Nafakanın Ödenmemesi Halinde Tazyik Hapsi Yaptırımı
Nafakaya ilişkin mahkeme kararlarının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, nafaka alacaklısının şikayeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesinin birinci fıkrasında öngörülen bu yaptırım, borçluyu edimini ifa etmeye yöneltmeyi amaçlar.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 344Kaynağı aç
Tazyik hapsi klasik anlamda bir adli ceza niteliği taşımayıp borçluyu ödemeye zorlamayı hedefleyen bir icra tedbiridir. Bu hukuki mahiyeti gereğince tazyik hapsi adli sicil kaydına işlenmez. Bununla birlikte söz konusu yaptırımın adli para cezasına veya seçenek yaptırımlara çevrilmesi ve ertelenmesi kanunen mümkün değildir.
Tazyik Hapsi Şikayetinin Koşulları ve Yargılama Usulü
Nafaka borcunun ödenmemesi gerekçesiyle tazyik hapsi istenebilmesi için alacaklının usulüne uygun bir icra takibi başlatması ve borçluya icra emrini tebliğ ettirmesi zorunludur. Takip kesinleştikten sonra icra emrinin borçluya tebliğ edildiği tarihten itibaren en az bir aylık sürenin geçmiş olması aranır.
Tazyik hapsi talebinde bulunabilmek için icra emrinin tebliği ile şikayet tarihi arasında işlemiş ve ödenmemiş en az bir aylık güncel nafaka borcunun doğmuş olması gerekir. Buna karşılık geçmiş dönemlere ilişkin birikmiş nafaka alacakları adi alacak niteliğinde kabul edildiğinden bu alacak kalemleri için borçlu aleyhine tazyik hapsi kararı verilemez.
İcra mahkemesinde nafaka yükümlülüğünün ihlali sebebiyle yürütülen yargılamada, mahkemece düzenlenen çağrı kağıdının borçluya tebliği ile duruşma günü arasında en az bir haftalık süre bulunması yasal bir zorunluluktur.
Şikayet Süreleri ve Kararın Yerine Getirilmesi
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 347. maddesi uyarınca şikayet hakkı, nafaka borcunun ödenmediğinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 347Kaynağı aç
İcra mahkemesi tarafından verilen tazyik hapsi kararının infazı da yasal bir süreye bağlanmıştır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 354. maddesinin ikinci fıkrasına göre icra mahkemesince hükmedilen tazyik hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 354Kaynağı aç
Asgari Ücret Sınırı İstisnası ve Emekli Maaşı Haczi
İcra takiplerinde borç tutarı yetkili komisyonca belirlenen en yüksek brüt aylık asgari ücret miktarının altında kaldığında kural olarak tazyik veya disiplin hapsi uygulanamaz. Ancak 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 354. maddesinin üçüncü fıkrasında nafaka alacaklarına dayanan takipler bu genel kuralın dışında bırakılmıştır. Bu doğrultuda nafaka alacağının miktarı yasal asgari ücret eşiğinin altında kalsa dahi borçlu hakkında hapis tazyiki istenebilir.
Nafaka alacağı imtiyazlı alacak niteliğine sahiptir. Bu ayrıcalıklı konumu gereği diğer borç türlerinden farklı olarak borçlunun emekli maaşı üzerine nafaka sebebiyle haciz konulabilmektedir. Bunun yanı sıra maaş hacizlerinde işletilen olağan dörtte bir kesinti sınırı güncel nafaka kesintilerinde uygulanmaz.
Nafakanın Kaldırılması veya Azaltılması Davasının Etkisi
Hakkında tazyik hapsi talep edilen borçlunun nafakanın kaldırılması ya da indirilmesi istemiyle aile mahkemesinde dava açmış bulunması ihtimalinde özel bir usul işletilebilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mahkeme, borçlunun ileri sürdüğü sebepleri değerlendirerek tazyik hapsinin uygulanmasını açılan davanın sonuna bırakabilir.
Tazyik Hapsinin Düşmesi, Tahliye ve Borcun Durumu
Tazyik hapsinin uygulanmasına fiilen başlanmış olsa dahi nafaka kararının gereği yerine getirilirse 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesinin birinci fıkrası uyarınca borçlu derhal tahliye edilir. Aynı Kanun'un 354. maddesinin birinci fıkrası gereğince alacaklının şikayetinden vazgeçmesi veya borcun ödendiğinin ispatlanması halinde dava ve tüm sonuçlarıyla birlikte ceza düşer.
Borçlunun üç aylık tazyik hapsini cezaevinde çekmiş olması nafaka borcunu sonlandırmaz; asıl borç icra takip dosyasında işlemeye devam eder. Aynı nafaka borcu dönemi için borçluya iki defa tazyik hapsi uygulanamaz. Ancak yasal şikayet süreleri gözetilerek ödenmeyen her yeni dönem nafaka alacağı için borçlu aleyhine yeniden tazyik hapsi kararı verilmesi talep edilebilir.
Geçmiş dönem birikmiş nafaka alacakları için hapis kararı verilir mi?
Hayır, geçmişe dönük birikmiş nafaka alacakları adi alacak niteliğinde kabul edildiğinden bu alacaklar nedeniyle tazyik hapsi kararı verilemez.
Nafaka sebebiyle uygulanan tazyik hapsi adli sicil kaydına geçer mi?
Hayır, tazyik hapsi bir suç cezası değil ifaya zorlama niteliğinde icra tedbiri olduğundan adli sicile işlenmez, paraya veya seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez.
Nafaka borcu ödendiğinde borçlu tahliye edilir mi?
Evet, hapsin uygulanmasına başlanmış olsa bile nafaka kararının gereği yerine getirildiğinde borçlu derhal tahliye edilir ve şikayetten feragat veya ödeme halinde ceza tüm sonuçlarıyla düşer.
Üç aylık hapis infaz edildiğinde nafaka borcu silinir mi?
Hayır, borçlunun üç aylık tazyik hapsini çekmesi nafaka borcunu ortadan kaldırmaz ve borç icra dosyasında varlığını sürdürür.
Ödenmeyen her nafaka ayı için ayrı ceza istenebilir mi?
Evet, aynı borç dönemi için mükerrer tazyik hapsi verilemez ancak yasal şikayet sürelerine uyulması koşuluyla ödenmeyen her yeni dönem için yeniden tazyik hapsi talep edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy