Nafakaya ilişkin mahkeme kararlarının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilerek borç ödenirse borçlu tahliye edilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 344Kaynağı aç
Nafaka Borcunun Ödenmemesi ve Tazyik Hapsi Yaptırımı
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344 hükmü gereğince, nafakaya ilişkin mahkeme kararlarının icaplarını yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsi kararı verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilerek borç ödenirse borçlu derhâl tahliye edilir.
Nafaka borçlusunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle yetkili mahkemede dava açmış bulunması hâlinde icra mahkemesi, ileri sürülen gerekçeleri değerlendirerek tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir.
2004 sayılı Kanun m. 354/3 uyarınca, icra takiplerinde alacak miktarının brüt asgari ücretin altında kalması hâlinde tazyik hapsi uygulanamayacağı kurala bağlanmışken, nafaka alacaklarına dayanan takipler bu sınırlamanın dışında tutulmuştur. Dolayısıyla takip konusu nafaka tutarı brüt asgari ücretin altında kalsa dahi borçlu hakkında tazyik hapsi yaptırımı uygulanmasına kanuni bir engel bulunmamaktadır.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 354Kaynağı aç
Tazyik Hapsinde Şikâyet Süreleri ve Yasal Koşullar
Nafaka borcunun ödenmemesi nedeniyle tazyik hapsi talebinde bulunma hakkı, 2004 sayılı Kanun m. 347 uyarınca fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her hâlde nafaka ödememe eyleminin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer. Bu hak düşürücü süreler içinde icra mahkemesine başvurulması zorunludur.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 347Kaynağı aç
Nafakanın aylık dönemler hâlinde ödenmesi asıl olduğundan, ödenmeyen her aya ilişkin nafaka borcu için yasal şikâyet süreleri gözetilerek ayrı ayrı tazyik hapsi istenebilir. Ancak daha önce şikâyete konu edilmiş aynı nafaka borcu dönemi için mükerrer nitelikte yeniden şikâyet başvurusu yapılamaz.
Geriye dönük birikmiş nafaka alacakları için 10 yıllık genel zamanaşımı süresi içinde icra takibi başlatılması mümkündür. Buna karşılık, şikâyet tarihinden önceki 3 ayı aşan geçmiş birikmiş nafaka dönemleri için tazyik hapsi yaptırımı talep edilemez.
Nafaka borçlusunun hakkında verilen tazyik hapsi cezasını çekmesi veya cezaevinde bulunması nafaka borcunu ortadan kaldırmaz. Hapis yaptırımı infaz edilse dahi ödenmemiş olan nafaka bedeli hukuken silinmeyip birikmiş nafaka borcu olarak varlığını devam ettirir.
Tazyik Hapsi Kararına İtiraz, Cezanın Düşmesi ve Zamanaşımı
İcra mahkemesince verilen tazyik hapsi kararlarına karşı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 353 uyarınca kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz merciinin incelemesi sonucunda verilen karar kesindir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 353Kaynağı aç
2004 sayılı Kanun m. 354/1 uyarınca, takibi şikâyete bağlı bulunan bu süreçte nafaka alacaklısının şikâyetinden feragat etmesi veya borcun itfa edildiğinin sabit olması durumunda dava ve bütün neticeleriyle birlikte ceza düşer.
İcra mahkemesinin İcra ve İflas Kanunu hükümleri dairesinde verdiği tazyik hapsine ilişkin kararlar, 2004 sayılı Kanun m. 354/2 uyarınca kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra infaz kabiliyetini yitirir ve artık yerine getirilemez.
Nafaka Alacaklarının İcra Takibi ve Maaş Haczi Yoluyla Tahsili
Boşanma davası sürecinde mahkemece ara kararla takdir edilen tedbir nafakası, nihai bir hüküm niteliği taşımadığından ilamsız icra takibi yoluyla takibe konulur. Bu takip türünde yetkili icra dairesi borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesidir.
İlamsız takibe konu edilen tedbir nafakasına karşı borçlunun 7 gün içinde itiraz etme hakkı bulunmaktadır. Borçlunun takibe itiraz etmesi hâlinde alacaklı taraf, icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılması davası açarak takibin devamını sağlayabilir.
Boşanma veya nafaka davasının esası neticesinde mahkeme ilamına bağlanan yoksulluk, iştirak ve yardım nafakaları ilamlı icra takibine konu edilir ve Türkiye'deki tüm icra dairelerinde takibe konulabilir. İlamlı icra takiplerine karşı borçlunun 7 gün içinde itiraz hakkı bulunsa da bu itiraz ilamlı takip sürecini kendiliğinden durdurmaz.
Nafaka borçlusunun maaşına haciz tatbik edilmesi hâlinde, her ay işlemekte olan güncel cari nafaka miktarı maaştan tam olarak kesilir. Geriye dönük birikmiş nafaka alacakları ise cari nafaka miktarı ayrıldıktan sonra maaşın kalan kısmından azami dörtte bir oranında haczedilerek icra dosyasına aktarılır.
Nafaka davaları yargılama usulü olarak basit yargılama usulüne tabidir ve kanuni düzenleme uyarınca adli tatil süresi içinde de görülmeye devam eder.
Nafaka ödenmezse hapis cezası uygulanır mı?
Mahkemece hükmedilen nafaka borcunun ödenmemesi durumunda alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsi kararı verilebilir.
Tazyik hapsi yatıldığında nafaka borcu silinir mi?
Hayır, nafaka borçlusunun tazyik hapsine girmesi borcu ortadan kaldırmaz; ödenmeyen tutar birikmiş nafaka alacağı olarak varlığını ve icra kabiliyetini korur.
Nafaka tazyik hapsi şikâyet süresi ne kadardır?
Şikâyet hakkı, nafakanın ödenmediğinin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her hâlde ödememe eyleminin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır.
Nafaka borcu ödenirse tazyik hapsi cezası düşer mi?
Evet, hapsin infazına başlandıktan sonra nafaka borcu ödenirse veya alacaklı şikâyetinden feragat ederse dava ve ceza bütün neticeleriyle düşer, borçlu derhâl tahliye edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy