Müdahalenin Meni ve Kal Davası Şartları ile Hükümleri

Müdahalenin Meni Davasının Hukuki Niteliği ve Şartları

Müdahalenin meni davası, ayni veya şahsi bir hakka yönelik haksız saldırıların sonlandırılmasını sağlayan bir eda davasıdır. Davanın açılabilmesi için davacının ayni veya şahsi bir hakkının bulunması, bu hakka fiilen el atılmış olması ya da el atma tehlikesinin bulunması ve gerçekleştirilen müdahalenin haksız olması şarttır. Tamamlanmış ve sona ermiş müdahalelere karşı bu dava açılamaz. Müdahalede bulunan kişinin kusurlu olması zorunlu bir koşul değildir.

El atmanın önlenmesi talebiyle açılan yargılama neticesinde davalı hakkında müdahaleyi sona erdirecek davranışları yapmaya veya müdahaleye yol açacak davranışlardan kaçınmaya yönelik eda hükmü kurulur.

Dava Açma Süresi ve Arabuluculuk Şartı

Ayni veya şahsi haklara yönelik haksız el atma fiili devam ettiği sürece müdahalenin meni davası her zaman açılabilir. Müdahalenin sürdüğü durumlarda dava hakkı herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi tutulmaz.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A uyarınca tüketici mahkemelerindeki uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk kuralına yer verilmiş olmakla birlikte taşınmazın aynından doğan davalar bu kapsamın dışında tutulmuştur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2022/6968 Esas ve 2022/9061 Karar sayılı ilamında, mülkiyet hakkına dayalı el atmanın önlenmesi talebinin taşınmazın aynına ilişkin olduğu ve bu doğrultuda dava şartı arabuluculuk kapsamında yer almadığı belirtilmiştir.

Zilyetliğin Korunması ve Ayni Hak Ayrımı

Türk Medeni Kanunu m. 982 uyarınca başkasının zilyet bulunduğu bir şeyi gasbeden kişi, o şey üzerinde üstün bir hakka sahip olduğunu iddia etse dahi onu geri vermekle yükümlüdür. Davalı taraf o şeyi davacıdan geri almasını gerektirecek üstün bir hakka sahip olduğunu derhal ispat ederse geri vermekten kaçınabilir. Bu dava şeyin geri verilmesine ve zararın giderilmesine yöneliktir.

Türk Medeni Kanunu m. 983 hükmüne göre zilyetliği saldırıya uğrayan kimse, saldırıda bulunan şey üzerinde bir hak iddia etse dahi ona karşı saldırının sona erdirilmesini, sebebinin önlenmesini ve zararın giderilmesini dava edebilir.

Zilyetliğe yönelik gasp ve saldırıdan doğan dava açma hakkı, Türk Medeni Kanunu m. 984 uyarınca zilyedin fiili ve faili öğrenmesinden başlayarak iki ay ve her hâlde fiilin üzerinden bir yıl geçmekle düşer. Zilyetliğin korunmasına dayalı el atmanın önlenmesi davalarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 4/1-c uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir ve basit yargılama usulü uygulanır.

Davacının talebi ile davalının savunmasının zilyetliğin arkasında bulunan bir hakka dayandığı durumlarda uyuşmazlık salt zilyetliğin korunması kapsamında değerlendirilmemektedir. Benzer şekilde Hazine arazisi üzerine izinsiz inşa edilen ve hafif yapı niteliğinde bulunmayan yapılara ilişkin şahsi veya miras hakkına dayalı uyuşmazlıklar da salt zilyetliğin korunması davası olarak değil, hak davası niteliğinde ele alınmaktadır.

Kal Davası ve Haksız Malzemenin Kaldırılması

Müdahalenin meni davası ile haksız yapının veya eklentinin kaldırılmasını sağlayan kal davası birlikte açılabilir. El atmanın önlenmesi süregelen haksız davranışı durdururken, kal talebi taşınmaz üzerine yapılan izinsiz yapı, duvar, çit veya tesisat gibi sonuçların ortadan kaldırılmasını sağlar.

Türk Medeni Kanunu m. 722 uyarınca bir kimse başkasının arazisindeki yapıda kendisinin veya bir başkasının malzemesini kullanırsa bu malzeme arazinin bütünleyici parçası haline gelir. Sahibinin rızası bulunmaksızın kullanılan malzemenin sökülmesi aşırı zarara yol açmayacaksa malzeme sahibi gideri yapıyı yaptırana ait olmak üzere sökülüp kendisine verilmesini isteyebilir. Aynı şartlar altında arazi maliki de rızası olmaksızın yapılan yapıda kullanılan malzemenin masrafı yapıyı yaptırana ait olmak üzere sökülüp kaldırılmasını talep edebilir.

Yapının kaldırılmasının aşırı zarara yol açıp açmadığı değerlendirilirken inşaatın ortadan kaldırılması halinde malikin elde edeceği faydaya nazaran arazide doğacak değer kaybının fazlalığı, yapının korunmasındaki kamusal yarar ve ana taşınmazın bütünlüğünün bozulup bozulmadığı dikkate alınabilir. Türk Medeni Kanunu m. 724 çerçevesinde ise yapının kıymeti arsa değerinden açık biçimde yüksek olduğunda, iyiniyetli tarafa denk bir bedel ödenerek yapıyla birlikte arazinin tamamının veya lüzumlu parçasının mülkiyetinin malzeme sahibine aktarılmasını isteme imkanı tanınmıştır.

Türk Medeni Kanunu m. 728 gereğince başkasının arazisi üzerinde kalıcı olması amaçlanmaksızın yapılan kulübe, büfe, çardak ve baraka gibi hafif yapılar bunların malikine aittir. Bu tür yapılar taşınır mal hükümlerine tabi tutulur ve tapu kütüğünde gösterilmez.

Ecrimisil ve Tazminat Talepleri

Müdahalenin meni davasında el atmanın önlenmesi talebi ile birlikte geçmiş kullanımlara karşılık ecrimisil ve taşınmazda meydana gelen zararlar sebebiyle maddi tazminat istenebilir. El atmanın önlenmesi geleceğe dönük koruma sağlarken, ecrimisil haksız kullanımın geçmişte doğurduğu kullanma karşılığını, tazminat ise mevcut zararları hedefler.

Haksız işgal tazminatı olan ecrimisile hükmedilebilmesi için işgal eyleminde bulunan kişinin kötü niyetli olması ve bu işgal sebebiyle hak sahibinin zarara uğraması koşullarının birlikte gerçekleşmesi aranabilmektedir.

İspat Vasıtaları ve Kararların İcrası

Kal davasında müdahalenin varlığı ile kapsamını belirlemek amacıyla tapu kayıtları, ruhsat belgeleri, keşif, fotoğraflar, tanık anlatımları ve bilirkişi raporu delil olarak değerlendirilir.

Müdahalenin meni ilamı kural olarak icraya konulabilmek için kesinleşme şartına bağlı değildir. Ancak dava konusu eşyanın mülkiyeti çekişmeli ise hükmün icraya konulabilmesi için kararın kesinleşmesi gerekir. Kal davası kapsamındaki yıkım veya kaldırma hükümleri ise kural olarak kesinleşme koşuluna tabidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy