Evlilikte Mal Rejimleri ve Eşlerin Malvarlığı Hakları

Mal Rejimi Kavramı ve Yasal Mal Rejimi Esası

Mal rejimi, eşlerin evlilik öncesinde ve evlilik süresince edindikleri malvarlığı değerlerini yönetme, bu değerlerden yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hak ve yükümlülükleri ile mal rejiminin sona ermesi durumunda tasfiyesine ilişkin kuralları belirler. Türk Medeni Kanunu'nun 202. maddesi uyarınca eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, kanunda düzenlenen seçimlik rejimlerden olan mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini mal rejimi sözleşmesiyle kabul edebilirler; ancak kanunda düzenlenen bu rejimler dışında başka bir mal rejimi seçemezler.

Eşlerin herhangi bir mal rejimini sözleşmeyle belirlemedikleri hallerde yasal mal rejimi devreye girer. Türk Medeni Kanunu'nun 205. maddesi doğrultusunda mal rejimi sözleşmesi kural olarak noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Bununla birlikte eş adayları evlenme başvurusu esnasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı bildirimle de belirleyebilirler. Mal rejimi sözleşmesinin taraflarca ve durumun gerektirdiği hallerde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Mal Grupları

Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin malları edinilmiş mallar ve kişisel mallar olmak üzere iki gruba ayrılır. Bir malvarlığı değerinin edinilmiş mal sayılabilmesi için mal rejiminin devamı süresince edinilmiş olması ve karşılığı verilerek veya emek karşılığında kazanılması gerekir. Eşin çalışmasının karşılığı olan edimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının ya da sandıkların yaptığı ödemeler, çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar ile edinilmiş malların yerine geçen değerler bu kapsamda yer alır.

Kişisel mallar kanundan veya eşler arasındaki sözleşmeden kaynaklanabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 220. maddesi gereğince eşlerden yalnız birinin kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya sonradan miras yahut herhangi bir karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen değerler kanun gereği kişisel maldır. Ayrıca eşler, Türk Medeni Kanunu'nun 221. maddesi uyarınca akdedecekleri mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası ya da işletme faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken değerlerin kişisel mal sayılacağını veya kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil edilmeyeceğini kararlaştırabilirler.

İspat Kuralları ve Mal Rejiminin Sona Ermesi

Edinilmiş mallara katılma rejiminde aksi ispat edilinceye kadar eşlerin sahip olduğu mallar edinilmiş mal sayılır. Belirli bir malın kendi kişisel malı olduğunu ileri süren eş bu iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Kime ait olduğu ispat edilemeyen mallar bakımından ise malın edinilmiş mal sayılması ile eşlerin paylı mülkiyetinde kabul edilmesi yaklaşımları bir arada yer almaktadır.

Edinilmiş mallara katılma rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin seçilmesiyle kendiliğinden sona ererken; mahkeme kararıyla evliliğin sona ermesi veya iptali durumlarında dava tarihinden geçerli olmak üzere son bulur. Haklı bir sebebin bulunması halinde hâkim, Türk Medeni Kanunu'nun 206. maddesi uyarınca eşlerden birinin istemi üzerine mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Diğer eşin malvarlığının borca batık olması, ortaklıktaki payının haczedilmesi, talepte bulunanın veya ortaklığın menfaatlerinin tehlikeye düşürülmesi, ortaklık malları üzerindeki tasarruf rızasının haklı sebep olmaksızın esirgenmesi ya da malvarlığı ve borçlar hakkında bilgi vermekten kaçınılması haklı sebep oluşturur. Eşlerden birinin sürekli ayırt etme gücünden yoksun olması durumunda ise yasal temsilcisi de bu sebebe dayanarak mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir.

Seçimlik Mal Rejimleri ve Hukuki Nitelikleri

Mal ayrılığı rejiminde her eş kendi malvarlığı üzerinde hak sahibidir ve eşlerin malvarlıkları bağımsızdır. Bir eşin edindiği malvarlığı değeri üzerinde yalnızca o eş hak sahibi olur. Evlilik birliği içerisinde edinilen bir malın hangi eşe ait olduğu belirlenemiyorsa eşler bu mal üzerinde paylı malik sayılırlar.

Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde eşlerin malvarlıkları birbirinden ayrıdır ve her eş kendi malvarlığı üzerinde hak sahibidir. Bununla birlikte aileye özgülenmiş ev ve ev eşyaları ile ekonomik geleceği güvence altına alan yatırımlarda eşler eşit oranda hak sahibidir. Rejimin sona ermesi durumunda aileye özgülenen mallar ve yatırımlar eşler arasında eşit olarak paylaştırılır.

Mal ortaklığı rejiminde ortaklık malları ve kişisel mallar olmak üzere ikili bir ayrım geçerlidir. Eşlerin kişisel kullanıma tahsis edilen eşyaları, manevi tazminat alacakları, karşılıksız kazandırmaları ve kişisel mal olarak kararlaştırılan varlıkları dışındaki tüm mallar ortaklık malı sayılır. Eşler ortaklık malları üzerinde eşit hak sahibidir ve bunlar üzerinde birlikte tasarruf edebilirler. Mal rejimi sona erdiğinde ortaklık malları eşler arasında yarı yarıya tasfiye edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy