4721 sayılı Türk Medeni Kanunu uyarınca çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderlerin ana ve baba tarafından karşılanması esastır ve bakım borcu kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar sürer. Kişisel ilişki sürecinde çocuğun hak sahibi ile görüşmeyi reddetmesi hâlinde uzman veya öğretmen çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşmeler yapar; çocuğun görüşmeyi kabul etmemesi durumunda ise bu husus gerekçeleriyle tutanak altına alınır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 327Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 328Kaynağı aç
Anne ve Babanın Bakım Borcunun Kapsamı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 327. maddesi uyarınca çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderlerin ana ve baba tarafından karşılanması esastır. Ebeveynlerin yoksul olması ya da çocuğun olağanüstü masraf gerektiren özel durumları veya olağan dışı başka nedenlerin bulunması durumunda, hâkim izniyle çocuğun kendi mal varlığından bakım ve eğitimine yetecek sarfiyat yapılabilir. Kanun'un 328. maddesi uyarınca bu bakım borcu kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar sürer.
Kişisel İlişki Sürecinde Görüşmenin Reddedilmesi
Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik'in 39. maddesi uyarınca, kişisel ilişki kurma sürecinde çocuğun hak sahibi ile görüşmeyi reddetmesi hâlinde hak sahibi ile çocuğun görüşebilmesini temin etmek amacıyla uzman veya öğretmen tarafından öncelikle çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirilir. Buna rağmen çocuğun görüşmeyi kabul etmemesi durumunda bu durum gerekçeleri ile birlikte ayrıntılı şekilde tutanak altına alınır.
Nafaka Miktarının Belirlenmesi ve Durum Değişikliği
İştirak nafakasının tutarı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 330. maddesi uyarınca çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri gözetilerek takdir edilir. Hesaplamada çocuğun kendi gelirleri de dikkate alınır ve nafaka her ay peşin olarak ödenir. Talep edilmiş olması kaydıyla hâkim, irat şeklindeki nafakanın sonraki yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre hangi ölçüde ödeneceğini de karara bağlayabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 330Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 331. maddesi uyarınca durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. Nafaka yükümlüsü babanın işini kaybetmesi veya gelirinin ciddi oranda düşmesi, durumun değişmesi çerçevesinde mahkemece değerlendirilebilecek haller arasında yer alır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 331Kaynağı aç
Nafakanın Uyarlanması Talebinde Sunulabilecek Deliller
Nafakanın kaldırılması veya indirilmesi talebiyle mahkemeye başvurulduğunda tarafların mali ve hukuki durumlarındaki değişimi ispatlaması gerekir. Bu kapsamda mahkemeye maaş bordroları, işten ayrılış bildirgesi veya SGK kayıtları sunulabilir. Yükümlünün esnaf ya da ticaret erbabı olması hâlinde vergi levhası ve şirket muhasebe kayıtları ibraz edilebilir. Ayrıca banka hesap hareketleri, kredi ödeme planları, çalışma gücü kaybı bulunuyorsa sağlık kurulu raporları ile çocuğun gelirine ve çalışma durumuna ilişkin kayıtlar delil olarak ileri sürülebilir.
Ergin Çocuğun Eğitimi Sürerken Babayı Reddetmesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 328. maddesi uyarınca ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar devam eder; çocuk ergin olduğu halde eğitimi sürüyorsa ana ve baba kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür. Reşit olan çocuğun kendi hür iradesiyle babasını reddetmesi hâlinde eğitim masraflarına katılım talebi hâkim tarafından hakkaniyet çerçevesinde değerlendirilebilir; ebeveynin ekonomik gücü ve çocuğun eğitim ihtiyacı gözetildiğinde bu durum tek başına nafakayı bitiren mutlak bir neden sayılmaz.
Kişisel ilişki sürecinde çocuğun babayı reddetmesi hâlinde ne yapılır?
Kişisel ilişki kurma sürecinde çocuğun görüşmeyi reddetmesi hâlinde uzman veya öğretmen çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirir; görüşmenin kabul edilmemesi hâlinde durum gerekçeleriyle tutanağa bağlanır.
Nafaka miktarı hangi unsurlar dikkate alınarak belirlenir?
Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları, anne ve babanın hayat standartları ile ödeme kapasiteleri ve çocuğun varsa kendi gelirleri esas alınarak belirlenir.
Hangi durumlarda nafakanın kaldırılması veya yeniden belirlenmesi istenebilir?
Durumun değişmesi hâlinde istem üzerine hâkim nafaka miktarını yeniden belirleyebilir veya nafakayı kaldırabilir; yükümlünün işini kaybetmesi veya gelirinde ciddi düşüş olması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Ergin çocuğun babayı reddetmesi eğitim nafakasını engeller mi?
Ergin çocuğun kendi hür iradesiyle babayı reddetmesi hakkaniyet kapsamında hâkimce değerlendirilebilir; ancak ebeveynin gücü ve eğitim ihtiyacı karşısında bu durum nafakayı kendiliğinden sona erdiren mutlak bir neden sayılmaz.
Nafakanın uyarlanması davasında hangi belgeler delil gösterilebilir?
Maaş bordrosu, SGK dökümü, vergi levhası, muhasebe kayıtları, banka hareketleri, sağlık kurulu raporu ve çocuğun gelirine ilişkin belgeler delil olarak mahkemeye sunulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy