Kısmi bölünme, taşınmazın ayrıca sayıldığı bağımsız bir devir yolu değildir. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 19. maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi, işlemi şöyle tanımlar: bilançoda yer alan ve en az iki tam yıl süreyle elde tutulan iştirak hisseleri ya da üretim veya hizmet işletmelerinden biri veya birkaçı, kayıtlı değerleri üzerinden ayni sermaye olarak devredilir. Devralan, mevcut veya yeni kurulacak tam mükellef bir sermaye şirketidir. Aynı bent, sermaye şirketi niteliğindeki yabancı kurumun Türkiye'deki iş yeri veya daimi temsilcisinin bilançosundaki varlıklar için de bu devri kısmi bölünme sayar. Bentte taşınmaz ibaresi yer almaz.
5520 sayılı KURUMLAR VERGİSİ KANUNU m. 19Kaynağı aç
Kanunun Saydığı Devir Konuları
Devir konusu iki kümeden oluşur. Birinci küme, bilançoda yer alan ve en az iki tam yıl süreyle elde tutulan iştirak hisseleridir. İkinci küme, devredenin sahip olduğu üretim veya hizmet işletmeleridir. Bu işletmelerden biri devredilebileceği gibi birkaçı da devredilebilir. Her iki küme kayıtlı değer üzerinden ayni sermaye olarak devredilir.
Devreden taraf tam mükellef bir sermaye şirketi olabilir. Sermaye şirketi niteliği taşıyan yabancı kurum bakımından hüküm, Türkiye'deki iş yeri veya daimi temsilcinin bilançosundaki varlıklara ilişkindir. Devralan taraf ise tam mükellef bir sermaye şirketi olmalıdır. Bu şirket devirden önce kurulmuş olabileceği gibi devir nedeniyle yeni de kurulabilir.
Üretim ve Hizmet İşletmesinde Bütünlük
Üretim işletmesi veya hizmet işletmesi devredilirken işletme bütünlüğü korunur. Faaliyetin devamı için gerekli aktif kalemler ile pasif kalemlerin tümünün devredilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, anılan işletmelerin devri için yazılmıştır. İştirak hissesi aynı bentte ayrı bir devir konusu olarak geçer; bütünlük cümlesi üretim ve hizmet işletmelerinin devrini gösterir.
Taşınmaz Mülkiyetinin Kapsamı
Taşınmaz mülkiyetinin konusu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 704. maddesinde üç unsurla belirlenir. Bunlar arazidir, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklardır ve kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümlerdir. Kısmi bölünmenin kanuni konusu ise iştirak hissesi ile üretim veya hizmet işletmesidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 704Kaynağı aç
Hisselerin Tahsisi ve Borç Devri
Devredilen varlık karşılığında edinilen devralan şirket hisseleri, devreden şirkette kalabilir. Bu hisseler doğrudan devreden şirketin ortaklarına da verilebilir. İki yol da aynı bentte düzenlenmiştir.
İştirak hisseleri bu bent kapsamında devredilirken devralan şirketin hisseleri devreden şirketin ortaklarına veriliyorsa, devredilen iştirak hisselerine ilişkin borçlar da devredilir. Borç devri bu ihtimalde zorunludur. Zorunluluk, iştirak hissesi devrine ve hisselerin ortaklara verilmesine bağlanmıştır.
Düzenleyici Hesaplar ve Usul Yetkisi
19. maddeye göre yapılan bölünmede aktifi ve pasifi düzenleyici hesaplar, ilgili oldukları aktif veya pasif hesapla birlikte devrolunur. Düzenleyici kayıt, bağlı olduğu hesapla aynı tarafa geçer.
5520 sayılı Kanun'un 19. maddesinin beşinci fıkrası, Maliye Bakanlığına devir, bölünme ve hisse değişimi işlemlerine ilişkin usulleri belirleme yetkisi verir.
Taşınmaz kısmi bölünmede ayrı kalem midir?
Hayır. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 19. maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi taşınmazı saymaz. Kısmi bölünme, en az iki tam yıl elde tutulan iştirak hisselerinin veya üretim ya da hizmet işletmelerinin kayıtlı değer üzerinden ayni sermaye olarak devridir.
İki tam yıl şartı hangi varlıklara uygulanır?
En az iki tam yıl süreyle elde tutma şartı, bilançoda yer alan iştirak hisselerine ilişkindir. Üretim veya hizmet işletmeleri için bu süre şartı aynı hükümden ayrıca çıkarılmaz; bu işletmeler devredenin sahip olduğu ayrı bir devir konusudur.
İşletme bütünlüğü neyi zorunlu kılar?
Üretim veya hizmet işletmesinin devrinde, faaliyetin devamı için gerekli aktif ve pasif kalemlerin tümünün birlikte devrini zorunlu kılar. Devir, işletme bütünlüğü korunacak şekilde yapılır.
Alınan hisseler ortaklara verilebilir mi?
Verilebilir. Devralan şirketin hisseleri devreden şirkette kalabileceği gibi doğrudan bu şirketin ortaklarına da verilebilir. İştirak hissesi devrinde hisseler ortaklara veriliyorsa, bu hisselere ilişkin borçlar da devredilir.
Düzenleyici hesap bölünmede ayrı kalır mı?
Hayır. Aktifi ve pasifi düzenleyici hesap, ilgili aktif veya pasif hesapla birlikte devrolunur.
Taşınmaz mülkiyeti hangi unsurları kapsar?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 704. maddesine göre araziyi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli hakları ve kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümleri kapsar. 1 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği, taşınmazlar için bu maddeye atıf yapar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy