Ecrimisil, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesinde gösterilen kamu taşınmazlarının fuzuli işgalinde, idarenin zarara uğraması ve fuzuli şagilin kusurlu olması aranmaksızın istenen bedeldir. Tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmeme sınırı bu kapsamdaki tespit ve takdire ilişkindir; her ecrimisil isteminin genel zamanaşımı süresi değildir. Paylı mülkiyette paydaşlar arasındaki istem ile iyiniyetli olmayan zilyedin tazminat sorumluluğu ayrı kurallara bağlıdır.
2886 sayılı DEVLET İHALE KANUNU m. 75Kaynağı aç
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/3420, K. 2018/13975Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 995Kaynağı aç
Hangi kamu taşınmazında ecrimisil istenir
2886 sayılı Kanun'un 75. maddesine göre, maddenin ilk cümlesinde yer alan kamu taşınmazlarının fuzuli işgalinde bedel, taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit ve takdir edilir. Komisyon, Kanunun 9. maddesinde belirtilen yerlerden sorarak tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmeyen dönemi esas alır. Takdir edilen ecrimisil fuzuli şagilden istenir. Beş yıllık sınır bu kamu taşınmazı tespitine özgüdür; özel hukuk ilişkisindeki bir istemin zamanaşımı olarak uygulanamaz.
Aynı madde, bu kapsamdaki ecrimisilin istenmesi için idarenin işgal nedeniyle zarara uğramış olmasını şart koşmaz. Fuzuli şagilin kusuru da aranmaz. Bu sonuç, maddede düzenlenen ecrimisil talebiyle sınırlıdır.
İndirim ve tahsil
2886 sayılı Kanun'un 75. maddesinde, ecrimisile itiraz edilmemesi hâlinde yüzde yirmi indirim uygulanacağı düzenlenmiştir. Bedelin peşin ödenmesi hâlinde ayrıca yüzde on beş indirim uygulanır. Bu kesit, itirazın hangi işleme karşı, hangi sürede ve hangi mercie yapılacağını göstermez.
Ecrimisil fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmezse, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur. Bu hüküm, 2886 sayılı Kanun m. 75 kapsamındaki idari ecrimisile ilişkindir.
Kira süresinin bitimi ve tahliye
2886 sayılı Kanun'un 75. maddesi, kapsamdaki kamu taşınmazına ilişkin kira sözleşmesinin bitiminden sonra işgalin sürmesini ayrıca düzenler. Sözleşmede hüküm varsa o hükme göre hareket edilir. Sözleşmede hüküm yoksa ecrimisil alınır. Sözleşmede hüküm bulunması, ayrıca ecrimisil alınacağı anlamına gelmez.
İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek idareye teslim edilir. Bu süre, idarenin talebinden sonraki tahliye ve teslim işlemine ilişkindir; ecrimisil için dava açma süresi değildir.
Köy içindeki belirli gelir payı
2886 sayılı Kanun'un 75. maddesi, köy sınırları içinde Hazineye veya Devletin hüküm ve tasarrufuna ait taşınmazların işgalcilerinden tahsil edilen ecrimisil gelirleri için ayrı bir pay öngörür. Bu gelirlerin yüzde beşi, 442 sayılı Köy Kanunu'nda belirlenen görevlerde kullanılmak kaydıyla ayrılır. Pay, tahsilatı izleyen ay içinde ilgili köy tüzel kişiliğinin hesabına aktarılmak üzere emanet nitelikli hesaplara kaydedilir. Maliye Bakanlığı oranı iki katına kadar artırabilir. Oran, hükümde belirtilen köy içi taşınmaz gelirlerine ilişkindir; bütün ecrimisil gelirlerine uygulanacağı metinde yer almaz.
Ödeme emrine itiraz
6183 sayılı Kanun'un 58. maddesine göre, kendisine ödeme emri tebliğ edilen kişi, böyle bir borcu olmadığını, borcu kısmen ödediğini veya borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir. İtiraz, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde, alacaklı tahsil dairesine ait itiraz işlerine bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde yapılır. İtirazın şekli, incelenmesi ve itiraz incelemelerinin iadesinde Vergi Usul Kanunu hükümleri uygulanır. Madde bu itiraz nedenlerini düzenler; ecrimisil alacağının doğumuna ilişkin genel bir zamanaşımı süresi koymaz.
6183 sayılı AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN m. 58Kaynağı aç
Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu, o kısmın yönünü ve miktarını açıkça göstermelidir. Aksi halde itiraz edilmemiş sayılır.
İtiraz komisyonu bu itirazları en geç 7 gün içinde karara bağlamak zorundadır. Maddenin üçüncü fıkrası 28/1/2010 tarihli ve 5951 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Maddede yer alan bir fıkra da Anayasa Mahkemesinin 21/4/2022 tarihli ve E.: 2021/119, K.: 2022/48 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. İptal edilen fıkranın içeriği ve iptalin uygulamaya etkisi bu maddedeki diğer hükümlerin kapsamını değerlendirirken göz önünde bulundurulmalıdır. Metinde ayrıca itiraz komisyonlarının bu konudaki kararlarının kesin olduğu belirtilmektedir.
Borcun tamamına yapılan itiraz tamamen veya kısmen reddedilirse borçlu, ret kararının kendisine tebliğinden itibaren 15 gün içinde mal bildiriminde bulunmak zorundadır. Borcun bir kısmına yapılan itiraz, mal bildiriminde bulunma süresini uzatmaz.
İdari dava açmadan önceki başvuru
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesine göre ilgililer, idari dava açmadan önce ve idari dava açma süresi içinde, idari işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını isteyebilir. Başvuru üst makama, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makama yapılır. Bu başvuru, işlemeye başlamış idari dava açma süresini durdurur. Hangi ecrimisil işleminin idari davaya konu olacağı ve dava açma süresinin uzunluğu bu maddede belirtilmemiştir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İstek reddedilirse veya reddedilmiş sayılırsa dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. Maddenin dördüncü fıkrası 10/6/1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Paydaşlar arasındaki istem ve intifadan men koşulu
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2018/3420, K. 2018/13975 sayılı kararında, kural olarak paydaşların birbirlerini intifadan men etmedikçe birbirlerinden ecrimisil isteyemeyeceği açıklanmıştır. İntifadan men koşulu, ecrimisil istenen süreden önce gerçekleşir. Bunun için davacı paydaşın, taşınmazdan veya onun gelirinden yararlanma isteğini davalı paydaşa bildirmiş olması gerekir.
Aynı kararda, bu genel kuralın belirli hâllerde uygulanmayacağı belirtilmiştir. Bu istisnalar; davaya konu taşınmazın kamu malı olması, ecrimisil istenen taşınmazın bağ, bahçe gibi doğal ürün veren ya da işyeri, konut gibi kiraya verilerek hukuksal semere elde edilen yerlerden olması, paylı taşınmazı işgal eden paydaşın bu yerin tamamında hak iddiası ve diğerlerinin paydaşlığını inkâr etmesi, paydaşlar arasında yapılan kullanım anlaşması sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belirli bulunması ve davacı tarafından diğer paydaşlar aleyhine daha önce bu taşınmaza ilişkin elatmanın önlenmesi, ortaklığın giderilmesi, ecrimisil ve benzeri davalar açılması veya icra takibi yapılmış olması halleridir. Bu istisnalar, söz konusu kararın aktardığı sıralamadır; kararın kendisi bozmayla sonuçlanmış olduğundan kesin hüküm niteliği taşımamaktadır.
Aynı kararda, paydaşın payına karşılık çekişmesiz olarak kullandığı bir kısım yer varsa açacağı ecrimisil davasının dinlenme olanağının bulunmadığı belirtilmiştir. Karar ecrimisile kesin olarak hükmetmez. Daire, davalı vekilinin temyiz itirazlarını kabul etmiş ve ilk derece hükmünü usul ve yasaya aykırı bularak bozmuştur.
İyiniyetli olmayan zilyedin sorumluluğu
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 995. maddesi iyiniyetli olmayan zilyedi düzenler. Bu zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ile elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünler karşılığında tazminat ödemek zorundadır.
İyiniyetli olmayan zilyet, yaptığı giderlerden ancak hak sahibi için de zorunlu olanların tazminini isteyebilir. Şeyi kime geri vereceğini bilmediği sürece ise ancak kusuruyla verdiği zararlardan sorumlu olur.
Bilirkişi incelemesi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesine göre mahkeme, çözümün hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektirdiği hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verebilir. Karar, taraflardan birinin talebi üzerine veya mahkemenin kendiliğinden verilebilir. Hüküm, her ecrimisil davasında bilirkişi incelemesini zorunlu kılmaz.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 266Kaynağı aç
Ecrimisil için idarenin zarara uğraması gerekir mi?
2886 sayılı Kanun'un 75. maddesi kapsamındaki ecrimisilde idarenin zarara uğraması gerekmez. Fuzuli şagilin kusuru da aranmaz.
Beş yıl ecrimisilde genel zamanaşımı mıdır?
Hayır. Beş yıl, 2886 sayılı Kanun'un 75. maddesindeki tespitin geriye doğru sınırıdır; genel zamanaşımı süresi değildir. Ödeme emrine itirazda borcun zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir; bu hüküm alacağın zamanaşımı süresini göstermez.
Paydaş diğer paydaştan her zaman ecrimisil isteyebilir mi?
Kural olarak isteyemez. İntifadan men, istenen süreden önce bildirimle gerçekleşmelidir. Paydaşa payı karşılığında çekişmesiz kullandığı bir kısım yer varsa ecrimisil davasının dinlenme olanağı yoktur. Ancak kamu malı, doğal veya hukuksal ürün veren taşınmaz, paydaşlığın inkârı, kullanım anlaşması ve önceki dava ya da icra takibi gibi hâllerde bu kural uygulanmaz.
Ecrimisile itiraz edilmezse hangi indirim uygulanır?
2886 sayılı Kanun'un 75. maddesine göre itiraz edilmemesi hâlinde yüzde yirmi indirim uygulanır. Peşin ödemede ayrıca yüzde on beş indirim uygulanır.
Kamu taşınmazında kira bitince işgal sürerse ne olur?
2886 sayılı Kanun'un 75. maddesine göre sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Sözleşmede hüküm yoksa ecrimisil alınır.
Ödeme emrine kaç gün içinde ve nereye itiraz edilir?
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 15 gün içinde, alacaklı tahsil dairesine ait itiraz işlerine bakan vergi itiraz komisyonu nezdinde itiraz edilebilir. İtiraz, borcun bulunmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı iddialarına yöneliktir. Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa o kısmın yönü ve miktarı açıkça gösterilmelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır.
Üst makama başvuru dava süresini nasıl etkiler?
Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Ret veya zımni ret üzerine süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçen süre hesaba katılır.
Ecrimisil davasında bilirkişi zorunlu mudur?
Hayır. Mahkeme, çözümün özel veya teknik bilgiyi gerektirmesi hâlinde talep üzerine ya da kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy