Evlat Edinme Şartları ve Hukuki Evlat Edinme Süreci

Evlat Edinmede Genel Koşullar ve Küçüğün Korunması

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 305/1 uyarınca bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.

Kanunun 305/2 maddesi gereğince, evlat edinme işleminin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi zorunludur. Ayrıca 4721 sayılı Kanun m. 308/1 uyarınca evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması yasal bir zorunluluk olarak aranır.

Birlikte ve Tek Başına Evlat Edinme Esasları

Türk Medeni Kanunu m. 306/1 uyarınca evli eşler kural olarak ancak birlikte evlat edinebilirler; evli olmayan kişilerin birlikte evlat edinmesi kanunen engellenmiştir. Eşlerin birlikte evlat edinebilmeleri için en az beş yıldan beri evli olmaları ya da her iki eşin de otuz yaşını doldurmuş bulunması gerekir.

Evli eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir. Evli olmayan bir kimse ise otuz yaşını doldurmuş bulunması şartıyla tek başına evlat edinme hakkına sahiptir.

Evli bir kişinin tek başına evlat edinebilmesi ise istisnai şartlara bağlanmıştır. 4721 sayılı Kanun m. 307/2 uyarınca, otuz yaşını doldurmuş eş; diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olduğunu, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmediğini ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşadıklarını ve bu sebeplerle birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir.

Küçüğün, Vesayet Dairelerinin ve Biyolojik Ailenin Rızası

Evlat edinme sürecinde küçüğün iradesi dikkate alınır. 4721 sayılı Kanun m. 308/2 gereğince, ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası bulunmadıkça evlat edinilemez. Küçüğün vesayet altında bulunması hâlinde ise ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izni aranır.

Evlat edinme işlemi kural olarak küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Bu rıza beyanı, küçüğün veya ana ve babanın oturduğu yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak bildirilerek tutanağa geçirilir. Verilen rıza, evlat edinenlerin adları belirtilmemiş veya henüz evlat edinenler belirlenmemiş olsa dahi geçerliliğini korur.

Biyolojik ana ve babanın rızasına ilişkin kanunda kesin süreler öngörülmüştür. 4721 sayılı Kanun m. 310 uyarınca rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez. Mahkeme tutanağına geçirilen rıza, tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; ancak geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir.

Küçüğün ileride evlat edinilmesi amacıyla kuruma yerleştirilmesi durumunda ana ve babadan birinin rızası bulunmazsa, evlat edinenin veya aracı kurumun başvurusuyla kural olarak yerleştirme öncesinde küçüğün yerleşim yerindeki mahkeme bu rızanın aranıp aranmayacağını karara bağlar. Diğer durumlarda söz konusu değerlendirme evlat edinme işlemleri yürütülürken yapılır. Ana veya babanın küçüğe yönelik özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi gerekçesiyle rızasının aranmaması hâlinde, mahkeme kararı ilgili kişiye yazılı olarak bildirilir.

Evlat Edinme Usulü ve Aracılık Faaliyetleri

4721 sayılı Kanun m. 320 uyarınca küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri yalnızca Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlar tarafından yürütülür ve bu faaliyetlerin yürütülmesine ilişkin hususlar Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

Evlat edinme kararı, 4721 sayılı Kanun m. 315/1 uyarınca evlat edinenin oturma yeri, eşlerin birlikte evlat edinmesinde ise eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir ve evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur. Başvurudan sonra evlat edinenin vefat etmesi veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmediği sürece evlat edinmeye engel teşkil etmez. Başvurudan sonra küçüğün ergin olması durumunda ise koşulları önceden sağlanmış olmak kaydıyla küçüklere ilişkin evlat edinme hükümleri uygulanır.

Evlat Edinmenin Hükümleri ve Nüfus Kaydı

Evlat edinme kararıyla birlikte ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer ve evlatlık evlat edinenin mirasçısı olur. Evlat edinilen kişi küçük ise evlat edinenin soyadını alır; ayrıca evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin olan evlatlık ise evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.

Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kütüğüne birlikte evlat edinmede ana ve baba adı olarak evlat edinen eşlerin adları, tek başına evlat edinmede ise ana veya baba adı olarak evlat edinenin adı yazılır; evlat edinilen diğer kişiler hakkında ise talepleri hâlinde bu kural uygulanır. Evlatlığın miras ve diğer haklarının zedelenmemesi ve aile bağlarının sürmesi amacıyla naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin kütüğü arasında her türlü bağ kurulur, kesinleşmiş karar her iki kütüğe işlenir. Evlat edinmeye ilişkin bilgi, belge ve kayıtlar mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz.

Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması ve Dava Süresi

Yasal bir sebep bulunmaksızın rızası alınmamış olan kişiler, küçüğün menfaati ağır biçimde zedelenmeyecekse hâkimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilirler. Buna karşılık esaslı noksanlıklar sonradan ortadan kalkmışsa veya ilişkinin devamı evlatlığın menfaati için daha uygunsa mahkeme ilişkiyi kaldırmaktan imtina eder. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 319 uyarınca evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasını açma hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy