Evlat Edinmenin Temel Koşulları ve Yaş Sınırları
Bir küçüğün evlat edinilmesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 305. maddesi uyarınca küçüğün evlat edinen tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır. Evlat edinme işleminin her hâlde küçüğün üstün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının hakkaniyete uygun yararlarının zedelenmemesi gerekir. Evli olmayan kişilerin birlikte evlat edinmesi hukuken mümkün değildir. Eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için resmi evlilik bağı altında en az beş yıldan beri evli bulunmaları veya her iki eşin de otuz yaşını doldurmuş olması şarttır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 305Kaynağı aç
Evli olmayan bir kişi otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir. Küçüklerin evlat edinilmesinde evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması yasal bir zorunluluktur. Taraflar arasındaki yaş farkının kanunun aradığı on sekiz yıldan az olması durumunda, kanuni şart oluşmadığından evlat edinme istemi mahkemece reddedilir.
Biyolojik Anne ve Babanın Rızası ile Rızanın Aranmadığı Haller
Evlat edinmede kural olarak küçüğün ana ve babasının rızası aranır. Bununla birlikte 4721 sayılı Kanun'un 311. maddesi uyarınca kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmeyen, ayırt etme gücünden sürekli yoksun bulunan ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmeyen ana ve babanın rızası aranmaz. Anne veya babanın cezaevinde bulunması velayet görevini ve küçüğe karşı özen yükümlülüğünü fiilen yerine getirememesi sonucunu doğuruyorsa, özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesi sebebiyle rızanın aranmamasına karar verilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 311Kaynağı aç
Küçük, gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilir ve ana babadan birinin rızası eksik olursa, 4721 sayılı Kanun'un 312. maddesi uygulanır. Bu durumda evlat edinenin veya evlat edinmede aracılık yapan kurumun istemi üzerine ve kural olarak küçüğün yerleştirilmesinden önce, küçüğün oturduğu yer mahkemesi rızanın aranıp aranmamasına karar verir. Küçüğe karşı özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmemesi sebebiyle verilen karar ilgilisine yazılı olarak bildirilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 312Kaynağı aç
Evlat Edinme Başvuru Prosedürü ve Sosyal İnceleme
Yetkili bakanlık aracılığıyla yürütülen evlat edinme işlemlerinde başvuru sahiplerinin gerekli belgeleri başvuru tarihinden itibaren en geç 2 ay içinde tamamlaması zorunludur. Belgeleri bu süre içinde tamamlamayan başvuru sahiplerinin başvuruları işleme konulmaz. Belgelerin sunulmasını takiben en geç 6 ay içinde başvuru sahipleri yerleşim yerlerinde ziyaret edilerek sosyal inceleme süreci başlatılır.
Mahkeme Süreci, Görevli Mahkeme ve Taraflar
Evlat edinme kararı, 4721 sayılı Kanun'un 315. maddesi uyarınca evlat edinenin oturma yeri mahkemesince, birlikte evlat edinmede ise eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir ve evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur. Evlat edinme başvurusundan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer yasal koşullar bundan etkilenmediği sürece evlat edinmeye engel teşkil etmez. Başvurudan sonra küçüğün ergin olması durumunda ise koşulları daha önceden yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 315Kaynağı aç
Evlat edinme davalarında davacı sıfatı tek başına evlat edinmede evlat edinene, birlikte evlat edinmede ise evlat edinen eşlere aittir. Davalı sıfatı ise evlat edinilene aittir. Evlat edinilmek istenen kişi küçük ise dava yasal temsilcisine, ergin kısıtlı ise vasisine yöneltilir. Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'nün evlat edinme davasında davalı sıfatı bulunmadığından, bu kuruma husumet yöneltilerek açılan davalar pasif husumet yokluğu sebebiyle reddedilir.
Vesayet Altındaki Çocuklar ve Menfaat Çatışmasında Kayyım
Deprem veya benzeri nedenlerle velayet altında bulunmayıp vesayet altına alınan bir kişinin evlat edinilmesi ya da vesayet altındaki bir kişinin evlat edinmesi işlemlerinde, 4721 sayılı Kanun'un 463. maddesi uyarınca yalnızca vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin izni yeterli değildir. Vesayet makamının izninden sonra denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinin de izninin alınması zorunludur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 463Kaynağı aç
Evlat edinmek isteyen davacının aynı zamanda evlat edinilmek istenen küçüğün vasisi olması halinde taraflar arasında menfaat çatışması ortaya çıkar. Bu durumda küçüğe kayyım tayin ettirilerek davanın kayyıma yöneltilmesi ve ardından evlat edinmeye yönelten sebepler ile aile ilişkileri incelenerek karar verilmesi gerekir.
Bekar kişiler tek başına evlat edinebilir mi?
Evet, evli olmayan kişiler otuz yaşını doldurmuş olmaları ve evlat edinilecek küçük ile aralarında en az on sekiz yaş farkı bulunması şartıyla tek başlarına evlat edinebilirler.
Evli çiftlerin birlikte evlat edinebilme şartları nelerdir?
Evli eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için resmi nikahlı olmaları ve en az beş yıldan beri evli bulunmaları veya her iki eşin de otuz yaşını doldurmuş bulunması gerekir.
Depremzede veya vesayet altındaki bir çocuk nasıl evlat edinilir?
Vesayet altındaki küçüğün evlat edinilebilmesi için bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması, vesayet makamının ardından denetim makamının izin vermesi ve vasi ile menfaat çatışması doğarsa küçüğe kayyım atanarak davanın yürütülmesi zorunludur.
Evlat edinme başvurusu yapıldıktan sonra süreçte vefat gerçekleşirse ne olur?
Evlat edinme başvurusundan sonra evlat edinenin vefat etmesi veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmediği takdirde evlat edinme kararının verilmesine engel olmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy