Mirastan mal kaçırma nedeniyle açılan tapu iptal ve tescil davası; mirasbırakanın, mirasçılarından bir kısmını miras hakkından mahrum bırakmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği taşınmazını tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesi halinde açılır. Bu işlem hukuki niteliği itibarıyla nisbi muvazaa sayılır ve görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir.
Muris Muvazaasının Hukuki Niteliği ve Geçersizlik Halleri
Muris muvazaasında iki farklı işlem bir arada yer alır. Görünürde yapılan satış veya bakım sözleşmesi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığından muvazaalı kabul edilir. Tarafların asıl iradesini oluşturan gizli bağış işlemi ise kanunun öngördüğü resmi şekil şartına uygun yapılmadığı için geçersizdir.
Hakların kullanılması ile borçların yerine getirilmesinde dürüstlük kuralına uygun davranılması zorunludur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesi gereğince, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
Muvazaanın Tespiti ve İspat Kriterleri
Satış bedelinin mirasbırakanın banka hesaplarına hiç girmemiş olması veya devralan kişinin gelir ve malvarlığı düzeyinin bu bedeli karşılamaya elverişli bulunmaması, devrin gerçekte bağış niteliğinde olduğunu gösteren güçlü karinelerdendir.
Mirasbırakanın mali durumunun iyi olması, borcunun bulunmaması ya da nakit ihtiyacı olmamasına rağmen taşınmazlarını devretmesi, işlemin gerçek bir satış olmadığı yönünde değerlendirmeye yol açabilir. Muvazaaya dayalı tapu iptal ve tescil taleplerinde mirasçıları aldatma kastının varlığı kanıtlanmalıdır; bu aldatma kastı ispat edilemediği takdirde dava reddedilir.
Davacı Sıfatı ve Dava Arkadaşlığı
Mirasbırakanın mal kaçırma amacıyla yaptığı muvazaalı taşınmaz temliklerine karşı, mirasçıların saklı pay sahibi olup olmamasına bakılmaksızın miras hakkı ihlal edilen tüm mirasçılar dava açabilir. Bu doğrultuda saklı pay sahibi olan mirasçılar, saklı payı bulunmayan mirasçılar, atanmış mirasçılar ve terekeye temsilci atanması durumunda temsilci davacı sıfatına sahiptir.
Mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadığı için her mirasçı diğerlerinden bağımsız olarak tek başına dava ikame edebilir. Bir mirasçının tek başına dava açması halinde taşınmazın tamamının değil, yalnızca davacının miras payı oranında tapu iptali ve tesciline karar verilir. Birden fazla mirasçının birlikte dava açması halinde ise taşınmaz, davacı mirasçıların payları oranında adlarına tescil edilir.
Davalı Taraf ve Taraf Teşkili
Dava kural olarak taşınmazı mirasbırakandan devralan kişiye karşı açılır. Taşınmaz el değiştirmişse son malike veya taşınmaz üzerinde ayni hak sahibi olan üçüncü kişilere karşı da husumet yöneltilebilir. Taşınmazın birden fazla kişiye devredilmiş olması, paylı mülkiyet halinde bulunması veya üzerinde ayni hak tesis edilmiş olması hallerinde davanın tüm ilgililere birlikte açılması gerekir; aksi halde dava usulden reddedilebilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Taşınmazın Durumu
Mirastan mal kaçırma nedenine dayalı tapu iptal ve tescil davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 12. maddesinin ilk fıkrası uyarınca, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir ve bu yetki kuralı tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 12Kaynağı aç
Davaya konu işlemler birden fazla taşınmaza ilişkin olduğu takdirde, 6100 sayılı Kanun'un 12. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da dava açılabilir. Ayrıca yargılama sürerken taşınmazın el değiştirmesini önlemek amacıyla mahkemeden tapu kaydına satış ve devir yasağı şerhi konulması yönünde ihtiyati tedbir talep edilebilir.
Zamanaşımı, Kanun Yolları ve İyiniyetli Üçüncü Kişiler
Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları zamanaşımına tabi değildir.
İlk derece mahkemesinin gerekçeli kararının tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yoluna, istinaf dairesi kararına karşı ise tebliğden itibaren 2 hafta içinde Yargıtay nezdinde temyiz yoluna başvurulabilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu gereğince taşınmazın aynına ilişkin tapu iptal ve tescil kararları kesinleşmeden icra edilemez; istinaf ve temyiz incelemeleri sonuçlanmadan tapu sicilinde tescil işlemi yapılamaz.
Taşınmazın tapu siciline güvenerek iyiniyetle devralan üçüncü kişiye geçmiş olması ve tapunun iptalinin mümkün olmaması halinde mirasçılar, uğradıkları zararın karşılanması amacıyla taşınmazın değeri üzerinden tazminat talebinde bulunabilirler.
Mirastan mal kaçırma davasında zamanaşımı süresi var mıdır?
Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları herhangi bir zamanaşımına tabi değildir.
Mirastan mal kaçırma davasını kimler açabilir?
Saklı pay sahibi olan veya olmayan tüm mirasçılar, atanmış mirasçılar ve terekeye temsilci atanmışsa temsilci bu davayı açabilir.
Bir mirasçı tek başına dava açarsa tapunun tamamı iptal edilir mi?
Mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadığından, tek başına dava açan mirasçı lehine yalnızca kendi miras payı oranında iptal ve tescil kararı verilir.
Taşınmaz iyiniyetli üçüncü kişiye satılmışsa ne yapılabilir?
İyiniyetli üçüncü kişinin mülkiyeti korunup tapu iptali yapılamıyorsa mirasçılar uğradıkları zarar sebebiyle taşınmazın değeri üzerinden tazminat isteyebilirler.
Tapu iptal ve tescil kararı verildiği anda tapuya işletilebilir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca ayni hakka ilişkin kararlar kesinleşmeden icra edilemez; istinaf ve temyiz süreçleri tamamlanmadan tapuda tescil gerçekleştirilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy