Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Boşanmada mal tasfiyesi, evlilik birliği süresince edinilen malvarlığı değerlerinin kanundaki esaslara göre hesaplanıp paylaştırılması işlemidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu gereğince 2002 yılı ve sonrasında yapılan evliliklerde yasal ve varsayılan mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde her eşin kendi adına edindiği mallar ile evlilik birliği içerisinde kazanılan mallar tespit edilir. Tasfiye sonucunda her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir.

Mal Rejiminin Sona Erme Anı ve Kapsamı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 225. maddesi uyarınca mal rejimi, eşlerden birinin ölümüyle veya başka bir mal rejiminin sözleşmeyle kabul edilmesiyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi durumunda ise mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.

Mal rejiminin sona ermesinden sonraki bir tarihte satın alınarak tescil edilen mallar, evlilik birliği içinde edinilmediği ve rejim sona erdiği anda eşin malvarlığında mevcut olmadığı için tasfiyeye dahil edilmez. Buna karşılık, bireysel emeklilik sisteminde biriken birikimlerde, mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla eşin sistemden ayrılması halinde ödenebilecek iştira bedeli esas alınarak tasfiye hesabı yapılır.

Edinilmiş Mallar ve Kişisel Mallar Ayrımı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 219. maddesine göre edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının ya da personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler kanunen edinilmiş mal kabul edilir.

Kişisel kullanıma mahsus giysi, hobi malzemesi veya mesleki alet gibi eşyalar, evlilik öncesinde edinilen mallar, miras yoluyla intikal eden varlıklar ile kaza, yaralanma veya mesleki hastalık nedenleriyle alınan tazminatlar kişisel mal kapsamında kalır ve paylaşıma dahil edilmez.

Kişisel mal sayılan evlilik öncesi malların evlilik birliği içerisinde elde edilen kira gelirleri ise edinilmiş mal kabul edilir ve tasfiyede paylaşıma katılır. Evlilik öncesine ait kişisel bir mal satılarak evlilik birliği içinde yeni bir mal edinildiğinde, bu mal edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamında değerlendirilmekle birlikte satıştan gelen kişisel katkı miktarı edinilmiş mal tutarından mahsup edilir.

Değer Artış Payı ve Kredili Malların Tasfiyesi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 227. maddesine göre, taraflardan birinin öteki eşe ait bir varlığın kazanılmasına, durumunun iyileştirilmesine veya muhafazasına karşılıksız ya da yeterli bir ivaz almaksızın destek sağlaması durumunda değer artış payı alacağı doğar. Bu kapsamda hak sahibi eş, tasfiye anında malda meydana gelen değer artışındaki katkı nispeti üzerinden talepte bulunabilir ve alacak tutarı malvarlığının tasfiye günündeki değerine göre tespit edilir; malda kayıp yaşanmışsa başlangıçtaki katkı tutarı dikkate alınır. Değer artışına konu eşya tasfiyeden evvel elden çıkarılmışsa ödenecek meblağ mahkemece hakkaniyet ölçüsünde takdir edilir. Taraflar ayrıca düzenleyecekleri yazılı sözleşmeyle söz konusu payı almaktan feragat edebilir ya da paylaşım oranını farklılaştırabilir.

Kredi borcu devam eden malların tasfiyesinde, malın güncel piyasa değeri ile kalan borç miktarı arasındaki fark dikkate alınır. Eşler mallara ortak olduğu gibi borçlara da ortaktır; kredisi ödenmekte olan mallar üzerinde ödenen kredi bedeli üzerinden tasfiye hesabı gerçekleştirilir.

Tasfiyede Eklenecek Değerler ve Kusur Durumu

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 229. maddesi uyarınca, mal rejiminin bitmesinden geriye doğru bir yıllık süreçte diğer eşin onayı bulunmaksızın alışılmış hediyeler haricinde gerçekleştirilen ivazsız tasarruflar tasfiyede hesaba katılır. Benzer şekilde, rejim sürerken eşlerden birinin diğerinin katılma payını düşürme maksadıyla yaptığı elden çıkarmalar ile dava açılmadan evvel mal kaçırma saikiyle ya da karşılıksız gerçekleştirilen devirler edinilmiş malların değerine eklenir. Kanuni düzenleme gereği, anılan kazandırma ve devirlerden kaynaklanan davalarda verilen hüküm, yargılamanın kendilerine bildirilmiş olması kaydıyla devirden faydalanan üçüncü şahıslara karşı da hüküm doğurur.

Tasfiyede artık değere yarı yarıya katılma esası geçerli olsa da 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 236. maddesi uyarınca, evliliğin zina veya yaşama kast gerekçesiyle sona ermesi durumunda mahkeme, kusurlu bulunan eşin artık değer üzerindeki payını adalete uygun biçimde indirebileceği gibi bu hakkı tamamen de ortadan kaldırabilir.

Kanun Yürürlük Dönemleri ve Görevli Yetkili Mahkeme

Evlilik içinde edinilen mallarda 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi döneminde eşin katkı oranında ortaklık aranırken, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 2002 sonrasında kimin katkı sağladığına bakılmaksızın evlilik birliğinde edinilen mallar üzerinde eşlerin ortak hakkı kabul edilmektedir. Bu çerçevede ödemelerinin bir kısmı 2002 öncesinde, bir kısmı ise 2002 sonrasında yapılan taşınmazlarda tasfiye yürürlük dönemleri ayrımı gözetilerek yürütülür.

Mal paylaşımı davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 214. maddesi gereğince, mal rejiminin ölümle sona ermesi halinde ölenin son yerleşim yeri mahkemesi; boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda bu davalarda yetkili olan mahkeme; diğer durumlarda ise davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Mal rejimi tasfiyesi ve katılma alacağı davaları gayrimenkulün aynına ilişkin olmayıp şahsi hakka dayandığından uyuşmazlık boşanma davasındaki yetkili mahkemede görülür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy