Boşanma Davası Açmak İçin Neler Yapılmalı?

Boşanma davası açmak için eşlerden birinin ya da her ikisinin birden yetkili mahkemeye yazılı dilekçe sunması gerekir. Dilekçede boşanma nedeni, sunulan deliller ve talepler açıkça yer almalıdır.

Boşanmanın Hukuki Temeli

Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin birinci fıkrasına göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

TMK m. 166/2 uyarınca davacının kusuru davalıdan daha ağır olduğunda davalıya itiraz hakkı tanınır. Ancak bu itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması ve evlilik birliğinin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamış olması halinde mahkeme yine de boşanmaya karar verebilir.

TMK m. 166/4, 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilmiştir. Değişikliğe göre daha önce açılmış bir boşanma davasının reddi kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine karşın ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

Yetkili Mahkeme

Çekişmeli boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da boşanmadan önce son altı ay boyunca birlikte oturulan yer mahkemesidir.

Anlaşmalı Boşanma: Şartlar ve Usul

TMK m. 166/3'e göre anlaşmalı boşanma yoluna gidilebilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şarttır. Bu koşul sağlandığında eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Dava dilekçesiyle birlikte taraflarca imzalanmış bir boşanma protokolü mahkemeye sunulmalıdır. Protokolün velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı, soyadı ve kişisel ilişki gibi konuların tamamını kapsaması gerekir.

TMK m. 166/3, boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmasını şart koşar. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önüne alarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişikliklerin taraflarca da kabul edilmesi halinde boşanmaya hükmolunur. Aynı hükme göre anlaşmalı boşanmada tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.

Zina Sebebiyle Boşanma ve Hak Düşürücü Süreler

TMK m. 161/1 uyarınca eşlerden biri zina ederse diğer eş boşanma davası açabilir. Bu hak süreyle sınırlıdır: TMK m. 161/2'ye göre dava hakkı, eşin boşanma sebebini öğrenmesinden itibaren altı ay ve her hâlde zina eyleminin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl geçmekle düşer. Zinayı affeden tarafın ise TMK m. 161/3 gereğince dava hakkı kalmaz.

Çekişmeli Davada Delil ve Usul Kuralları

Mahkeme, dilekçenin kabulünün ardından tensip zaptı hazırlayarak taraflara tebliğ eder. Bu belgede delil sunma ve cevap verme süreleri ile duruşma tarihi yer alır. Tanık listesinin bu süre içinde sunulması zorunludur; süresinde bildirilmeyen tanıklar dinlenemez. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller ise mahkemece dikkate alınmaz.

Tarafların duruşmalara katılmaması davanın düşmesine yol açabilir.

Çekişmeli Davada İstenebilecek Geçici Tedbirler

Çekişmeli boşanma davası sürerken taraflardan biri mahkemeden geçici tedbir talep edebilir. Bu tedbirler arasında tedbir nafakası, geçici velayet, aile konutunun tahsisi ve malvarlığının dondurulması sayılabilir. Söz konusu kararlar davanın kesin hükme bağlanmasına kadar geçerli kalır.

Tazminat Talepleri

TMK m. 174/1 uyarınca mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. TMK m. 174/2'ye göre boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise kusurlu diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda para ödenmesini talep edebilir.

Karara İtiraz: İstinaf Yolu

HMK m. 341/1-a uyarınca ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bununla birlikte HMK m. 341/2 gereğince miktar veya değeri üç bin Türk lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesin olup bu davalarda istinaf yolu kapalıdır. Manevi tazminat davalarında ise miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf başvurusu için öngörülen iki haftalık süre, ilamın usulen taraflara tebliğiyle işlemeye başlar.

Dava Açma Yöntemi ve Adli Yardım

Boşanma davası e-devlet üzerinden açılamaz; bireyler bu sistemi dava açmak amacıyla kullanamaz. Avukatlar ise UYAP sistemi aracılığıyla dava açabilmektedir. Maddi durumu elverişli olmayan kişiler baroların adli yardım birimlerine başvurarak ücretsiz avukat desteği talep edebilir.

Sık Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy