Boşanmada eşlerin kusuru her dava sebebi için aynı kapıyı açmaz. Zina, hayata kast, pek kötü veya ağır onur kırıcı davranış, küçük düşürücü suç, haysiyetsiz hayat, terk ve akıl hastalığı kendilerine özgü şartlarla dava hakkı verir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasında ise davacının kusurunun daha ağır olması, davalının itirazı bakımından önem kazanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 161Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 162Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 163Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 165Kaynağı aç
Evlilik birliğinden doğan yükümlülükler
Türk Medeni Kanunu’nun 185. maddesi, eşlere birliğin mutluluğunu birlikte sağlama ve çocukların bakım, eğitim ve gözetimine beraberce özen gösterme yükümü verir. Aynı hüküm birlikte yaşama, sadakat ve karşılıklı yardım yükümlülüğünü de düzenler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 185Kaynağı aç
186. maddeye göre konut ortak iradeyle seçilir ve birlik eşler tarafından birlikte yönetilir. Giderlere katılma da eşit pay değil, her eşin gücü oranında emek ve malvarlığı katkısı olarak düzenlenmiştir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 186Kaynağı aç
322. madde ana, baba ve çocuğu; ailenin huzuru ve bütünlüğü için yardımlaşma, saygı, anlayış ve aile onurunu gözetme yükümlülüğü altına alır. 327. madde, çocuğun bakım, eğitim ve korunması için gerekli giderlerin ana ve baba tarafından karşılanacağını belirtir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 322Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 327Kaynağı aç
Zina
161. madde, eşlerden birinin zinasını diğer eş için boşanma davası açma hakkı hâline getirir. Hak, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ayın ve her hâlde zina tarihinden itibaren beş yılın dolmasıyla düşer.
Zina sebebini affeden tarafın dava hakkı yoktur.
Hayata kast, pek kötü davranış ve ağır onur kırıcı davranış
162. madde üç ayrı sebebi bir arada düzenler: diğer eşin hayatına kastetmesi, ona pek kötü davranması veya ağır derecede onurunu kıracak biçimde davranması. Bu hâllerden biri varsa eş boşanma davası açabilir.
Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Sebebi affeden tarafın dava hakkı yoktur. Affın biçimi ve ispatı bu metinde düzenlenmemiştir.
Küçük düşürücü suç ve haysiyetsiz hayat
163. maddeye göre eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.
Terk ve ortak konuta dönmeme
164. maddede terk, yükümlülüklerden kaçma amacıyla diğer eşi bırakmak veya haklı sebep bulunmaksızın ortak konuta dönmemektir. Ayrılık en az altı ay sürmüş ve sürmekte olmalı; istenen hâkim veya noter ihtarı da sonuçsuz kalmalıdır.
Evi fiilen terk eden kişiyle sınırlı bir düzenleme söz konusu değildir. Diğer eşi ortak konuttan ayrılmaya zorlayan veya haklı sebep olmaksızın dönüşünü engelleyen eş de terk etmiş kabul edilir.
İhtar, davaya hakkı olan eşin istemiyle ve işin esası incelenmeden yapılır. Terk eden eşe iki ay içinde dönmesi gerektiği ve dönmemesinin doğuracağı sonuçlar bildirilir. Gerekirse bildirim ilân yoluyla yapılır.
İhtar, maddede ayrılık için öngörülen en az altı aylık belirli sürenin dördüncü ayı dolmadan istenemez. İhtardan sonra iki ay geçmeden de terk nedeniyle boşanma davası açılamaz.
Akıl hastalığı
165. madde, akıl hastalığını kusur diye adlandırmadan ayrı bir dava sebebi olarak düzenler. Hastalık yüzünden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelmiş olmalı ve iyileşme olanağının bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla saptanmalıdır.
Birliğin temelinden sarsılması ve ağır kusur itirazı
166. maddenin birinci fıkrası, ortak hayatın sürdürülmesinin eşlerden beklenemeyeceği ölçüde birliğin temelinden sarsılmasını boşanma sebebi sayar. Bu fıkrada dava açmak, davacının kusursuz veya daha az kusurlu olması şartına bağlanmamıştır.
İkinci fıkraya göre davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir. İtirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması ve birliğin sürmesinde davalı ile çocuklar yönünden korunmaya değer yarar kalmaması birlikte gerçekleşirse boşanmaya karar verilebilir.
Birlikte başvuru ve davanın kabulü
Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi, birliğin temelinden sarsılmış sayılması sonucunu doğurur. Hâkim tarafları bizzat dinlemeli, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve malî sonuçlar ile çocuklara ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır.
Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur.
Birlikte başvuru veya davanın kabulü hâlinde, tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı yolundaki hüküm uygulanmaz.
Ret kararından sonra ortak hayatın kurulamaması
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Zina ne kadar sürede dava edilebilir?
Hak, zinanın öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl geçmekle düşer. Sebebi affeden eş dava açamaz.
Ağır onur kırıcı davranışta af dava hakkını kaldırır mı?
Evet. 162. maddedeki sebeplerden birini affeden eşin dava hakkı yoktur. Hak ayrıca öğrenmeden itibaren altı ay ve sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçince düşer.
Terk ihtarı en erken ne zaman istenir?
En az altı aylık ayrılık süresinin dördüncü ayı bitmeden ihtar istenemez. İhtardan sonra iki ay dolmadan dava da açılamaz; ayrılığın sürmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması gerekir.
Davacının kusuru daha ağırsa itiraz boşanmayı engeller mi?
Daha ağır kusur, davalıya itiraz hakkı verir. İtiraz hakkın kötüye kullanılması sayılıyor ve birliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.
Bir yıllık evlilikte birlikte başvuru yeterli midir?
Birlikte başvuru veya davanın kabulü, en az bir yıllık evlilikte birliğin sarsılmış sayılmasını sağlar. Hâkimin bizzat dinlemesi, serbest iradeye kanaat getirmesi ve malî sonuçlar ile çocuk düzenlemesini uygun bulması ayrıca şarttır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy