Korunma ihtiyacı olan çocuk hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir, çocuğun menfaatleri bakımından kendisinin, ana veya babasının, vasisinin ya da birlikte yaşadığı kimselerin bulunduğu yerdeki çocuk hâkimince alınır. Tedbirler danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularında düzenlenmiştir. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki tedbir isteminin çocuk mahkemesinde görülmesi, bu görev çerçevesinde ele alınır.
5395 sayılı ÇOCUK KORUMA KANUNU m. 8Kaynağı aç
5395 sayılı ÇOCUK KORUMA KANUNU m. 5Kaynağı aç
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2015/14310, K. 2015/12208Kaynağı aç
Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin konuları
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 5, koruyucu ve destekleyici tedbirleri çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik tedbirler olarak düzenler. Konular danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınmadır.
Danışmanlık tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu kişilere çocuk yetiştirme konusunda yol göstermeye yöneliktir. Çocuklara ise eğitim ve gelişimleriyle ilgili sorunlarının çözümünde yol gösterilir.
Eğitim tedbiri, çocuğun bir eğitim kurumuna gündüzlü veya yatılı devamını kapsar. İş ve meslek edinmesi için meslek veya sanat kursuna gitmesi ya da meslek sahibi bir ustanın yanına, kamu veya özel sektör işyerine yerleştirilmesi de bu tedbirin kapsamındadır.
Bakım tedbiri, çocuğun bakımından sorumlu kişinin herhangi bir nedenle görevini yerine getirememesi hâlinde uygulanır. Çocuk, resmî veya özel bakım yurdu ya da koruyucu aile hizmetlerinden yararlandırılabilir veya bu kurumlara yerleştirilebilir.
Sağlık tedbiri, çocuğun bedensel ve ruhsal yönden korunması ile tedavi edilmesini hedefler. Bu kapsamda geçici ya da sürekli tıbbî bakım ve rehabilitasyon yer alabilir. Bağımlılık yapan madde kullanan çocukların tedavisi de aynı tedbirin içindedir.
Barınma tedbiri, barınma yeri olmayan çocuklu kimselere uygun barınma yeri sağlamaya yöneliktir. Hayatı tehlikede olan hamile kadınlar da bu tedbirin muhatabı olabilir. Hakkında barınma tedbiri uygulanan kişilerin kimlikleri ve adresleri, talepleri hâlinde gizli tutulur.
Tehlike altında bulunmadığı tespit edilen çocuk, veli, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kişiye teslim edilir. Tehlike bulunmakla birlikte bu kişilerin desteklenmesiyle tehlikenin giderilebileceği anlaşılırsa çocuk yine bu kişilere teslim edilir. Bu uygulama sırasında çocuk hakkında danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık veya barınma tedbirlerinden birine de karar verilebilir.
Tedbir kararının verilmesi
5395 sayılı Kanun m. 7 uyarınca koruyucu ve destekleyici tedbir kararı, çocuğun anasının, babasının, vasisinin, bakım ve gözetiminden sorumlu kimsenin, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunun ve Cumhuriyet savcısının istemi üzerine alınabilir. Çocuk hâkimi kararı re'sen de verebilir.
5395 sayılı ÇOCUK KORUMA KANUNU m. 7Kaynağı aç
Tedbir kararı verilmeden önce çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılabilir. Hüküm sosyal incelemeyi her olayda zorunlu kılmaz. Kararda tedbirin türü gösterilir; bir tedbire veya birden fazla tedbire karar verilebilir.
Hâkim, hakkında koruyucu ve destekleyici tedbire karar verdiği çocuğun denetim altına alınmasına da karar verebilir. Çocuğun gelişimini göz önünde bulundurarak tedbirin kaldırılmasına veya değiştirilmesine de karar verebilir.
Tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi, acele hâllerde çocuğun bulunduğu yer hâkimi tarafından da verilebilir. Bu durumda karar, önceki kararı alan hâkim veya mahkemeye bildirilir.
Kararın alınacağı yer ve uygulamanın incelenmesi
5395 sayılı Kanun m. 8, tedbirin çocuğun menfaatleri bakımından kendisinin, ana veya babasının, vasisinin ya da birlikte yaşadığı kimselerin bulunduğu yerdeki çocuk hâkimince alınacağını düzenler. Hüküm, bu yerler arasında her olayda uygulanacak ayrı bir öncelik sırası göstermez.
Tedbir kararlarının uygulanması, kararı veren hâkim veya mahkemece en geç üçer aylık sürelerle incelettirilir. Denetim memurları, çocuğun velisi, vasisi, bakım ve gözetimini üstlenen kimseler, tedbiri yerine getiren kişi ve kuruluşun temsilcisi ile Cumhuriyet savcısı inceleme talep edebilir. Hâkim veya mahkeme re'sen de inceleme yapabilir; tedbiri kaldırabilir, süresini uzatabilir veya değiştirebilir.
Tedbirin sona ermesi
Tedbirin uygulanması, on sekiz yaşın doldurulmasıyla kendiliğinden sona erer. Hâkim, çocuğun eğitim ve öğrenimine devam edebilmesi için ve rızası alınmak suretiyle uygulamanın belli bir süre daha sürmesine karar verebilir. Bu devamın uzunluğu hükümde belirli bir üst süreyle gösterilmemiştir.
Tedbir yanında verilebilecek kararlar
Korunma ihtiyacı olan çocuk hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı verilirken mahkeme, bununla birlikte 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümleri çerçevesinde velayet, vesayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması yönünde de karar verebilir. Yetki, tedbir kararının yanına bağlıdır. Hüküm, tedbir isteminden ayrı duran her velayet uyuşmazlığının çocuk mahkemesinin görevine girdiğini göstermez.
6284 sayılı Kanundaki yetki
6284 sayılı Kanun m. 5, bu Kanunda belirtilen tedbirlerle birlikte hâkimin 5395 sayılı Kanundaki koruyucu ve destekleyici tedbirler ile 4721 sayılı Kanun hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması konularında karar vermeye yetkili olduğunu düzenler. Bu yetki, anılan Kanundaki tedbirlerle birlikte ele alınır. Sağlık tedbiri istemine ilişkin yargı yeri belirlemesi, bütün tedbir istemleri için genel bir görev sonucu oluşturmaz.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 5Kaynağı aç
Çocuk mahkemesinin bulunmadığı yerler
2253 sayılı Kanun uyarınca kurulmuş çocuk mahkemelerinde görülmekte olup 5395 sayılı Kanunla kurulan çocuk mahkemesinin görevine giren derdest dava ve işler, yeni mahkemeler faaliyete geçtiğinde bu mahkemeye devredilir. Devir yalnızca yeni mahkemenin görev alanına giren derdest işleri kapsar.
5395 sayılı ÇOCUK KORUMA KANUNU m. geçici 1Kaynağı aç
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte on sekiz yaşını doldurmuş sanıklar hakkında genel ceza mahkemelerinde görülmekte olan dava ve işler, çocuk mahkemeleri ile çocuk ağır ceza mahkemelerine devredilmez. Yaş bakımından esas alınan tarih, kanunun yürürlüğe girdiği tarihtir.
Çocuk mahkemesi ve çocuk ağır ceza mahkemesinin henüz bulunmadığı yerlerde, bu mahkemeler kurulup göreve başlayana kadar, çocukların işlediği suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturma Cumhuriyet başsavcılığı ile görevli mahkemeler tarafından 5395 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak yürütülür.
Çocuk mahkemesinin bulunmadığı yerde, mahkeme kurulup göreve başlayana kadar, korunma ihtiyacı olan çocuklar bakımından tedbir kararını görevli aile mahkemesi veya asliye hukuk mahkemesi alır. Düzenleme, çocuk mahkemesinin kurulup göreve başlamasına kadar olan döneme ilişkindir.
Yargı yerinin belirlendiği uyuşmazlıklar
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 06.10.2015 tarihli ve E. 2015/3544, K. 2015/8452 sayılı kararında, 31.12.2014 tarihli yazının bilgi mahiyetinde olduğu ve herhangi bir talep içermediği kabul edilmiştir. Daire, bu yazı üzerine çocuk mahkemesince yetkisizlik kararı verilemeyeceğini belirtmiştir. Sonuç, o dosyadaki yazıya ilişkindir.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2015/3544, K. 2015/8452Kaynağı aç
Aynı kararda velayet altında bulunan çocuklarda velayet hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş, buna rağmen 5395 sayılı Kanun m. 8 uyarınca ilgili çocuk mahkemesi yetkili görülmüştür. Daire, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 21 ve 22 gereğince bu çocuk mahkemesini 06.10.2015 tarihinde oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir. Belirleme, bakım tedbirine ilişkin yargı yeri uyuşmazlığına aittir ve velayet davalarının genel görev kuralını kurmaz.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 03.12.2015 tarihli ve E. 2015/14310, K. 2015/12208 sayılı kararında, somut olayda tedbir istenen çocuklar korunma ihtiyacı olan çocuk olarak değerlendirilmiştir. Daire, 5395 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir taleplerinde çocuk mahkemelerinin yetkili kılındığını ve tedbir kararına ilişkin davanın çocuk mahkemesinde görülmesi gerektiğini kabul etmiştir. Sonuç, sağlık tedbiri istemine ilişkin bu davaya aittir.
Daire, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 21, 22 ve 23 gereğince ilgili çocuk mahkemesinin 03.12.2015 tarihinde oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermiştir. Belirleme, tedbir davasının görüleceği yargı yerine ilişkindir.
Sık sorulan sorular
Koruyucu ve destekleyici tedbirler neleri kapsar?
Danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma konularını kapsar. 5395 sayılı Kanun m. 5, bu tedbirlerin çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını sağlamaya yönelik olduğunu düzenler.
Tedbir kararı kendiliğinden verilebilir mi?
Çocuk hâkimi tedbir kararını re'sen verebilir. Karar, çocuğun anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine de alınabilir.
Tedbir kaç yaşında sona erer?
Uygulama, on sekiz yaşın doldurulmasıyla kendiliğinden sona erer. Eğitim ve öğrenimin devamı için rıza alınmışsa hâkim, belli bir süre daha devamına karar verebilir; bu sürenin uzunluğu hükümde gösterilmemiştir.
Velayet yetkisi hangi durumda düzenlenmiştir?
5395 sayılı Kanun m. 7, korunma ihtiyacı olan çocuk hakkında koruyucu ve destekleyici tedbir kararının yanında velayet, vesayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulmasına karar verilebilmesini düzenler.
Çocuk mahkemesi yoksa tedbir kararını kim alır?
Çocuk mahkemesi kurulup göreve başlayıncaya kadar bu kararı görevli aile mahkemesi veya asliye hukuk mahkemesi verir. Düzenleme, çocuk mahkemesi bulunmayan yerler içindir.
Tedbir kararı ne sıklıkla incelenir?
Kararı veren hâkim veya mahkeme, tedbir kararlarının uygulanmasını en geç üçer aylık sürelerle incelettirir. İnceleme sonunda tedbir kaldırılabilir, süresi uzatılabilir veya değiştirilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy