Elbirliği mülkiyeti, kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan bir topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların tabi olduğu ortak mülkiyet şeklidir. Bu mülkiyet ilişkisinde ortakların önceden belirlenmiş payları bulunmaz ve her bir ortağın hakkı ortaklığa dahil olan malların tamamına yaygındır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenen bu mülkiyet türü, miras ortaklığının yanı sıra ticari ortaklıklar ve aile malları ortaklığı gibi durumlarda da ortaya çıkabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 701Kaynağı aç
Elbirliği Mülkiyetinin Ortaya Çıktığı Haller ve Miras İlişkisi
Miras hukukunda bir kişinin vefat etmesi üzerine mirasçılar miras üzerinde elbirliği mülkiyetine sahip olur. Mirasçılar arasındaki bu hukuki durum, miras paylaşılıp bölüştürülene kadar varlığını sürdürür. Elbirliği mülkiyetinde ortakların sahip olduğu haklar ve yerine getirmekle yükümlü oldukları borçlar, söz konusu topluluğu doğuran kanun ya da sözleşme hükümleri çerçevesinde belirlenir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 702Kaynağı aç
Yönetim, Temsil ve Tasarrufta Oybirliği Kuralı
Elbirliği mülkiyetinde her bir ortak malın tamamını temsil etme yetkisini taşır; buna karşılık ortakların mal üzerinde münferiden tasarruf yetkisi bulunmamaktadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 702. maddesi gereğince, kanunda veya sözleşmede aksine bir kural yer almadıkça gerek yönetim gerekse tasarruf işlemleri için tüm ortakların oybirliğiyle karar vermesi zorunludur. Malın satılması, kiraya verilmesi veya herhangi bir hukuki tasarrufa konu edilmesi gibi tüm tasarruf işlemlerinde bu oybirliği şartı geçerlidir.
Bununla birlikte sözleşmeden doğan topluluk devam ettiği müddetçe paylaşma yapılması mümkün olmadığı gibi, ortaklar tarafından münferit bir pay üzerinde tasarrufta da bulunulamaz.
Gelirlerin Paylaşımı, Giderlerin Karşılanması ve Pay Devri
Ortak mülkiyete tabi taşınır veya taşınmaz malların bakım, onarım, vergi ve benzeri giderleri ortaklar tarafından birlikte karşılanır. Malın getirdiği gelirler ise ortaklar arasında eşit şekilde bölüştürülür.
Elbirliği mülkiyetinde, paylı mülkiyette öngörülen nitelikte yasal bir önalım hakkı (şufa hakkı) bulunmamaktadır.
Elbirliği Mülkiyetinin Sona Erdirilmesi
Elbirliği mülkiyeti, ortaklar arasında mutabakat sağlanarak malın bölüşülmesi veya satılması yoluyla sona erdirilebilir. Ortakların malın paylaştırılması konusunda uzlaşmaya varması halinde elbirliği mülkiyeti sona ererek paylı mülkiyete dönüşebilir.
Yönetim veya paylaşım süreçlerinde ortaklar arasında anlaşmazlık ortaya çıkması durumunda, mahkemeye başvurularak elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi ve malın paylaştırılması istenebilir. Mahkemece yapılan incelemede mal bölünebilir nitelikte görülürse her ortak kendi payını alır. Malın bölünememesi durumunda ise mahkemece satış kararı verilir ve satıştan elde edilen gelir ortaklar arasında eşit şekilde bölüştürülür.
Elbirliği mülkiyetinde bir ortak tek başına malı satabilir mi?
Hayır, elbirliği mülkiyetinde hiçbir ortak tek başına tasarruf yetkisine sahip değildir. Kanunda veya sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça satış, devir veya kiralama gibi işlemler için tüm ortakların oybirliği gerekir.
Elbirliği mülkiyetinde yasal önalım hakkı var mıdır?
Elbirliği mülkiyetinde paylı mülkiyetteki gibi yasal bir önalım hakkı (şufa hakkı) bulunmamaktadır.
Ortaklar malın paylaşılmasında anlaşamazsa ne yapılır?
Ortaklar anlaşamadığı takdirde mahkemeye başvurularak malın paylaştırılması talep edilebilir. Mal bölünebiliyorsa aynen paylaştırma yapılır; bölünemiyorsa satış kararı verilerek gelir eşit şekilde bölüştürülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy