Boşanma davasında hem maddi hem manevi tazminat istenebilir; ancak ikisi aynı şartlara bağlı değildir. Maddi tazminat, boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaati zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın, kusurlu taraftan uygun bir tazminat istemesidir. Manevi tazminat ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın, kusurlu diğer taraftan uygun miktarda para ödenmesini istemesidir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 174Kaynağı aç
Maddi tazminatın kanuni çerçevesi
Türk Medeni Kanunu’nun 174 üncü maddesinin birinci fıkrası, maddi tazminatı boşanmanın yarattığı menfaat kaybına bağlar. İsteyebilecek kişi kusursuz ya da karşı tarafa göre daha az kusurlu olmalıdır; tazminat da kusurlu taraftan istenir. Hüküm tazminatın uygun olmasını arar, miktarı belirleyen ayrı bir hesap yöntemi göstermez.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2016/13235 esas ve 2016/13716 karar sayılı kararında aynı hükmü, boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaati zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın kusurlu taraftan uygun maddi tazminat isteyebileceği biçiminde uygulamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/13235, K. 2016/13716Kaynağı aç
Bu kararda maddi tazminat isteyen eşin diğerinden daha fazla veya eşit kusurlu olmadığı kabul edilmiş, boşanmayla en azından diğerinin maddi desteğini yitirdiği belirtilmiştir. Mahkemenin, tarafların sosyal ve ekonomik durumları ile kusurları ve hakkaniyet ilkesini dikkate alarak uygun maddi tazminata hükmetmesi gerektiği sonucuna varılmış; aksi uygulama bozulmuştur. Karar, hakkaniyet ilkesini Türk Medeni Kanunu’nun 4 üncü maddesiyle birlikte Türk Borçlar Kanunu’nun 50 ve 52 nci maddelerine atıfla değerlendirmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2019/7326 esas ve 2019/11709 karar sayılı kararında da tazminat isteyen kadının ağır veya eşit kusurlu olmadığı ve boşanma sonucu en azından diğerinin maddi desteğini yitirdiği değerlendirilmiştir. Sosyal ve ekonomik durum, fiilin ağırlığı ve Türk Medeni Kanunu’nun 4 üncü maddesindeki hakkaniyet kuralları dikkate alınarak 174 üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında maddi tazminata hükmedilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2019/7326, K. 2019/11709Kaynağı aç
Manevi tazminatta kusur ve kişilik hakkı
Türk Medeni Kanunu’nun 174 üncü maddesinin ikinci fıkrası, manevi tazminatı iki unsurla birlikte düzenler: boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkının saldırıya uğraması ve tazminatın kusurlu diğer taraftan istenmesi. Ödenecek tutar uygun miktarda bir paradır. Madde, bu miktarın nasıl hesaplanacağına ilişkin ayrıca oran veya ölçü koymaz.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2019/7326 esas ve 2019/11709 karar sayılı kararında, boşanmaya sebep olaylarda erkek kadından daha fazla kusurlu olduğu hâlde erkek lehine Türk Medeni Kanunu’nun 174 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca manevi tazminata hükmedilmesi usul ve kanuna aykırı bulunarak bozulmuştur. Aynı kararda olayların kadının kişilik hakkına saldırı oluşturduğu kabul edilmiş ve kadın yararına manevi tazminat yönü de değerlendirilmiştir.
