İnternetteki bir yayının çıkarılması ile erişiminin engellenmesi aynı işlem değildir. 5651 sayılı Kanun’un 8. maddesi, bentte sayılan suçlar bakımından yeterli şüphe bulunan yayında içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilmesini düzenler. 8/A maddesinde hâkim, sayılan sebeplerden birine veya birkaçına dayanarak karar verebilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Başkanın yetkisi ayrıca belirli makamların talebine bağlıdır. Özel hayatın gizliliği iddiasında 9/A maddesi doğrudan Kuruma başvuruyu öngörür. Değiştirilmiş 9. madde ise Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76, K.: 2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiş olarak gösterilir. Kişilik hakkının genel korunması 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesine dayanır.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 8Kaynağı aç
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 8/AKaynağı aç
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 9/AKaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 24Kaynağı aç
Katalog suçlarda karar ve uygulama
5651 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrasına göre, internet ortamındaki yayının bentte sayılan suçları oluşturduğuna dair yeterli şüphe varsa içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilir. Katalog; Türk Ceza Kanunu’nun 84, 103’ün birinci fıkrası, 190, 194, 226, 227 ve 228. maddelerindeki suçları ve 5816 sayılı Kanun’da öngörülen suçu kapsar.
Soruşturma evresinde kararı hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verebilir. Savcı kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar. Hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir. Bu süre içinde onay verilmezse tedbiri Cumhuriyet savcısı derhâl kaldırır. Erişimin engellenmesi, amacı gerçekleştirecek nitelikte görülürse belirli bir süreyle sınırlı olarak da verilebilir. Bu imkân zorunlu bir süre sınırı değildir.
Koruma tedbiri olarak verilen çıkarma ve/veya engelleme kararına 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir. Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısının kararının bir örneği gereği yapılmak üzere Kuruma gönderilir. Kararın gereği derhâl ve en geç bildirildiği andan itibaren dört saat içinde yerine getirilir.
Tedbirin sona ermesi, itiraz ve yaptırım
Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. Kovuşturma evresinde beraat kararı verilmesi de aynı sonucu doğurur. Hüküm bu sonucu beraat hâline bağlar; başka sona erme kararları için sonuç çıkarılmaz. Birinci fıkradaki suçları oluşturan içerik yayından çıkarılırsa erişimin engellenmesi kararı soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kovuşturmada mahkeme tarafından kaldırılır.
Koruma tedbirinin gereğini yerine getirmeyen içerik, yer veya erişim sağlayıcısının sorumlusu, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmuyorsa beş yüz günden üç bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Kurumun bu Kanundaki kabahatler nedeniyle verdiği idari para cezası kararlarına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre kanun yoluna başvurulabilir. İşlemlerin yürütülmesi için Kuruma gönderilen hâkim ve mahkeme kararlarına Kurum, 5271 sayılı Kanun hükümlerine göre itiraz edebilir.
Başkanın tedbirine konu yayını yapanların kimlikleri belirlenirse Başkan Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunur.
İçeriğe yönelik engel ve görev kuralı
8. maddenin ikinci, dördüncü ve on dördüncü fıkraları kapsamındaki erişim engeli kural olarak ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım veya bölüme URL ve benzeri yöntemle verilir. Teknik olarak ilgili içeriğe erişim engellenemiyorsa veya bu yöntemle ihlal önlenemiyorsa sitenin tümüne yönelik karar verilebilir. Tüm siteye yönelik karar zorunlu değil, bu şartlara bağlı bir istisnadır.
Birden fazla sulh ceza mahkemesinin bulunduğu yerlerde, soruşturma aşamasındaki 8. madde hâkim kararı ile 9 ve 9/A maddelerine dayanan hâkim kararları, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen sulh ceza mahkemelerince verilir. Kanundaki değiştirilmiş 9. madde, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76, K.: 2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiş görünür; buna rağmen 9. maddeye yapılan atıf metinde durmaktadır.
8. maddeye sonradan eklenen on altıncı fıkra, Anayasa Mahkemesinin 2/10/2014 tarihli ve E.: 2014/149, K.: 2014/151 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
8/A maddesindeki sebepler ve acil talep
5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesi belirli koruma sebeplerine bağlıdır: yaşam hakkı, kişilerin can ve mal güvenliği, millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi ve genel sağlık. Bu sebeplerden biri veya birkaçı varsa hâkim, içeriğin çıkarılmasına ya da erişimin engellenmesine veya her ikisine karar verebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Başkan da aynı kararı verebilir; bunun için Cumhurbaşkanlığının veya millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi ya da genel sağlıkla ilgili bakanlıkların talebi gerekir. Bu yetki hem acil hâle hem de anılan talebe bağlıdır ve hüküm bir zorunluluk değil bir imkân tanır.
Başkan, verdiği kararı gecikmeksizin erişim sağlayıcılara ve ilgili içerik ile yer sağlayıcılara iletir. Kararın gereği gecikmeksizin yerine getirilir; bildirim anından itibaren dört saati geçemez. Cumhurbaşkanlığı veya ilgili bakanlıkların talebiyle verilen karar, yirmi dört saat dolmadan sulh ceza hâkiminin onayına götürülür. Hâkim kırk sekiz saat içinde kararını açıklar. Bu süre içinde açıklama olmazsa karar kendiliğinden ortadan kalkar.
