İsim ve Soyadı Değiştirme Davası Şartları ve Usulü

İsim ve Soyadı Değiştirme Davasının Hukuki Niteliği ve Şartları

Ad ve soyadı, bireyin kimliğini belirleyen ve onu toplumdaki diğer kişilerden ayıran temel unsurlardır. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 27. maddesinin birinci fıkrası uyarınca adın değiştirilmesi ancak haklı gerekçelerin bulunması durumunda hâkimden talep edilebilir. Kural olarak isim ve soyadı değişikliği, haklı bir nedenin varlığının ispatlanması şartıyla Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan bir dava ile gerçekleştirilir.

Dava açılırken dayanılan gerekçelerin kanunun aradığı haklı sebep niteliğini taşıması gerekir. Bireyin yalnızca estetik tercihi veya adını beğenmemesi tek başına yeterli bir hukuki dayanak oluşturmaz; haklı bir gerekçeye dayanmayan ad ve soyadı değişikliği talepleri mahkemece reddedilebilir.

Soyadı Değişikliğinde Özel Düzenlemeler ve Sınırlamalar

İsim değişikliği ile soyadı değişikliği talepleri aynı hukuki zemine dayanır ve yargılama usulü yönünden benzer kurallara bağlıdır. Bununla birlikte soyadı değişikliği söz konusu olduğunda ayrıca 2525 sayılı Soyadı Kanunu hükümleri tatbik edilir.

2525 sayılı Soyadı Kanunu'nun 3. maddesi gereğince rütbe ve memuriyet belirten kelimeler, aşiret adları, yabancı ırk ve millet isimleri ile umumi edeplere aykırı düşen veya iğrenç ve gülünç nitelik taşıyan soyadları seçilemez ve kullanılamaz. Bu tür yasal yasaklara aykırılık teşkil eden soyadlarının değiştirilmesi haklı sebep kapsamında değerlendirilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Yargılama Usulü

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 6. maddesinde genel yetkili mahkemenin davalının davanın açıldığı andaki yerleşim yeri mahkemesi olduğu ve yerleşim yerinin Medenî Kanun kurallarına göre tespit edileceği hükme bağlanmıştır. Ancak nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin özel bir usul getiren 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca davalar, düzeltme talep eden kişiler ya da resmî dairelerin bildirimi üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından ilgilinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Bu yargılamalar nüfus müdürü veya yetkilendireceği nüfus memurunun huzurunda yürütülerek hükme bağlanır.

5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi doğrultusunda haklı sebeplerin bulunması koşuluyla aynı kayda ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir. Kanunun aynı fıkrasının (c) bendi uyarınca nüfus kütüğüne yönelik tespit davaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi gayesiyle açılacak davalar bakımından karine oluşturur.

Kararın Tescili, İlanı ve Aile Bireylerine Etkisi

4721 sayılı Kanun'un 27. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca adın değiştirilmesine ilişkin mahkeme kararı nüfus kütüğüne tescil edilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında yayımlanır. Düzenlenen bu ilanda hükmü tesis eden mahkeme, kararın verildiği tarih, dosyanın esas ve karar numarası ile adının değiştirilmesine karar verilen şahsın kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, anne ve baba adı, önceki ad ve soyadı ile yargılama sonucunda verilen yeni ad ve soyadı yer alır.

4721 sayılı Kanun'un 27. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince adın değişmesiyle bireyin kişisel durumu değişmez. Bununla birlikte 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince mahkeme ad değişikliğine karar verdiğinde, nüfus idaresi kişinin çocuklarının anne veya baba adına ilişkin kütük kaydını resen düzeltir. Soyadı değişikliğinde ise erkeğin eşi ile ergin olmayan müşterek çocuklarının; evli olmayan annenin ise velayeti altındaki ergin olmayan çocuklarının soyadı sistem üzerinden güncellenir. Ad değişikliğinde çocukların ergin olup olmadığına bakılmaksızın ebeveyn adı kaydı düzeltilir.

İdari Başvuru Süresi ve Kararın İptali Davası

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'na geçmişte eklenen geçici düzenleme vasıtasıyla imla hatası veya gülünç nitelik taşıyan ad ve soyadlarının dava açılmaksızın il veya ilçe idare kurullarınca düzeltilmesine tanınan istisnai süre 24 Aralık 2022 tarihi itibarıyla sona ermiştir. Bu tarihten sonra isim ve soyadı düzeltilmesi ancak asliye hukuk mahkemesinde açılacak dava ile gerçekleştirilebilir.

Adın değiştirilmesi nedeniyle menfaati zedelenen üçüncü kişiler bakımından kanunda özel bir güvence düzenlenmiştir. 4721 sayılı Kanun'un 27. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bu değişikliği öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde mahkemece verilen değiştirme kararının kaldırılmasını dava yoluyla isteyebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy