmektedir. Eski hâle iade ve men talepleri ayni nitelik taşıdığından taşınmazı sonradan devralan yeni malik mevcut aykırılıkla birlikte sorumluluğu devralır; dönemsel haksız kullanım bedeli ise fiilî kullanıcıdan istenir ve malike rücu ilişkisi kurulabilir.
Müdahalenin Men'i, Eski Hâle İade ve Ecrimisil Davaları
Ortak alana haksız müdahalenin men'i ve eski hâle iade taleplerinde kat malikleri adına apartman veya site yönetimi dava açabileceği gibi, her bir kat maliki de tek başına aktif husumet ehliyetine sahiptir. Kat Mülkiyeti Kanunu kaynaklı men ve iade taleplerine çoğunlukla Sulh Hukuk Mahkemesi bakarken; tazminat ve ecrimisil davalarına Asliye Hukuk Mahkemesi bakar. Müdahalenin men'i ve eski hâle iade talepleri devam eden haksız fiil niteliğinde olduğundan bu istemler hakkında zamanaşımı işlemez.
Ortak yerin haksız ve özel kullanımı sebebiyle geçmişe dönük ecrimisil talep edilebilmekte ve genel uygulamada 5 yıllık zaman dilimi dikkate alınmaktadır. Sığınak ve otopark gibi ortak alanların özel kullanımı kabul edilmemekte; bu alanlara yönelik izinsiz kullanımlarda ecrimisil ile eski hâle getirmeye birlikte hükmedilebilmektedir.
Geçici Hukuki Korumalar ve Zorunlu Onarım İstisnası
Ortak alanda devam eden haksız inşa veya kapatma faaliyetleri bulunuyorsa ihtiyati tedbir talep edilerek imalatın durdurulması istenebilir. Ayrıca delil tespiti yoluyla keşif, bilirkişi, fotoğraf ve ölçüm işlemleri yapılarak mevcut durum mimari proje ve belediye dosyası ile karşılaştırılabilir. Belediye encümeninin yıkım kararı bulunduğu durumlarda adli yargıdan men ve iade kararı alınması icra aşamasındaki direnci azaltmakta, ecrimisil ve tazminat yönünden de mahkeme hükmü sağlamaktadır.
Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19/2 hükmündeki rıza şartına kanuni bir istisna getirilmiştir. Ortak yer ve tesislerdeki bir bozukluğun anayapıya veya bağımsız bir bölüme ya da bölümlere zarar verdiğinin ve acilen onarılması gerektiğinin veya anayapının güçlendirilmesinin zorunlu olduğunun mahkemece tespit edilmiş olması hâlinde, bu onarım ve güçlendirmenin projesine ve tekniğine uygun biçimde yapılması konusunda kat maliklerinin rızası aranmaz.
İmar Mevzuatı Yaptırımları ve İdari Süreç
Ruhsatsız veya ruhsata ve ekine aykırı imalatlarda belediyelerce durdurma, para cezası ve yıkım yaptırımları tatbik edilebilmekte; encümen kararları ile yıkım işlemlerine karşı idari yargıda iptal davası açılarak yürütmenin durdurulması gündeme gelebilmektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu m. 32/1 uyarınca ise yapının imar mevzuatına aykırı olduğu bilgisi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince en geç yedi gün içinde tapu dairesine bildirilir ve aykırılığın giderildiği bildirilmedikçe bu kayıt kaldırılamaz.
3194 sayılı İMAR KANUNU m. 32Kaynağı aç
3194 sayılı İmar Kanunu m. 32 hükümleri uyarınca yapı mühürlenerek yapı tatil zaptı düzenlenir. Yapı sahibi, tutanağın asılmasından itibaren en çok bir ay içinde yapısını ruhsata uygun hâle getirerek veya ruhsat alarak mührün kaldırılmasını isteyebilir. Yapılan incelemede aykırılığın giderildiği veya ruhsat alındığı anlaşılırsa mühür kaldırılarak inşaatın devamına izin verilir. Ruhsata uygun hâle getirilmeyen veya ruhsat alınmayan yapıların ruhsatı iptal edilir; belediye encümeni veya il idare kurulu kararını takiben belediye veya valilikçe yıktırılarak masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. İdarece ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı ise bir aylık süre beklenmeden iptal edilerek yıkım hükümleri tatbik olunur.
Yapı tatil tutanağının düzenlenmesinden itibaren bir ay içinde ruhsata uygun hâle getirilmediği veya ruhsat alınmadığı tespit edilmesine rağmen iki ay içinde yıkım kararı alınmayan yapılar ile yıkım kararına rağmen altı ay içinde idarece yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir; maliyet yüzde yüz fazlasıyla ilgili idaresinden tahsil edilir. Ayrıca somut fiilin niteliğine göre imar kirliliği veya evrakta sahtecilik gibi suç tipleri kapsamında adli soruşturma ve kovuşturma gündeme gelebilir.
Ortak alana haksız müdahale ve eski hâle iade davalarında zamanaşımı süresi var mıdır?
Ortak alana haksız müdahalenin men'i ve eski hâle iade talepleri, müdahalenin sürmesi durumunda devam eden haksız fiil niteliğinde değerlendirildiğinden bu istemler yönünden zamanaşımı işlememektedir.
Balkonun sürgülü cam ile kapatılması için kat maliklerinin rızası gerekir mi?
Evet, projede yer almayan hareketli ve sürgülü cam sistemleri sabit eser niteliğinde sayıldığından, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 19/2 uyarınca bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası aranır.
Sığınak ve otopark gibi ortak alanlar tek bir kat malikine tahsis edilebilir mi?
Mimari projede sığınak veya otopark olarak düzenlenen ortak alanların bir paydaş tarafından münhasıran tasarruf edilmesi hukuka uygun görülmemekte; bu alanlara haksız elatmanın varlığı hâlinde elatmanın önlenmesi, projeye uygun eski hâle getirme ve ecrimisile birlikte hükmedilebilmektedir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2015/8031, K. 2015/8686Kaynağı aç
Kiracının ortak alana yaptığı müdahalelerden bağımsız bölüm maliki sorumlu tutulabilir mi?
Kiracı fiilî müdahalenin faili olarak şahsen sorumlu olmakla birlikte, kat mülkiyeti ilişkisinde bağımsız bölüm malikinin de kiracısının eylemlerinden kaynaklanan eski hâle getirme yükümlülüğü ve masraflarla karşılaşması gündeme gelebilmektedir.
Ortak alanın haksız kullanımı nedeniyle geçmişe dönük ne kadar ecrimisil istenebilir?
25.05.1938 tarih ve 29/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca ecrimisil davaları beş yıllık zamanaşımına tabi olup bu süre dava tarihinden geriye doğru hesaplanır; ancak bu sürenin uygulanabilmesi için davalının zamanaşımı def'inde bulunması gerekir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/10216, K. 2019/11714Kaynağı aç
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/10145, K. 2019/11774Kaynağı aç
Ortak alandaki izinsiz inşaat ve tadilatlar nasıl durdurulabilir?
Ortak alandaki haksız inşa veya kapatma faaliyetleri devam ediyorsa mahkemeden ihtiyati tedbir istenerek imalat durdurulabilir ve delil tespitiyle mevcut durum kayıt altına alınabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

