Çekişmeli boşanmada mal paylaşımı, edinilmiş mallara katılma rejiminde her eşe ait artık değer üzerinden kurulur. Edinilmiş mal, bu rejimin sürdüğü dönemde karşılığı verilerek elde edilen malvarlığı değeridir. Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve karşılıklı alacaklar takas edilir. Zina veya hayata kast sebebiyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin bu pay oranını hakkaniyete uygun biçimde azaltabilir ya da kaldırabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 219Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 236Kaynağı aç
Edinilmiş mal ve kişisel mal
Türk Medenî Kanunu’nun 219. maddesi edinilmiş malı, rejimin devamı boyunca karşılığı ödenerek kazanılan değer olarak tanımlar. Maddenin sayımı özellikle kaydıyla örnek niteliğindedir. Bu örnekler arasında çalışmanın karşılığı, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumları ile personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin ödemeleri, çalışma gücünün kaybı için ödenen tazminatlar, kişisel mallardan elde edilen gelirler ve edinilmiş malların yerini alan değerler bulunur.
Türk Medenî Kanunu’nun 220. maddesine göre kanun gereği kişisel mal olanlar sınırlı biçimde sıralanır. Bunlar, yalnız bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşya; rejimin başında o eşe ait bulunan veya sonradan mirasla ya da başka bir karşılıksız kazanmayla elde edilen değerler; manevî tazminat alacakları ve kişisel malların yerini alan değerlerdir. Kişisel malın kendisi ile onun geliri aynı kesime girmez; gelir, edinilmiş mallar arasında sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 220Kaynağı aç
Aidiyet ve mal kesimi ayrı ispat kurallarına bağlıdır. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu ileri süren kişi bu iddiayı ispatlar. Hangi eşe ait olduğu ortaya konamayan mallar onların paylı mülkiyetinde kabul edilir. Ayrıca bir eşin tüm malları, karşıtı ispatlanana kadar edinilmiş mal sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 222Kaynağı aç
Rejimin sona erme anı
Mal rejimi, eşlerden birinin ölümüyle veya başka bir mal rejiminin kabul edilmesiyle sona erer. Mahkeme evliliği iptal ya da boşanma sebebiyle bitirirse veya mal ayrılığına geçilmesine karar verirse rejim, dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sona erer. Boşanma hükmünün kesinleşmesi, sona erme anını kendiliğinden kesinleşme gününe kaydırmaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 225Kaynağı aç
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2015/11560, K. 2015/17026 sayılı kararında eşler 23.06.2005 tarihinde evlenmiş, 21.10.2010 tarihinde açılan boşanma davasının kabulü kesinleşince boşanmıştır. Kararda mal rejiminin boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiği kabul edilmiştir. Başka bir rejimin sözleşmeyle seçildiği ileri sürülmediğinden, evlenme tarihinden rejimin bittiği tarihe kadar edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulandığı sonucuna varılmıştır. Bu sonuç, o davadaki tarihlerin ve sözleşme iddiasının yokluğunun sonucudur.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2015/11560, K. 2015/17026Kaynağı aç
Katılma alacağı ile değer artışı
İki alacak aynı şartlara bağlanmaz. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2015/11560, K. 2015/17026 sayılı kararında katılma alacağının kanundan doğduğu açıklanmıştır. Bu alacağı isteyen eşin geliri olması veya malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkı yapması aranmaz.
Değer artışı alacağı katkıya bağlıdır. Bir eş, diğer eşe ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç karşılık almadan ya da uygun karşılık almadan katkı yapmışsa, tasfiyede o maldaki değer artışı için katkısı oranında alacak hakkı doğar. Hesap, malın tasfiye sırasındaki değerine göre yapılır. Değer azalmışsa katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. Mal önceden elden çıkarılmışsa hâkim, ödenecek alacağı hakkaniyete uygun belirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 227Kaynağı aç
Eşler yazılı anlaşmayla değer artışından pay almamayı kararlaştırabilir veya bu payın oranını değiştirebilir. Yazılı şekil bu hükümde açıkça aranır. Anlaşma değer artışı payını ilgilendirir. Artık değerdeki yarı oranın aynı hükümle değiştirilebileceği sonucu bu düzenlemeden çıkmaz.
Edinilmiş mallara eklenecek işlemler
Bazı işlemler mal elde kalmasa da edinilmiş mallara değer olarak eklenir. İlk grup, rejimin bitmesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmaksızın ve olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalardır. Bir yıllık sınır yalnız bu gruba aittir. İkinci grupta aynı süre sınırı yazılmaz: rejim sürerken diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler de eklenir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 229Kaynağı aç
Bu kazandırma veya devirden doğan uyuşmazlıkta verilen karar, davanın ilgili kişiye ihbar edilmiş olması şartıyla, işlemden yararlanan üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir. Üçüncü kişi bakımından sonuç, ihbar şartına ve söz konusu kazandırma ya da devir uyuşmazlığına bağlıdır.