Bu kapsamdaki erişim engeli de kural olarak ilgili yayın, kısım veya bölüme URL ve benzeri yöntemle verilir. Teknik imkânsızlık veya ihlalin bu yöntemle önlenememesi durumunda tüm siteye yönelik karar verilebilir. İçeriği oluşturan ve yayanlar hakkında Başkan Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunur. Faillere ulaşmak için gerekli bilgiler, hâkim kararı üzerine içerik, yer ve erişim sağlayıcılar tarafından adli mercilere verilir.
Bu bilgileri vermeyen sağlayıcı sorumluları, daha ağır bir suç yoksa üç bin günden on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. 8/A kararının gereğini yerine getirmeyen erişim sağlayıcılar ile ilgili içerik ve yer sağlayıcılara Başkan elli bin Türk lirasından beş yüz bin Türk lirasına kadar idari para cezası verir.
Özel hayatın gizliliğine dayalı başvuru
5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesine göre, internet yayınından özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişi içeriğe erişimin engellenmesi için doğrudan Kuruma başvurabilir. Başvuru bir iddiaya dayanır; ihlalin varlığı başvuruyla kendiliğinden sabit olmaz. İstekte yayının tam URL adresi, hakkın hangi açılardan ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimliği ispatlayacak bilgiler bulunur. Bu bilgiler eksikse talep işleme konulmaz.
Başkan talebi derhâl Birliğe bildirir. Erişim sağlayıcılar tedbiri derhâl, en geç dört saat içinde yerine getirir. Engel; özel hayatın gizliliğini ihlal eden yayın, kısım, bölüm, resim veya videoya URL şeklinde uygulanır. Talepte bulunan kişi, talep saatinden itibaren yirmi dört saat içinde istemini sulh ceza hâkimine sunar. Hâkim ihlalin bulunup bulunmadığını değerlendirir, kararını en geç kırk sekiz saat içinde açıklar ve doğrudan Kuruma gönderir. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.
Hâkimin bu kararına karşı Başkan, 5271 sayılı Kanun hükümlerine göre itiraz edebilir. Erişimi engellenen içerik yayından çıkarılmışsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır.
Özel hayatın gizliliğinin ihlaline bağlı ve gecikmesinde sakınca bulunan durumda erişim engeli, Başkanın doğrudan emriyle Kurum tarafından uygulanır. Bu karar yirmi dört saat dolmadan sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklar.
Yer sağlayıcının sınırı ve yükümlülüğü
5651 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre yer sağlayıcı, yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyet bulunup bulunmadığını araştırmakla yükümlü değildir. Buna karşılık, yer sağladığı hukuka aykırı içeriği Kanunun 8 ve 9. maddelerine göre haberdar edilmesi hâlinde yayından çıkarmakla yükümlüdür. Değiştirilmiş 9. madde iptal edilmiş olarak gösterildiğinden bu atıf ile iptal kaydı birlikte durur.
5651 sayılı İNTERNET ORTAMINDA YAPILAN YAYINLARIN DÜZENLENMESİ VE BU YAYINLAR YOLUYLA İŞLENEN SUÇLARLA MÜCADELE EDİLMESİ HAKKINDA KANUN m. 5Kaynağı aç
Yer sağlayıcı, hizmetlerine ilişkin trafik bilgilerini bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenecek süre kadar saklar; doğruluğunu, bütünlüğünü ve gizliliğini sağlar. Somut süre yönetmeliğe bırakılmıştır. Yer sağlayıcılar işin niteliğine göre sınıflandırılabilir ve yükümlülükleri farklılaştırılabilir. Maddeye eklenen beşinci fıkra, Anayasa Mahkemesinin 8/12/2015 tarihli ve E.: 2014/87, K.: 2015/112 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Yer sağlayıcılık bildiriminde bulunmayan veya Kanundaki yükümlülüklerini yerine getirmeyen yer sağlayıcı hakkında Başkan yüz bin Türk lirasından bir milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verir.
Kişilik hakkının genel korunması
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesine göre hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kişi, hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir. Saldırı; rıza, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça hukuka aykırıdır. Bu genel kural, internet içeriğinin 5651 sayılı Kanun’a özgü usulle çıkarılacağı veya erişiminin engelleneceği sonucunu doğurmaz.
Aynı Kanun’un 25. maddesi, saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini dava konusu yapmaya imkân verir. Davacı bunlarla birlikte düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını isteyebilir. Maddi ve manevi tazminat ile hukuka aykırı saldırıdan elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesini isteme hakkı saklıdır. Bu kesit tazminatın şartlarını veya hesap yöntemini düzenlemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 25Kaynağı aç
Manevi tazminat istemi karşı tarafça kabul edilmedikçe devredilemez; miras bırakan tarafından ileri sürülmemişse mirasçılara geçmez. Kişilik haklarının korunması davası, davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Bu yetki genel kişilik hakkı davasına aittir ve 5651 sayılı Kanun’daki başvurunun yetkili makamını belirlemez.
