Mehir, evlenme sözleşmesi anında, evliliğin devamı süresince veya evliliğin sona ermesi halinde kocanın kadına belirli bir mal, para yahut ekonomik değeri bulunan bir menfaati armağan etmesidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu kapsamında mehire dair doğrudan özel bir kanun hükmü bulunmamakla birlikte, kanun evlenme merasiminde veya evlilik birliği kurulurken eşlerin birbirine mal veya para vermesini ya da vermeyi taahhüt edip ertelemesini yasaklamamıştır. Bu doğrultuda mehir anlaşmaları borçlar hukuku prensipleri çerçevesinde geçerli kabul edilmektedir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/3342, K. 2013/14113Kaynağı aç
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2019/482, K. 2019/3079Kaynağı aç
Mehir Türleri ve Mehri Müeccelin Hukuki Niteliği
Mehir uygulamada peşin ödenen muaccel mehir ve ödenmesi ileriye bırakılan mehri müeccel olmak üzere ikiye ayrılır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2013/3342 Esas ve 2013/14113 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere mehri müeccel, evliliğin boşanma veya ölümle nihayetlenmesi gibi ileriye yönelik bir bağışlama vaadi vasfındadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2019/482 Esas ve 2019/3079 Karar sayılı ilamına göre söz konusu bağışlama vaadi yalnızca koca tarafından değil, üçüncü bir kişi tarafından da geçerli biçimde üstlenilebilir. Bu taahhüt üçüncü kişi yararına borç altına girme niteliğinde olmayıp 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında bağışlama vaadi hükümlerine tabidir.
Mehir Konusu Olabilecek Malvarlığı Değerleri ve Miktar Sınırı
Mehir olarak nakit para, altın, ziynet eşyası, bilezik, araç, bağımsız bir alacak hakkı, taşınır veya taşınmaz mallar kararlaştırılabilir. Bu edimin geçerli olabilmesi için hukuka aykırı olmaması, ekonomik bir değer taşıması ve belirli veya belirlenebilir nitelikte bulunması şarttır. Türk hukukunda mehir miktarı için kanunla getirilmiş herhangi bir taban veya tavan sınır yer almamakta, miktar tarafların serbest iradesi doğrultusunda saptanmaktadır.
Mehir Senedinin Geçerlilik Şartları ve Şekil Kuralları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 288. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bağışlama sözü vermenin geçerliliği bu sözleşmenin yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Taşınır mallar veya para alacakları yönünden düzenlenen mehir senetlerinin yazılı olması bağlayıcılık için kafidir. Ancak aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakkın bağışlanması sözü verilmişse geçerlilik ancak resmî şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 288Kaynağı aç
Türk Borçlar Kanunu'nun 288. maddesinin üçüncü fıkrasına göre şekle uyulmaması sebebiyle geçersiz sayılan bağışlama sözü verme, bağışlayan tarafından yerine getirildiğinde elden bağışlama hükmündedir. Bununla birlikte geçerliliği resmî şekle bağlanmış olan taşınmaz bağışlamalarında bu kural uygulanmaz. Ayrıca borçlunun açtığı bir senet iptali veya bağıştan rücu davası bulunmadığı ve bu husus davada bir defi olarak ileri sürülmediği sürece mahkeme 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 26. maddesinde düzenlenen taleple bağlılık ilkesi gereğince kendiliğinden bağıştan dönme şartlarının oluştuğunu ileri sürerek mehir talebini reddedemez.
Mehir Ne Zaman Ödenir ve Zamanaşımı Süresi Nedir?
Mehir alacaklarında zamanaşımı süresi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesinde yer alan genel hüküm doğrultusunda on yıldır. Bu on yıllık süre, peşin öngörülen muaccel mehirde nikâh tarihinden itibaren işlemeye başlar; evliliğin sona ermesi şartına bağlanan vadeli (müeccel) mehirde ise evliliğin boşanma veya ölüm ile son bulduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 146Kaynağı aç
Mehir Alacağının Mal Rejimi ve Miras Hukuku Karşısındaki Durumu
Mehir, evlilik birliğinin mali sonuçlarından bağımsız nitelikte kadına ait kişisel bir alacak hakkıdır. Bu nedenle eşler arasında boşanma sonrasında gerçekleştirilen mal rejiminin tasfiyesi ve artık değer paylaşımlarına dahil edilmez. Borçlu kocanın mehir borcunu ifa etmeden vefat etmesi halinde borç kocanın terekesinden ödenir; alacaklı kadının vefat etmesi durumunda ise mehir alacağı yasal mirasçılarına geçer.
Mehir Hangi Durumlarda Talep Edilemez?
Geçerli bir yazılı mehir sözleşmesi veya mehir senedinin bulunmaması, kararlaştırılan borcun daha önceden ifa edildiğinin kanıtlanması, alacaklı kadının borcu açıkça ibra etmesi ya da haktan feragat etmiş olması hallerinde mehir talep edilemez. Aynı şekilde evlilik akdinin hiç kurulmamış olması veya mehir düzenlemesinin geçersiz bulunması durumunda da talep ileri sürülemez. Anlaşmalı boşanma protokolünde kadın mehir hakkından açıkça feragat edebilir; ancak protokolde aksine bir kayıt veya açık bir feragat yer almıyorsa kadın mehir alacağını talep etme hakkını sürdürür.
Mehir Alacağı Davasında Görevli Mahkeme
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesi aile mahkemelerinin aile hukukundan doğan dava ve işleri göreceğini düzenlemiştir. Bir yaklaşıma göre mehir alacağı için aile mahkemesinde dava açılıp ilam alındıktan sonra icra takibi yapılması öngörülmektedir. Buna karşılık Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2014/22932 Esas ve 2016/4548 Karar sayılı kararında, mehir senedine dayalı mehri müeccel alacaklarının aile hukukundan değil Türk Borçlar Kanunu'nun bağışlama sözü verme hükümlerinden kaynaklanan genel bir alacak niteliğinde olduğu ve bu davalara bakmakla genel mahkemelerin, yani Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevli olduğu kabul edilmiştir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2014/22932, K. 2016/4548Kaynağı aç
4787 sayılı AİLE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YARGILAMA USULLERİNE DAİR KANUN m. 4Kaynağı aç
Mehir nedir ve bağışlama sayılır mı?
Mehir, kocanın evlilik sırasında veya sona ermesi halinde eşine vermeyi taahhüt ettiği malvarlığı değeridir. Mehri müeccel hukuken Türk Borçlar Kanunu kapsamında ileriye dönük bir bağışlama vaadi niteliğindedir.
Mehir senedi noterden yapılmak zorunda mıdır?
Taşınır mal veya nakit alacaklara ilişkin bağışlama vaadinin geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir; ancak taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakkın bağışlanması vaadinde resmî şekil zorunludur.
Boşanmada mehir mal paylaşımına dahil edilir mi?
Hayır, mehir evlilik birliğinden bağımsız olarak kadına ait kişisel bir alacak hakkı sayıldığından eşler arasındaki mal rejimi tasfiyesine ve hesaplamalarına dahil edilmez.
Mehir alacağı davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Mehir alacaklarında genel zamanaşımı on yıldır; peşin mehirde nikâh tarihinden, vadeli mehirde ise evliliğin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Koca dışındaki bir kişi mehir taahhüdünde bulunabilir mi?
Evet, mehri müeccel niteliğindeki bağışlama vaadi koca dışında üçüncü bir kişi tarafından da yazılı şekilde verilmek kaydıyla geçerli biçimde üstlenilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