Denkleştirme, borçlar ve artık değer
Mal kesimleri arasındaki ödemeler denkleştirilebilir. Kişisel mallara ait borç edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ait borç kişisel mallardan ödenmişse tasfiyede denkleştirme istenebilir. Her borç, bağlı olduğu kesimi yükümlü kılar. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin kabul edilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 230Kaynağı aç
Bir kesimden, diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkı yapılmışsa denkleştirme değişir. Değer artmış veya azalmışsa katkı oranı ile malın tasfiye zamanındaki değeri dikkate alınır. Mal daha önce elden çıkarılmışsa ölçü hakkaniyettir.
Artık değer, ekleme ve denkleştirmeden gelen tutarlar da içinde olmak üzere, her eşin edinilmiş mallarının toplamından bu mallara bağlı borçlar düşüldükten sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi hesaba katılmaz. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2015/11560, K. 2015/17026 sayılı kararında artık değere katılma alacağı, bu işlemlerden sonra kalan artık değerin yarısı üzerindeki diğer eşin alacağı olarak açıklanmıştır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 231Kaynağı aç
Krediyle alınan bir malda ödemelerin tamamı rejim içinde kalmayabilir. Anılan kararda, geri ödemelerin bir bölümü rejim sürerken bir bölümü daha sonra yapılmışsa, rejimden sonraki ödemeler dava konusu taşınmazın borcu kabul edilerek tasfiye yapılır. Bu açıklama, karardaki kredi ödemeli taşınmaz hesabıyla sınırlıdır.
Yarı pay ve kusura bağlı istisna
Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Alacaklar takas edilir. Yarı oran katılma alacağının kanuni ölçüsüdür. Değer artışı alacağı bundan ayrıdır ve katkı oranına göre belirlenir.
Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir. Hüküm bunu zorunlu bir sonuç hâline getirmez; hâkime karar verebilme imkânı tanır. Metin, aynı imkânın değer artışı alacağını da kapsadığını belirtmez.
Sürüm değeri ve tasfiye tarihi
Türk Medenî Kanunu’nun 232. maddesine göre mal rejiminin tasfiyesinde malların sürüm değerleri esas alınır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 232Kaynağı aç
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2015/11560, K. 2015/17026 sayılı kararı ile Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2022/8918, K. 2024/451 sayılı kararı, ilgili alacağı hesaplarken malın rejim sonundaki durumunu dikkate alır. Her iki kararda da sürüm değeri tasfiye tarihine göre belirlenir ve bu tarih karar tarihi kabul edilir. Bu, anılan kararlarda açıklanan hesap yöntemidir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/8918, K. 2024/451Kaynağı aç
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2022/8918, K. 2024/451 sayılı kararında, taşınmaz değerinin karar tarihinden yaklaşık beş yıl önceki keşif tarihine göre belirlenmesi hatalı görülmüştür. Bozma sonrasında yeni karar tarihine en yakın sürüm değerinin, talep miktarı ve usuli kazanılmış haklar gözetilerek saptanması gerektiği belirtilmiştir. Bozma, taşınmazın güncel değeri ve yargılama giderleri yönüyle sınırlı tutulmuş; bu kapsam dışında kalan temyiz itirazları reddedilmiştir.
Genel zamanaşımı
Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesine göre kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Hüküm, aksine düzenleme bulunması ihtimalini saklı tutar. Metin, mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için ayrı bir başlangıç veya özel süre göstermez. Genel süre, katılma veya değer artışı alacağının hangi olayla işlemeye başladığı sorusunu kendi başına çözmez.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 146Kaynağı aç
Edinilmiş mal neleri kapsar?
Edinilmiş mal, rejimin devamında karşılığı verilerek kazanılan malvarlığı değeridir. Çalışma karşılığı edinimler, belirtilen sosyal güvenlik ve yardım ödemeleri, çalışma gücü kaybı tazminatları, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerini alan değerler özellikle bu kapsamda sayılır.
Miras kalan mal paylaşılır mı?
Rejimin başında eşe ait olan veya sonradan mirasla ya da karşılıksız kazanmayla elde edilen değerler kanun gereği kişisel maldır. Bu malların gelirleri ise edinilmiş mal sayılan değerler arasındadır.
Boşanmada mal rejimi hangi tarihte biter?
Mahkeme evliliği boşanma nedeniyle sona erdirirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere biter. Ölüm veya başka bir mal rejiminin kabulü, rejimi o olayla sona erdirir.
Katılma alacağı için katkı şart mı?
Hayır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2015/11560, K. 2015/17026 sayılı kararında katılma alacağının kanundan doğduğu ve malın edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunmasına katkı şartının aranmadığı belirtilmiştir. Katkı, değer artışı alacağının şartıdır.
Artık değer nasıl bulunur?
Ekleme ve denkleştirmeden gelen tutarlar dahil edinilmiş malların toplamından bu mallara ait borçlar çıkarılır; kalan miktar artık değerdir ve değer eksilmesi dikkate alınmaz. Diğer eş veya mirasçıları kural olarak bu değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Zina veya hayata kast sebebiyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir.
Aidiyeti belirsiz mal kime aittir?
Belirli bir malın kendisine ait olduğunu söyleyen kişi bunu ispatlar. Hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır. Ayrıca aksi ispat edilinceye kadar bir eşin bütün malları edinilmiş mal kabul edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

