On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızası bulunması hâlinde mahkemece ergin kılınabilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 12. maddesi bunu bir zorunluluk olarak değil, bu şartlar varken ergin kılınabilme imkânı olarak düzenler. Erginlik ise aynı Kanun'un 11. maddesine göre kural olarak on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 12Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Erginlik ile ergin kılınma arasındaki fark
Türk Medeni Kanunu'nun 11. maddesi, erginliğin on sekiz yaşın doldurulmasıyla başladığını belirtir. On beş yaşını doldurmuş ve on sekiz yaşından küçük kişi, bu olağan yaşa gelmeden de 12. madde çerçevesinde ergin kılınmayı isteyebilir. On sekiz yaş, 12. maddenin metninde ayrıca sayılmaz; olağan erginlik yaşını 11. madde kurar.
Ergin kılınma, Türk Medeni Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla incelenir. Madde, rızanın hangi belgede veya hangi sözlerle gösterileceğini ayrıca sıralamaz; ergin kılınabilmeyi küçüğün isteği ile velinin rızasının bulunmasına bağlar.
Küçüğün isteği, velinin rızası ve değerlendirmenin sınırı
12. madde, ergin kılınmayı hem küçüğün kendi isteğine hem de velisinin rızasına bağlar. Yalnız velinin istemesi, madde metnindeki iki şarttan birinin yerine geçmez. Rıza yoksa maddenin ergin kılınabilme imkânı gerçekleşmez.
Her başvuru kendiliğinden kabul edilmez. Mahkeme, somut olayın gereklerine göre değerlendirme yapar. On beş yaş, küçüğün isteği ve velinin rızası bir arada bulunsa bile 12. maddeden mahkemenin ergin kılmak zorunda olduğu sonucu çıkmaz; hüküm ergin kılınabilmeyi düzenler.
Çekişmesiz yargı işi ve sulh hukuk mahkemesi
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 382/2-a-1 maddesine dayanarak ergin kılınma istemini çekişmesiz yargı işi, 383. maddeye dayanarak da aksi bir düzenleme bulunmadığı sürece görevli mahkemeyi sulh hukuk mahkemesi olarak değerlendirmiştir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2013/1368, K. 2013/2586Kaynağı aç
Aynı daire, bu tür istemlerde davacılar ile herhangi bir kişi veya kurum arasında uyuşmazlık bulunmaması nedeniyle hasım yer almadığını kabul etmiştir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin E. 2013/1368, K. 2013/2586 sayılı kararında Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 21 ve 22. maddeleri uyarınca Sakarya 2. Sulh Hukuk Mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir. E. 2014/14536, K. 2014/14877 sayılı kararda Özalp Sulh Hukuk Mahkemesi, E. 2014/15860, K. 2014/16018 sayılı kararda da ilgili sulh hukuk mahkemesi yargı yeri olarak belirlenmiştir. Kararlar oybirliğiyle verilmiştir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2014/15860, K. 2014/16018Kaynağı aç
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2014/14536, K. 2014/14877Kaynağı aç
Bu kararlar görev ve yargı yeri uyuşmazlığını çözer; ergin kılınma isteminin kabulüne veya reddine ilişkin bir sonuç içermez. E. 2013/1368, K. 2013/2586 sayılı kararda dava, on beş yaşını dolduran küçüğe velisi tarafından yapılan ergin kılınma istemi olarak tanımlanmış ve Türk Medeni Kanunu'nun 12. maddesine atıf yapılmıştır. Kanundaki şart ise küçüğün kendi isteği ile velisinin rızasının birlikte bulunmasıdır.
Evlenme yoluyla erginlik ve evlenme izni
Türk Medeni Kanunu'nun 11. maddesine göre evlenme kişiyi ergin kılar. Bu sonuç, mahkemenin kazai rüşt kararına değil evlenmeye bağlıdır. Evlenmenin diğer şartları bu maddede düzenlenmez.
Aynı Kanun'un 124. maddesine göre erkek veya kadın, on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Hâkim, olağanüstü durumda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir. Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir. Bu izin evlenmeye ilişkindir; ergin kılınma kararının veya onun şartlarının yerine geçmez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 124Kaynağı aç
Kazai rüşt, evlenme, ehliyet alma, mirası kabul etme ve bağımsız ikamet etme gibi işlemlerde kişinin önünü açabilir. Evlenme gibi bazı işlemlerde yalnız kazai rüşt yeterli olmayabilir ve ayrıca özel izin aranabilir. Evlenme yaşı ve yargısal izin, 124. maddedeki şartlara bağlıdır.
Hukuki işlemler, ceza sorumluluğu ve memuriyet
Ergin kabul edilen kişinin, velayet veya vesayet altında olmaksızın hukuki işlemleri kendi adına yapabileceği belirtilir. Bu kapsamda kira sözleşmesi yapabileceği, şirket kurabileceği, banka hesabı açabileceği ve ticari faaliyette bulunabileceği örnekleri verilir.
Ergin kılınma, ceza hukuku bakımından farklı sonuçlara yol açabilir. Cezai ehliyetin tam sayılması ve işlenen suçta doğrudan sorumluluk bu kapsamda ileri sürülür. Bu anlatım, ceza sorumluluğunun her olayda kesin ve tek sonucu olarak kurulamaz.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bakımından memuriyet için reşit olma şartı bulunduğu, kazai rüşt kararının bu şartı yerine getirmiş sayılabileceği ve kurumdan kuruma farklı yorumlar gelişebileceği belirtilir. Anlatımda madde numarası yer almaz; kurum yorumları tek bir uygulama kuralına indirgenemez.
Sık sorulan sorular
Kaç yaşında ergin kılınma istenebilir?
On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. Olağan erginlik ise on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar.
Velinin rızası yoksa ergin kılınma mümkün mü?
Hayır. Türk Medeni Kanunu'nun 12. maddesi, ergin kılınabilmeyi küçüğün kendi isteği yanında velisinin rızasına da bağlar. Rıza yoksa bu imkân gerçekleşmez.
Ergin kılınma istemi hangi mahkemede görülür?
Ergin kılınma istemi çekişmesiz yargı işi sayılır. Aksi bir düzenleme bulunmadığı sürece görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Bu tür istemde kişi veya kurumla uyuşmazlık bulunmaması nedeniyle hasım yer almaz.
Ergin kılınma evlenme izninin yerine geçer mi?
Hayır. Evlenme, on yedi yaşın doldurulmasına bağlıdır; on altı yaş için ayrıca olağanüstü durumda ve pek önemli bir sebeple hâkim izni gerekir. Evlenme kişiyi ergin kılar, fakat bu yol kazai rüşt kararıyla aynı şey değildir.
Başvuru kendiliğinden kabul edilir mi?
Hayır. Her başvuru otomatik olarak kabul edilmez. Mahkeme somut olayın gereklerine göre değerlendirme yapar ve 12. maddedeki ifade ergin kılınabilmeyi düzenler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy