İnternette Kişilik Haklarının Korunması ve İçerik Kaldırma

Kişilik Haklarına Saldırıda Hukuki Himaye ve Dava Yolları

Hukuka aykırı biçimde kişilik haklarına müdahale edilen kişiler, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunma talep edebilir. Kişilik haklarına yönelen bir saldırının hukuka uygun kabul edilebilmesi için zarar görenin geçerli rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal bir yararın varlığı ya da kanunla tanınmış bir yetkinin kullanılması gerekir; bu nedenlerden biri bulunmadığı takdirde yapılan her saldırı hukuka aykırılık teşkil eder.

Kişilik hakları saldırıya uğrayan kimse, Türk Medeni Kanunu'nun 25. maddesinin birinci fıkrasına dayanarak saldırı tehlikesinin önlenmesini, halen sürmekte olan tecavüze son verilmesini veya sona ermiş olsa dahi etkileri varlığını sürdüren tecavüzün hukuka aykırılığının tespitini talep edebilir. İlgili, bu koruma talepleriyle beraber düzeltmenin veya mahkeme kararının üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması isteminde de bulunabilir.

Tecavüze maruz kalan davacı, koruma taleplerinin yanı sıra maddi ve manevi tazminat davası açabileceği gibi hukuka aykırı fiil sonucunda failce elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme esasları çerçevesinde kendisine verilmesini de isteyebilir. Kanun gereğince manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez ve miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez.

Kişilik haklarının korunması amacıyla açılacak davalarda yetkili mahkeme, Türk Medeni Kanunu'nun 25. maddesinin beşinci fıkrası hükmünce belirlenir; davacı kendi yerleşim yerinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açma hakkına sahiptir.

5651 Sayılı Kanun Kapsamındaki Değişiklik ve Görevli Mahkeme

İnternet yoluyla işlenen kişilik hakkı ihlallerinde, 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesinin Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmesi sonucunda yargılama rejiminde önemli bir dönüşüm yaşanmıştır. İptal kararında, sulh ceza hakimliklerinin çelişmeli yargılama ilkelerini işletmeden karar vermesi ve tesis edilen erişim engellerinin belirli bir zaman dilimiyle sınırlandırılmamış olması temel hukuki gerekçeler arasında gösterilmiştir.

Söz konusu yasal düzenlemenin iptali sonrasında, 5651 sayılı Kanun'un 8, 8/A ve 9/A maddelerindeki özel koruma alanları haricinde kalan tüm kişilik hakkı ihlallerinde asliye hukuk mahkemesi genel görevli yargı mercii haline gelmiştir. İnternette haksız yayına maruz kalan kimselerin, Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddelerine dayanarak kişilik haklarına yönelen hukuka aykırı saldırının sonlandırılması talebiyle hukuk mahkemelerine başvurması gerekmektedir.

Sulh ceza hakimliklerinin müdahale yetkisi ile asliye hukuk mahkemelerinin Medeni Kanun hükümlerinden kaynaklanan dava yetkisinin birbirine paralel bir yol oluşturup oluşturmadığına dair yargı kararlarında farklı değerlendirmeler yer almıştır. Bir yaklaşımda asliye hukuk mahkemelerinde koruma davası açılabilmesi bağımsız ve paralel bir yol olarak değerlendirilirken, diğer bir yaklaşımda bu iki usulün birbiriyle paralel kabul edilemeyeceği savunulmuştur.

İçerik Kaldırma Davalarında Davalının Tespiti

İnternet ortamında gerçekleştirilen kişilik hakkı ihlalleri nedeniyle açılan içerik kaldırma davalarında davalının belirlenmesi hususu önem taşır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2018/5140 Esas ve 2019/1732 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, içeriğin yayından çıkarılması davalarında davalı tarafı tespit etme külfeti davacıya yüklenemez; husumetin yöneltileceği failin başlangıçta tam olarak saptanamamış olması davanın usulden reddini gerektirmez.

İhtiyati Tedbir Talepleri ve İvedi Koruma Mekanizmaları

Asliye hukuk mahkemesinde açılan davalarda uyuşmazlığın esası karara bağlanıncaya kadar ihtiyati tedbir yoluyla içeriğin kaldırılması ya da erişimin engellenmesi taleplerine yargı mercileri temkinli yaklaşmaktadır. Bölge adliye mahkemesi kararlarında, tedbir yoluyla internet içeriğinin yayından kaldırılmasının veya erişiminin engellenmesinin esasa ilişkin yargılamayı gerektirdiği ve geçici nitelikteki ara kararla nihai hüküm sonucu doğurulamayacağı kabul edilmektedir.

Buna karşın fikri ve sınai mülkiyet haklarına ilişkin uyuşmazlıklarda mahkemelerce tedbiren erişimin engellenmesi yönünde kararlar tesis edilebilmektedir.

5651 sayılı Kanun'un yürürlükteki sisteminde kişilik hakları alanında yalnızca özel hayatın gizliliğinin zedelenmesi halinde ivedi bir idari başvuru mekanizması düzenlenmiştir. Kanunun 9/A maddesi uyarınca doğrudan yetkili idari kuruma ivedi başvuru yapılabilmekte ve kurum tarafından verilen kararlar sulh ceza hakimliği denetimine ve onayına tabi tutulmaktadır.

Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurularda kanun yollarının tüketilmesi şartı aranmaktadır. Asliye hukuk mahkemelerinde kişilik haklarını koruyucu hukuk davaları açılmadan yapılan bireysel başvurularda, başvuru yollarının tüketilmediği sonucuna varılmaktadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy