Türk Medeni Kanunu Kapsamında Evlat Edinme Şartları

Küçüğün Evlat Edinilmesinde Temel Koşullar ve Bakım Süresi

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 305. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması şartına bağlıdır. Evlat edinme ilişkisinin kurulabilmesi için işlemin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi zorunludur (TMK m. 305/2). Ayrıca Türk Medenî Kanunu'nun 308. maddesinin birinci fıkrası gereğince evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması yasal bir gerekliliktir.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 305Kaynağı aç

Madde
305- Bir küçüğün evlât edinilmesi, evlât edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış
ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.
Evlât edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve
evlât edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde
zedelenmemesi de gerekir.
II.
Birlikte evlât edinme

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 308Kaynağı aç

Madde
308- Evlât edinilenin, evlât edinenden en az onsekiz yaş küçük olması
şarttır.
Ayırt
etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlât edinilemez.
Vesayet
altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet
dairelerinin izniyle evlât edinilebilir.
V.
Ana ve babanın rızası
1.
Şekil

Eşlerin Birlikte Evlat Edinmesi ve Eşin Çocuğunun Evlat Edinilmesi

Türk Medenî Kanunu'nun 306. maddesinin birinci fıkrasına göre eşler ancak birlikte evlat edinebilirler; evli olmayan kişilerin birlikte evlat edinmesi hukuken mümkün değildir. Birlikte evlat edinebilmek için eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya her ikisinin de otuz yaşını doldurmuş bulunmaları şarttır (TMK m. 306/2). Eşlerden biri diğer eşin çocuğunu evlat edinmek istediğinde ise kanun farklı bir ölçü öngörmüştür. Türk Medenî Kanunu'nun 306. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, eşlerden biri en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 306Kaynağı aç

Madde 306- Eşler, ancak
birlikte evlât edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlât edinemezler.
Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz
yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
Eşlerden
biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş
bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlât edinebilir.
III.
Tek başına evlât edinme

Küçüğün ve Vesayet Dairelerinin İzni

Evlat edinme sürecinde küçüğün kişisel iradesi korunmaktadır. Türk Medenî Kanunu'nun 308. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası bulunmadıkça evlat edinilemez. Buna karşılık vesayet altındaki küçüğün evlat edinilmesinde vesayet makamlarının denetimi devreye girmektedir. Türk Medenî Kanunu'nun 308. maddesinin üçüncü fıkrasına göre vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir.

Ana ve Babanın Rızası ile Rızanın Geri Alınması Usulü

Türk Medenî Kanunu'nun 309. maddesi gereğince evlat edinme küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Bu rıza küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü ya da yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir. Verilen rıza, evlat edinenlerin adları belirtilmemiş veya evlat edinenler henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 309Kaynağı aç

Madde
309- Evlât edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir.
Rıza,
küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı
olarak açıklanarak tutanağa geçirilir.
Verilen rıza, evlât edinenlerin adları belirtilmemiş
veya evlât edinenler henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir.
2.
Zamanı

Ana ve babanın rıza açıklaması Türk Medenî Kanunu'nun 310. maddesi kapsamında belirli sürelere bağlanmıştır. Buna göre rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez. Mahkemede tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Ancak geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir ve bu aşamadan sonra geri alma hakkı kullanılamaz.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 310Kaynağı aç

Madde
310- Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez.
Rıza,
tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir.
Geri
almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir.
3.
Rızanın aranmaması
a.
Koşulları

Ana ve Babanın Rızasının Aranmadığı Haller

Türk Medenî Kanunu'nun 311. maddesi belirli durumlarda ana ve babadan birinin rızasının aranmayacağını düzenlemiştir. Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmeyen, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunan ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmeyen ana ve babadan birinin rızası aranmaz.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 311Kaynağı aç

Madde
311- Aşağıdaki hâllerde ana ve babadan birinin rızası aranmaz:
l.
Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa veya ayırt etme
gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa,
2.
Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.
b.
Karar

Evli Kişilerin Evlat Edinilmesi ve Evlat Edinmenin Sonuçları

Evli bir kimsenin evlat edinilmesi Türk Medenî Kanunu'nun 313. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ancak eşinin rızası bulunması şartına bağlıdır. Evlat edinme kararının kurulmasıyla birlikte ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Türk Medenî Kanunu'nun 314. maddesinin ikinci fıkrası gereğince evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur. Ayrıca evlat edinenin Türk vatandaşı olması durumunda 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca evlatlık da Türk vatandaşlığını kazanabilir.

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 313Kaynağı aç

Madde
313- (Değişik birinci cümle: 3/7/2005-5399/1 md.) Evlât edinenin altsoyunun açık
muvafakatiyle ergin veya kısıtlı aşağıdaki hallerde evlât edinilebilir.
1.
Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlât
edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte ise,[21]
2. Evlât edinen tarafından, küçükken en az beş yıl
süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş ise,
3.
Diğer haklı sebepler mevcut ve evlât edinilen, en az beş yıldan beri evlât
edinen ile aile hâlinde birlikte yaşamakta ise.
Evli
bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlât edinilebilir.
Bunlar
dışında küçüklerin evlât edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
C.
Hükümleri

4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 314Kaynağı aç

Madde
314 – Ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlât edinene geçer.
Evlâtlık,
evlât edinenin mirasçısı olur.
Evlâtlık
küçük ise evlât edinenin soyadını alır. Evlât edinen isterse çocuğa yeni bir ad
verebilir. Ergin olan evlâtlık, evlât edinilme sırasında dilerse evlât edinenin
soyadını alabilir.
(İptal
fıkra: Anayasa
Mahkemesi’nin 26/7/2023 tarihli ve E.: 2023/3, K.: 2023/139 sayılı Kararı ile.)
(Yeniden Düzenleme:7/11/2024-7531/12 md.) Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus
kaydına, birlikte evlât edinmede ana ve baba adı olarak evlât edinen eşlerin
adları; tek başına evlât edinmede ise ana veya baba adı olarak evlât edinenin
adı yazılır. Evlât edinilen diğer kişiler hakkında, talepleri halinde bu hüküm
uygulanır.
Evlâtlığın,
miras ve başka haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının devam etmesi için
evlâtlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlât edinenin aile kütüğü arasında
her türlü bağ kurulur. Ayrıca evlâtlıkla ilgili kesinleşmiş mahkeme kararı her
iki nüfus kütüğüne işlenir.
Evlât
edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya
evlâtlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz.
D.
Şekil ve usul
I.
Genel olarak

Evlat Edinme Kayıtlarının Gizliliği

Evlat edinme işlemlerinde gizlilik ilkesi kanunla korunmuştur. Türk Medenî Kanunu'nun 314. maddesinin son fıkrası uyarınca evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık bizzat istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz.

Birlikte evlat edinmek için evlilik süresi veya yaş şartı nedir?

Eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için en az beş yıldan beri evli olmaları veya her ikisinin de otuz yaşını doldurmuş bulunmaları şarttır; evli olmayan kişilerin birlikte evlat edinmesi ise mümkün değildir (TMK m. 306/1-2).

Evlat edinen ile evlat edinilen arasında kaç yaş fark bulunmalıdır?

Türk Medenî Kanunu'nun 308. maddesinin birinci fıkrası uyarınca evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması zorunludur.

Ana ve babanın evlat edinmeye verdiği rıza geri alınabilir mi?

Türk Medenî Kanunu'nun 310. maddesi gereğince mahkeme tutanağına geçirilen rıza, tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; ancak geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir.

Evlatlık evlat edinenin mirasçısı olur mu?

Türk Medenî Kanunu'nun 314. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Aile hukuku