Eşit kusurun tazminata etkisi
Kanun, maddi tazminatta isteyen tarafın kusursuz ya da daha az kusurlu olmasını ve diğer tarafın kusurlu olmasını arar. Manevi tazminatta da ödeme, kusurlu diğer taraftan istenir. Eşit kusur, maddenin metninde ayrı bir yasak cümlesi olarak düzenlenmemiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2021/10283 esas ve 2022/2218 karar sayılı kararında tarafları boşanmaya sebep olaylarda eşit kusurlu kabul etmiştir. Kararda, eşit kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata karar verilemeyeceği ve kadın yararına Türk Medeni Kanunu’nun 174 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkralarındaki koşulların oluşmadığı belirtilerek tazminat hükmü bozulmuştur. Bu sonuç, karardaki eşit kusur tespitine bağlıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/10283, K. 2022/2218Kaynağı aç
Toptan ödeme, irat ve iradın değişmesi
Türk Medeni Kanunu’nun 176 ncı maddesine göre maddi tazminatın toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Aynı hüküm yoksulluk nafakasını da kapsar. Manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine ise karar verilemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 176Kaynağı aç
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Bu sonuç aynı cümlede nafaka için de öngörülmüştür. Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde irat biçimindeki maddi tazminat veya nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir. İstem hâlinde hâkim, irat biçimindeki maddi tazminatın veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
Tazminatın muaccel olması ve faiz
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2016/13235 esas ve 2016/13716 karar sayılı kararında, boşanmayla birlikte hükmedilen manevi tazminatın ancak boşanma hükmünün kesinleşmesiyle muaccel olacağı ve muaccel olmadan faiz yürütülemeyeceği kabul edilmiştir. Bu nedenle manevi tazminata dava tarihinden itibaren yasal faiz yürütülmesi doğru bulunmamıştır.
Dairenin 2013/24744 esas ve 2014/14722 karar sayılı kararında boşanmanın eki niteliğindeki tazminatların kesinleşmeyle muaccel olduğu belirtilmiş, dava tarihinden faiz istemi yerinde görülmemiştir. Bu davada hükmedilen maddi tazminata boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren yasal faiz eklenerek hüküm düzeltilip onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2013/24744, K. 2014/14722Kaynağı aç
Dairenin 2022/3943 esas ve 2022/5779 karar sayılı kararında Türk Medeni Kanunu’nun 174 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkraları kapsamındaki tazminatların kesinleşme tarihinden itibaren istenebilir hâle geldiği kabul edilmiştir. Bu kararda faiz, talep varsa bu tarihten geçerli olarak hükmedilecek bir sonuç olarak açıklanmış; faiz eklenmeden bırakılan hüküm düzeltilerek onanmıştır. Faizin her olayda ayrıca talebe bağlı olup olmadığı diğer kararlarda aynı açıklıkta kurulmadığından, bu kararlardan tek bir faiz kuralı çıkarılamaz.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/3943, K. 2022/5779Kaynağı aç
Bir yıllık zamanaşımı
Türk Medeni Kanunu’nun 178 inci maddesine göre evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Madde bu hakları tek tek saymaz. Süre, boşanma hükmünün kesinleşmesinden işlemeye başlayan bir yıllık zamanaşımıdır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 178Kaynağı aç
Kararların somut olayla sınırlı sonuçları
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/8841 esas ve 2023/6397 karar sayılı kararında yer alan önceki bozma gerekçesinde, 4721 sayılı Kanun’un 174 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre mevcut veya beklenen menfaati boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın kusurlu taraftan uygun bir tazminat isteyebileceği, ikinci fıkrasına göre ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın kusurlu taraftan manevi tazminat isteyebileceği belirtilmiştir. Daire, temyizen incelenen bölge adliye mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğunu, kararda ve gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında ve delillerin takdirinde isabetsizlik bulunmadığını kabul etmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/8841, K. 2023/6397Kaynağı aç
Boşanmada maddi tazminatı kim isteyebilir?
Mevcut veya beklenen menfaati boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Miktar, maddede ayrı bir oranla belirlenmez.
Manevi tazminat için hangi şartlar aranır?
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkının saldırıya uğraması ve tazminatın kusurlu diğer taraftan istenmesi birlikte aranır. İstenebilecek sonuç, uygun miktarda bir paradır.
Eşit kusurlu eş tazminat alabilir mi?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2021/10283 esas ve 2022/2218 karar sayılı kararında, eşit kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata karar verilemeyeceği belirtilmiştir. Bu değerlendirme, kararda tespit edilen eşit kusura bağlıdır.
Manevi tazminat irat olarak ödenir mi?
Hayır. Manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. Maddi tazminat ise toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenebilir.
İrat biçimindeki maddi tazminat ne zaman kalkar?
Alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır.
Boşanmadan doğan dava hakları ne zaman zamanaşımına uğrar?
Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Madde, bu hakları ayrıca tek tek sıralamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