İnternet haber sitesinde düzeltme ve cevap
5187 sayılı Basın Kanunu’nun 14. maddesi, süreli yayında kişilerin şeref ve haysiyetini ihlal eden veya gerçeğe aykırı yayım nedeniyle zarar gören kişiye düzeltme ve cevap hakkı tanır. Yazı, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde gönderilir; suç unsuru içeremez ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olamaz. Sorumlu müdür yazıyı değiştirmeden ve ekleme yapmadan yayımlar: günlük süreli yayında en geç üç gün içinde, diğer süreli yayında üç günden sonraki ilk nüshada, ilgili sayfa ve sütunlarda aynı punto ve şekilde.
5187 sayılı BASIN KANUNU m. 14Kaynağı aç
İnternet haber sitesinde sorumlu müdür yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç bir gün içinde, ilgili sayfa ve sütunlarda URL bağlantısı sağlayarak aynı punto ve şekilde yayımlar. Bu hüküm internet haber sitelerine ilişkindir ve bütün internet yayınlarına genellenemez. Erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması kararının uygulanması ya da sitenin içeriği kendiliğinden çıkarması hâlinde düzeltme ve cevap metni, ilk yirmi dört saati ana sayfada olmak üzere bir hafta yayımlanır.
Düzeltme ve cevap, buna neden olan eseri belirtir ve ilgili yazıdan uzun olamaz. Eser yirmi satırdan azsa veya resim ya da karikatürse düzeltme ve cevap otuz satırı geçemez. Süreli yayın birden fazla yerde basılırsa yazı, ilgili eserin yayımlandığı bütün baskılarda yayımlanır.
Düzeltme ve cevap belirlenen sürelerde yayımlanmazsa, yayım için tanınan sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde istemde bulunulabilir. Hükme aykırı yayımlanırsa süre yayım tarihinden işler. İstem, kişinin bulunduğu yer sulh ceza hâkimine yapılır ve yayımın yapılması veya Kanun hükümlerine uygun yapılması istenir. Sulh ceza hâkimi istemi üç gün içinde duruşmasız karara bağlar. Karara karşı acele itiraz edilebilir; yetkili makam üç gün içinde inceler ve bu karar kesindir. Hâkim kararıyla yayımlamada süreler, itiraz edilmemişse kararın kesinleştiği tarihten, itiraz edilmişse yetkili makam kararının tebliğinden başlar.
Düzeltme ve cevap hakkı sahibi ölürse hak mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir. Bu durumda iki aylık süreye bir ay eklenir.
İfade özgürlüğü yönünden somut dosya
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 2019/30287 esas ve 2020/13553 karar sayılı dosyada kanun yararına bozma isteminin reddine 02.11.2020 tarihinde oy birliğiyle karar vermiştir. Daire, o dosyadaki sert üsluplu paylaşımların eleştiri sınırları içinde kaldığını ve ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirterek hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varmıştır. Sonuç yalnızca bu dosyadaki istemin reddidir ve bütün internet içerikleri için genel bir ret kuralına dönüştürülemez.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2019/30287, K. 2020/13553Kaynağı aç
Katalog suçta erişim engelini kim verir?
Soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme verir. Gecikmesinde sakınca varsa soruşturmada Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve onaylanmazsa tedbir derhâl kaldırılır.
Karar en geç ne kadar sürede uygulanır?
İçeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararının gereği derhâl, en geç bildirildiği andan itibaren dört saat içinde yerine getirilir. 8/A ve 9/A kapsamındaki bildirimlerde de aynı dört saatlik üst sınır vardır.
Beraat tedbiri kendiliğinden kaldırır mı?
Kovuşturmada beraat kararı verilirse 8. madde kapsamındaki çıkarma veya erişim engeli kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı da aynı sonucu doğurur; hüküm başka sona erme kararlarına kendiliğinden genişletilemez.
Özel hayat iddiasında nereye başvurulur?
İhlal edildiğini iddia eden kişi doğrudan Kuruma başvurabilir. Tam URL, ihlalin hangi açılardan gerçekleştiğine dair açıklama ve kimliği ispatlayan bilgiler eksikse talep işleme konulmaz.
Özel hayatta hâkim kararı hangi sürelere bağlıdır?
Talepte bulunan kişi talep saatinden itibaren yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimine başvurur. Hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde açıklayıp Kuruma göndermezse tedbir kendiliğinden kalkar.
Başkanın özel hayattaki acil kararı nasıl denetlenir?
Gecikmesinde sakınca varsa erişim engeli Başkanın emriyle Kurumca uygulanır. Karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına götürülür ve hâkim kırk sekiz saat içinde kararını açıklar.
İnternet haber sitesinde düzeltme süresi nedir?
Yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurulur; sorumlu müdür yazıyı en geç bir gün içinde URL bağlantısıyla yayımlar. Süresinde veya hükme uygun yayımlanmazsa on beş gün içinde sulh ceza hâkiminden istemde bulunulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

