El Atmanın Önlenmesi Davasının Hukuki Niteliği
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 683 uyarınca malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi her türlü haksız müdahalenin önlenmesini de dava yoluyla isteyebilir. Bu dava mülkiyet hakkından doğan ayni nitelikte bir dava olup temel amacı taşınmaz üzerindeki hukuka aykırı müdahalenin sona erdirilmesidir. Müdahalede bulunan kişinin kusurlu olması davanın kabulü bakımından zorunlu tutulmaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 683Kaynağı aç
El atmanın önlenmesi talebi, zilyetliğin idari veya kazai yoldan korunmasından farklı olarak doğrudan mülkiyet hakkına veya taşınmazda kurulu sınırlı ayni hakka dayanır. Bu kapsamda davacının taşınmaz üzerindeki hak sahipliğini hukuken ortaya koyması zorunludur. Müdahale bir taşınmazın tamamını kapsayabileceği gibi sınır ihtilafları, komşu taşınmaza taşma, paylı mülkiyette belirli bir alanın işgali veya ortak yerlerin kapatılması şeklinde kısmi nitelikte de kalabilir. Kısmi müdahalenin varlığı halinde dava yalnızca müdahaleye konu olan taşınmaz bölümü bakımından açılır.
Davanın Açılma Şartları ve Hukuki Yarar
Müdahalenin önlenmesi davasının açılabilmesi için taşınmaza yönelik fiilin hak sahibinin rızasına dayanmaması, hukuki bir yetki veya haklı gerekçeye dayanmaması ve kullanım yahut tasarruf yetkisini ihlal etmesi şarttır.
Dava devam eden müdahalelerin ortadan kaldırılmasını hedeflediğinden kural olarak haksız el atmanın dava tarihinde fiilen sürüyor olması gerekir. Haksız müdahale dava açılmadan önce bütünüyle sona ermişse güncel ve korunmaya değer hukuki yarar şartı gerçekleşmediğinden davanın reddi gündeme gelebilir. Ancak sona ermiş müdahaleler nedeniyle oluşan zararlar yönünden ecrimisil veya tazminat talepleri saklıdır.
Taraf Sıfatı ve Mülkiyet Biçimlerine Göre Dava Hakkı
Dava; malik, paydaş, intifa hakkı sahibi, oturma hakkı sahibi ve üst hakkı sahibi gibi hak sahipleri tarafından açılabilir. Bununla birlikte kiracılar ile intifa, oturma ve üst hakkı gibi hak sahipleri de taşınmaz üzerindeki kullanma ve yararlanma haklarına yönelen müdahalelerin önlenmesini isteyebilir.
Paylı mülkiyette paydaşlardan her biri taşınmazın tamamına yönelik haksız müdahalelerin önlenmesini talep edebilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 702 çerçevesinde elbirliği mülkiyetinde ise ortakların hak ve yükümlülükleri topluluğu doğuran kanun veya sözleşme hükümleriyle tayin edilir. Kanunda veya sözleşmede aksine düzenleme bulunmadığı takdirde hem yönetim hem tasarruf işlemleri bakımından ortakların oybirliğiyle karar vermesi kuralı geçerlidir. Sözleşmeden doğan elbirliği ortaklığı devam ettiği sürece paylaşma istenemez ve ortaklık payı üzerinde tasarrufta bulunulamaz. Bu doğrultuda miras ortaklığının taraf olduğu uyuşmazlıklarda kural olarak ortaklığın birlikte hareket etmesi gerekir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 702Kaynağı aç
Yargılama Usulü, İspat ve İhtiyati Tedbir
El atmanın önlenmesi davalarında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Yetki hususunda ise kesin yetki kuralı geçerli olup dava taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde görülür.
Davacı, taşınmaz üzerindeki ayni veya korunmaya değer hakkını ve karşı tarafın hukuka aykırı müdahalesini ispatla yükümlüdür. Uyuşmazlığın çözümünde tapu ve kadastro kayıtları, keşif, bilirkişi incelemesi, tanık anlatımları, fotoğraf ve video kayıtları, belediye belgeleri ve teknik raporlar delil teşkil eder. Dava sürecinde müdahalenin ağırlaşmasını veya telafisi güç zararların meydana gelmesini engellemek amacıyla mahkemeden yaklaşık ispat şartıyla ihtiyati tedbir talep edilmesi mümkündür.
Yıkım (Kal) Talebi ve Kararın İcrası
Taşınmaz üzerine haksız olarak bina, duvar, tel örgü veya benzeri engeller inşa edilmişse, el atmanın önlenmesi davası ile birlikte bu engellerin kaldırılması ve yıkımı (kal) talep edilebilir.
Taşınmazın haksız şekilde işgal edildiğinin tespitiyle davanın kabul edilmesi durumunda mahkemece tahliye kararı verilebilir. Tahliye kararı, hükmün kesinleşmesi ve icra prosedürünün işletilmesiyle fiilen yerine getirilir. El atmanın önlenmesine ilişkin kararlar ilamlı icra yoluyla uygulanır; davalının mahkeme hükmüne rağmen el atmayı sona erdirmemesi durumunda müdahale icra müdürlüğü eliyle giderilir.
İlk derece mahkemesince verilen el atmanın önlenmesi kararlarına karşı kanundaki koşulların varlığı halinde Bölge Adliye Mahkemeleri nezdinde istinaf ve şartları dahilinde Yargıtay nezdinde temyiz kanun yoluna başvurulabilir.
El atmanın önlenmesi davasında müdahale edenin kusuru aranır mı?
Hayır, davanın amacı hukuka aykırı eylemin ortadan kaldırılması olduğundan müdahalede kusur bulunması şart değildir.
Dava açılmadan önce sona eren müdahaleler için bu dava açılabilir mi?
Müdahalenin dava tarihinde devam etmesi gerektiğinden, sona eren eylemler için hukuki yarar yokluğu sebebiyle ret gündeme gelebilir; ancak geçmiş dönem için ecrimisil veya tazminat istenebilir.
Paylı mülkiyette bir paydaş taşınmazın tamamı için dava açabilir mi?
Evet, paylı mülkiyette paydaşlardan her biri taşınmazın bütününe yönelen haksız el atmanın önlenmesini talep edebilir.
Haksız yapının yıkımı el atmanın önlenmesi davasında istenebilir mi?
Evet, taşınmaz üzerinde haksız yapı veya benzeri bir engel bulunması halinde el atmanın önlenmesi ile birlikte yapının kaldırılması veya yıkımı talep edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy